مکّه پیش از قریش:از سلطهٔ جُرهم تا نفوذ خُزاعه

دوران حاکمیت جرهم در مکّه (حدود ۱۸۰۰-۵۰۰ ق.م)

پس از وفات حضرت اسماعیل(ع)، قبیلهٔ جرهم بر امور «مکّه» و «کعبه» مسلّط شدند و تا چند سده زمامدار مکّه بودند؛ امّا به دلیل ظلم و ستم، از قدرت و نفوذشان کاسته شد.

تسلط خُزاعه(حدود ۵۰۰ ق.م - ۴۴۰م.،حدود سیصد سال)

در پی ظلم و ستم جُرهمیان، قبیلهٔ خُزاعه (ازدی، از تبار قحطانیان یمن) با همکاری قبایل دیگر، جُرهمیان را شکست داده و از مکّه بیرون راندند و تولیت کعبه را به دست گرفتند. این دوران که حدود سیصد سال به طول انجامید، همزمان با انحراف دینی بزرگ در مکّه بود. در این دوره، بنی‌اسماعیل (که بعدها قریش نامیده شدند) عمدتاً در کوهستان‌ها و اطراف مکّه پراکنده بودند و در امور کعبه دخالتی نداشتند.

زمان مهاجرت از يمن

ویرانی سدّ مأرب و مهاجرت قبایل یمنی (از جمله خزاعه) موضوعی مورد اختلاف است. برخی آن را بین ۵۴۲-۵۷۰م.، برخی قرن اوّل میلادی و برخی ۴۵۰-۴۰۰ سال قبل از اسلام دانسته‌اند.