اوضاع اجتماعی و مذهبی یهود و بعثت حضرت عیسی(ع)

از آنجا که نسب حضرت مریم؟عها؟ به نقلی به حضرت سلیمان(ع) و از طریق ایشان به حضرت یعقوب(ع) می‌رسد، حضرت عیسی(ع) نیز از انبیای بنی‌اسرائیل (فرزندان حضرت یعقوب(ع)) محسوب می‌شود. حضرت عیسی(ع) به سوى بنى‌اسرائیل گسیل و مأمور شد تا ایشان را به سوى دین توحید بخواند و ابلاغ کند که:

«من با معجزه‌اى از ناحیهٔ پروردگارتان به سوى شما آمده‌ام و آن این است که براى شما (و پیش رویتان) از گل چیزى به شکل مرغ می‌سازم و سپس در آن می‌دمم، به اذن خدا مرغ زنده‌اى می‌شود و من کور مادرزاد و برص غیر قابل علاج را شفا مى‌دهم و مردگان را به اذن خدا زنده مى‌کنم و... ، که در این براى شما آیتى است بر اینکه خدا ربّ من و ربّ شماست و باید او را بپرستید.»1

۱. زمینهٔ تاریخی و فرهنگی یهود در قرن اوّل میلادی

یهودیان در این زمان تحت سلطهٔ امپراتوری «روم» بودند و «فلسطین» به عنوان یکی از ایالات روم اداره می‌شد.

هویت ملّی - دینی یهود بیشتر بر محور معبد دوم «اورشلیم» (که پس از بازگشت از اسارت بابلی ساخته و توسّط هیرودیس توسعه یافت) و «تورات»، استوار بود.

با توجّه به این معنا که عیسای تاریخی مسیحیان، در فضای منجی‌گرایانهٔ بنی‌اسرائیل ظهور کرد، امّا جز تعداد اندکی از یهودیان فلسطین به وی ایمان نیاوردند و اکثر آنها به مخالفت با او پرداختند، لاجرم یهودیان در منابع تاریخی خود، ضمن تغافل و تجاهل از ظهور پیامبری الهی به نام عیسی مسیح، یا اساساً ذکر و نامی از او به میان نیاورده‌اند یا اگر هم تذکّری بدین مطلب داشته‌اند، این تذکّر را بسیار رقیق، کمرنگ و در حدّ یک حادثهٔ عادی و معمولی تصویر کرده‌اند. تأسّف‌بارتر آنکه حتّی گزارش‌های موجود در منابع مسیحی نیز از تصرّف و تأثیر عناصر تحمیلی یهود و آموزه‌های عهد عتیق مصون نمانده‌اند و در عهد جدید و در منابع عمومی تاریخی مسیحیت، عیسی(ع) صرفاً در حدّ یک موعظه‌گر یهودی که در کنار «رود اردن» به دست یحیای تعمیددهنده، تعمید شده و آنگاه به سوی اورشلیم روانه گردیده و پس از منازعات چندی با کاهنان معبد اورشلیم، به صلیب کشیده شده، تنزّل یافته است!

«لَمَّا جَاءَ عِیسَى بِالْبَینَاتِ قَالَ قَدْ جِئْتُکُمْ بِالْحِکْمَةِ وَ لِأُبَینَ لَکُمْ بَعْضَ الَّذِی تَخْتَلِفُونَ فِیهِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُونِ‌. إِنَّ اللَّهَ هُوَ رَبِّی وَ رَبُّکُمْ فَاعْبُدُوهُ هذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِیمٌ؛2

و چون عیسی با دلیل‌های روشن خود آمد، گفت: برایتان حکمت آورده‌ام و آمده‌ام تا چیزهایی را که در آن اختلاف می‌کنید. بیان کنم. پس از خدا بترسید و از من اطاعت کنید. همانا خدای یکتا، پروردگار من و شماست. او را بپرستید. راه راست این است.»

جریان ‌های مذهبی و فکری

در آن دوران جامعهٔ یهودی در فلسطین به چند جریان عمدهٔ مذهبی و فکری تقسیم شده بود:

1. فریسیان (پروشیم): گروهی از علما و فقیهان که بر اجرای دقیق شریعت (تورات مکتوب و شفاهی) تأکید می‌کردند. نفوذ زیادی در بین مردم داشتند.

2. صدوقیان (صدوقیم): اشراف کاهنی و وابسته به معبد، بیشتر منافع سیاسی - اقتصادی داشتند؛ تنها تورات مکتوب را می‌پذیرفتند و به رستاخیز ایمان نداشتند.

3. اسنیان (اِسّنی‌ها): جماعتی گوشه‌گیر و عزلت‌نشین، با گرایش عرفانی و ریاضت‌گرایانه. بخشی از آنان در «قمران» سکونت داشتند.

4. غیوران (زیلوت‌ها): گروهی مبارز سیاسی و مذهبی که با سلطهٔ روم، به شدّت مخالفت می‌کردند و گاهی قیام مسلحانه داشتند.

2.وضع مذهبی

در این دوره، دین یهود بیشتر به سمت شریعت‌گرایی خشک و اجرای ظاهری احکام سوق پیدا کرده بود.

روحانیون (کاهنان و فریسیان) با وضع قوانین تفسیری سخت‌گیرانه، زندگی روزمرّهٔ مردم را کنترل می‌کردند.

در عین حال، معبد اورشلیم نه تنها مرکز عبادی، بلکه مرکز قدرت سیاسی و اقتصادی بود و مالیات‌های مذهبی از مردم دریافت می‌شد.

انتظار ماشیح (مسیح موعود) در میان اقشار مختلف یهود رواج داشت؛ امّا برداشت‌های متفاوتی وجود داشت: برخی مسیحای نظامی - سیاسی را انتظار می‌کشیدند، برخی نجات‌دهندهٔ معنوی.

۳. بعثت حضرت عیسی(ع)

حضرت عیسی(ع) در فضایی ظاهر شد که مردم از ریاکاری و تحمیل‌گری روحانیون رنج می‌بردند.

او در تعالیم خود بر باطن دین، پاکی دل، محبّت، رحمت و تقوا تأکید کرد و در برابر ظاهرگرایی فریسیان موضع گرفت.

در اناجیل بارها دیده می‌شود که وی روحانیون یهودی را به سبب ریا، تحریف شریعت و سوءاستفاده از دین برای منافع خود، نکوهش می‌کند:

وای بر شما ای فریسیان و کاتبان ریاکار! که بارهای گران بر دوش مردم می‌نهید و خود نمی‌خواهید آنها را حرکت دهید.3

ایشان به جای قربانی‌های ظاهری، بر رحمت و پاکی درون تأکید داشت: «رحمت می‌خواهم نه قربانی.4

۴. عمل حضرت عیسی(ع) در برابر روحانیون و معبد

یکی از برجسته‌ترین اقدامات ایشان، تطهیر معبد بود. اناجیل همگی این واقعه را نقل می‌کنند:

وقتی عیسی دید در صحن معبد صرّافان و فروشندگان حیوانات قربانی، بساط پهن کرده‌اند، بساط آنان را بر هم زد و گفت:

خانهٔ من، خانهٔ دعا خوانده خواهد شد؛ ولی شما آن را مغارهٔ دزدان ساخته‌اید.5

این اقدام، اعلان مخالفت مستقیم با نظام مذهبی - اقتصادی حاکم بر معبد بود. به همین دلیل، کاهنان یهود، عیسی(ع) را تهدیدی برای قدرت خود دانستند و در نهایت با همدستی روم، زمینهٔ دستگیری و محاکمه‌اش را فراهم کردند.

عیسی(ع) همراه با دوازده تن از حواریون، در «یهودیه»0 و «جلیل» سفر می‌کرد. اقدامات یهود علیه آن حضرت تا آنجا ادامه یافت که او را به پیامبر مفقود الاثر تاریخ مبدّل ساخت و امروزه هریک از مکاتب، دربارهٔ فرجام او نظری دارند. آنچه بین یهود و مسیحیت مشهور است، کشته شدن اوست؛ با این تفاوت که مسیحیت معتقد است او پس از قتل، با حیاتی جدید به آسمان رفته است. مسیحیان داستان را چنین نقل می‌کنند:

کاهنان و مقامات روحانی اورشلیم که از فریسیان بودند، عیسی(ع) را دستگیر کردند. سهندرین یا دادگاه عالی یهود، او را به مرگ محکوم کرد. پیلاتوس که باید حکم دادگاه را تأیید می‌کرد، هیچ گناهی در عیسی(ع) نیافت؛ امّا دولت روم او را موظّف به اطاعت از حاخام‌های یهود کرده بود و آنان نیز چیزی جز به صلیب کشیدن عیسی(ع) را نمی‌خواستند.6

۵. نتیجه‌گیری

جامعهٔ یهودی زمان حضرت عیسی(ع) به شدّت دچار تفرقهٔ مذهبی، ریاکاری دینی و سلطه‌گری روحانیون بود. حضرت عیسی(ع) با پیام خود تلاش کرد دین را از قید ظاهرسازی و استثمار رها کند و بر روح ایمان، محبّت و عدالت تأکید نماید. همین تعارض با نخبگان دینی، سبب مخالفت شدید روحانیون یهودی با او شد و به محکومیتش انجامید.

قرآن بیان مى‌ کند که خداى متعال قدرت و توان کُشتنِ عیسى(ع) را به آنها نداده بود؛ بلکه وى را از چنگال آنها رهایى بخشید:

«وَقَوْلِهِمْ إِنّا قَتَلْنا المَسِیحَ عِیسَى ابْنَ مَرْیَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَما قَتَلُوهُ وَما صَلَبُوهُ وَلکِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِینَ اخْتَلَفُوا فِیهِ لَفِى شَکٍّ مِنْهُ ما لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلّا اتِّباعَ الظَّنِّ؛7

آن گونه که آنها مدّعى شدند، عیسى را نکشته و به دار نیاویختند؛ بلکه برایشان مشتبه شد و تصوّر کردند عیسى را به دار زده‌اند؛ درحالى که شخص دیگرى را به جاى او به دار آویخته بودند و کسانى که دربارهٔ عیسى اختلاف دارند، در مورد حقیقت به دار آویختن او شک و تردید دارند؛ زیرا آنان اطّلاع دقیقى از این ماجرا نداشته و تنها به ظن و گمان عمل کرده‌اند.»

در حدیث موثّقی از امام رضا(ع) منقول است:

«امر کشته شدن و مردن احدی از پیغمبران و حجّت‌های خدا بر مردم، به غیر از عیسی بن مریم مشتبه نشد که او را زنده از زمین بالا بردند و روحش را در میان آسمان و زمین قبض کردند و چون به آسمان رسید، حق‌تعالی روحش را به بدنش باز گردانید...»8

تبعید و پراکندگی و انتظار در میان سایر اقوام، روزی مقدّر یهود بود. همهٔ آنچه که پس از ناسپاسی، بدعهدی و گناه، چنان‌که انبیاء ایشان اعلام کرده بودند، حاصل آمده بود.

رخصت بازگشت به اورشلیم و تأسیس دولت و بازسازی معبد، از یهود سلب شد تا در انتظاری سخت، روز موعود فرا برسد.

با ظهور ملّی‌گرایی سکولار در اواخر قرن نوزدهم میلادی، ایدهٔ تأسیس دولت یهودی - با تغییر رویکرد مذهبی به ملّی‌گرایی سکولار - در جان برخی اشخاص، همچون تئودور هرتسل شکل گرفت؛ واقعه‌ای که نطفهٔ آن در سال 1897م. در کنگرهٔ صهیونیستی «بازل سوئیس» به بار نشست تا همهٔ اهداف صهیونیستی و تمامیت‌خواهی آنان، جامهٔ عمل بپوشد.

پی‌نوشت‌ها