دوره‌های آغازین تاریخ اسلام بود.
بعد از بعثت پیامبر اکرم(ص) اسلام هر روز گسترش می‌یافت. دشمنان در مقابله با پیامبر اکرم(ص) هر نقشه‌ای داشتند، به کار گرفتند؛ ولی در همهٔ آنها ناکام ماندند. آخرین حربهٔ آنها تحریم‌های همه‌جانبه علیه اسلام بود تا جایی که هر گونه معامله با بنی‌هاشم ممنوع شد و تحت فشار شدیدی قرار گرفتند. پیامبر(ص) با مشورت ابوطالب تصمیم گرفتند مسلمانان را به شعب ابی‌طالب ببرند و مدّتی از قریش دور باشند.
شرایط زندگی در این دوران شامل گرسنگی و سوءتغذیهٔ شدید، قطع کلّیهٔ روابط اقتصادی و اجتماعی از جمله ازدواج و داد و ستد بود.
در این واقعه برخی شخصیت‌ها و اقدامات، نقشی تعیین‌کننده داشتند؛ از جمله:
1. ابوطالب عموی پیامبر(ص) که به دلیل تعهّد قبیله‌ای، رهبری بنی‌هاشم را در شعب بر عهده گرفت و تدابیر امنیتی برای محافظت از پیامبر(ص) اجرا کرد.
2. حضرت خدیجه؟عها؟ تمام ثروت خود را برای تأمین مایحتاج محاصره‌شدگان هزینه کرد.
مسلمانان با صبر و مقاومت، همیاری داخلی از طریق انفاق و استفاده از فرصت‌های تبلیغی در ایّام حج، در برابر این محاصره ایستادگی کردند.
سرانجام موریانه مأمور الهی برای از بین بردن عهدنامه شد.
خدا به پیامبر اسلام(ص) وحی کرد که موریانه عهدنامۀ قریش را خورده و فقط عبارت «بِاسمِكَ اللّهمّ» سالم مانده است. رسول خدا(ص) این مطلب را به ابوطالب خبر دادند. بر اساس برخی از نقل‌ها ابوطالب نزد بزرگان مکّه آمد. ابتدا از آنان اعتراف گرفت که به این عهدنامه دست نخورده و بعد گفت:
برادرزاده‌ام خبر می‌دهد که خدا به او گفته که عهدنامۀ شما از بین رفته و تنها «بِاسمِكَ اللّهمّ» باقی مانده است. من پیشنهاد می‌کنم آن را بیرون بیاورید، اگر دیدید همان‌گونه است که محمّد(ص) می‌فرماید، از مخالفت با او دست بردارید به او ایمان بیاورید و اگر چنین نبود، من او را تحویل شما خواهم داد.
آنان کلام ابوطالب را منصفانه دانستند و عهدنامه را بیرون آوردند و دیدند که ماجرا همان است که رسول خدا(ص) بیان فرموده است. حتّی نقل شده که گروهی از افراد درجهٔ دو و سه قریش که چنین معجزه‌ای را به چشم مشاهده کردند، اسلام آوردند؛ ولی برخی از سران، بر لجاجت و عناد خود افزودند. البتّه آنان نیز در نهایت تسلیم شدند و گفتند: از بین رفتن عهدنامه دلیل بر لغو آن است. از این پس پیامبر اکرم(ص) و بنی‌هاشم، سربلند و سرافراز از شعب به مکّه برگشتند و به سراغ زندگی معمول خود رفتند.
۶۱۹م. (۱۰ پیش از هجرت): عام الحزن (سال اندوه)
رویداد: حضرت خدیجه؟عها؟ و ابوطالب (عمو و حامی پیامبر(ص)) در یک سال درگذشتند.
سرنوشت‌سازی: پیامبر(ص) دوتن از بزرگترین حامیان خود را از
دست دادند و فشار بر ایشان افزایش یافت.
محاصره در شعب ابی‌طالب با معجزهٔ الهی و از بین رفتن پیمان‌نامه توسّط موریانه و همچنین پشیمانی داخلی برخی سران قریش در سال دهم بعثت به پایان رسید. اگرچه این واقعه تمام شد، امّا وفات ابوطالب و حضرت خدیجه؟عها؟ اندکی پس از آن، سالی را که به «عام الحزن» (سال اندوه) معروف شد، برای پیامبر(ص) به ارمغان آورد.
رویداد: سفر شبانهٔ پیامبر(ص) از مسجد الحرام به «مسجد الاقصی» و سپس عروج به آسمان‌ها.
سرنوشت‌سازی: تأییدی الهی بر رسالت پیامبر(ص) و تعیین نمازهای پنجگانه به عنوان ستون دین.
مشاهدات پیامبر(ص) در شب معراج
پيامبر(ص) به هنگامی که در مکّه بود در يک شب از مسجد الحرام به مسجد اقصی در «بيت المقدّس» به قدرت پروردگار آمد و از آنجا به آسمان ها صعود کرد و آثار عظمت خدا را در پهنهٔ آسمان مشاهده نمود و همان شب به مکّه بازگشت.۱
این مسئله در ميان دانشمندان اسلام، مشهور و معروف و يکی از عقايد مسلّم مسلمانان است و حضرت رسول(ص) نه يک بار، بلکه بارها به معراج رفتند؛۲ سير شبانهٔ آسمانی که آگاهی‌های عظيمی به پيامبر(ص) داد، انوار درخشانی بر قلب ایشان پاشيد و مقام علمی حضرت را از آنچه بود، باز هم فراتر برد.۳
در این میان و با توجّه به آنکه معراج در نوبت‌های متعدّدی انجام شده و در هر کدام از این سفرها پیامبر(ص) مشاهدات متفاوتی داشته‌اند، لذا در هر فرصتی که پیش می‌آمد، به فراخور شرایط، صحنه‌ای از آن ماجراها را برای اصحاب و اطرافیان خویش ترسیم و تصویر می‌کردند.۴ پيامبر(ص) با سخاوت تمام آنچه را از طريق وحی دريافت می‌داشتند، در اختيار همهٔ نيازمندان می‌گذاشتند؛ حتّی در اختيار کسانی که برای آن ارج و قربی قائل نبودند؛ به اميد اينکه شايد هدايت شوند و راه حق را پيش گيرند.۵
معنی معراج
«معراج» به معنای وسيله‌ای است که انسان برای صعود، به