۶۳۲م. (۱۸ ذیحجّهٔ ۱۰ه‍ .ق.):حجّة الوداعو واقعهٔ غدیر خم

و ندای تکبیر مؤذّن بلند شد. مردم خود را برای ادای نماز ظهر آماده کردند و پیامبر(ص) نماز ظهر را با آن اجتماع پر شکوه که سرزمین غدیر، نظیر آن را هرگز به خاطر نداشت، به‌جا آوردند وسپس به میان جمیعت آمدند و بر منبر بلندی که از جهاز شتران ترتیب یافته بود، قرار گرفتند و با صدای بلند، خطبه‌ای به شرح زیر ایراد فرمودند:

«ستایش از آن خداست.از او یاری می‌خواهیم وبه او ایمان داریم وبر او توکّل می‌کنیم و از شرّ نفس‌های خویش و بدی کردارهایمان، به خدایی پناه می‌بریم که جز او، برای گمراهان هادی و راهنمایی نیست. خدایی که هرکس را هدایت کرد، برای او گمراه‌کننده‌ای نیست.گواهی می‌دهیم که خدایی جز او نیست ومحمّد، بندهٔ خدا و فرستادهٔ اوست.

هان ای مردم! نزدیک است که من دعوت حق را لبّیک گویم واز میان شما بروم و من مسئولم و شما نیز مسئول هستید. دربارهٔ من چه فکر می‌کنید؟»

یاران پیامبر گفتند: گواهی می‌دهیم که تو آئین خدا را تبلیغ کردی و نسبت به ما خیرخواهی ونصیحت کردی و در این راه بسیار کوشیدی. خداوند به تو پاداش نیک بدهد. پیامبر اکرم(ص)، وقتی مجدّداً آرامش بر جمعیت حکمفرما شد، فرمودند:

«آیا شما گواهی نمی‌دهید که جز خدا، خدایی نیست و محمّد بندهٔ خدا و پیامبر اوست؟ بهشت و دوزخ و مرگ، حق است و روز رستاخیز بدون شک فرا خواهد رسید وخداوند کسانی را که در خاک پنهان شده‌اند، زنده خواهد کرد؟»

یاران پیامبر(ص) گفتند: آری، آری، گواهی می‌دهیم. پیامبر(ص) ادامه دادند:

«من در میان شما دو چیز گرانبها به یادگار می‌گذارم. چگونه با آنها معامله خواهید کرد؟»

ناشناسی پرسید: مقصود از این دو چیز گرانبها چیست؟ پیامبر(ص) فرمودند:

«ثقل اکبر، کتاب خداست که یک طرف آن در دست خدا و طرف دیگرش در دست شماست. به کتاب او چنگ بزنید تا گمراه نشوید و ثقل اصغر عترت و اهل بیت من است. خدایم به من خبر داده که دو یادگار من تا روز رستاخیز از هم جدا نمی‌شوند. هان ای مردم! بر کتاب خدا و عترت من پیشی نگیرید و از آن دو عقب نمانید تا نابود نشوید.»

در این هنگام پیامبر(ص) دست حضرت علی(ع) را گرفتند وبالا بردند تا جایی که سفیدی زیر بغل ایشان بر همهٔ مردم نمایان شد و همه حضرت علی(ع) را در کنار پیامبر(ص) دیدند و آن حضرت را به خوبی شناختند و دریافتند که مقصود از این اجتماع، مسئله‌ای است که مربوط به حضرت علی(ع) است و همگی با اشتیاقی فراوان، آماده شدند که به سخنان پیامبر(ص) گوش فرا دهند. پیامبر(ص) فرمودند:

«هان ای مردم! سزاوارترین فرد بر مؤمنان از خود آنان کیست؟»

یاران پیامبر پاسخ دادند: خداوند و پیامبر او بهتر می‌دانند. پیامبر(ص) ادامه دادند:

«خداوند مولای من ومن مولای مؤمنان هستم و بر آنها از خودشان اولی وسزاوارترم. هان ای مردم! هر کس که من مولا و رهبر او هستم، علی هم مولا و رهبر اوست.»

رسول اکرم(ص) این جمله آخر را سه بار تکرار کردند و سپس ادامه دادند:

«پروردگارا! دوست بدار کسی را که علی را دوست بدارد و دشمن بدار کسی را که علی را دشمن بدارد. خدایا! یاران علی را یاری کن و دشمنان او را خوار وذلیل گردان. پروردگارا! علی را محور حق قرار ده.»

سپس افزودند:

«لازم است حاضران به غایبان خبر دهند و دیگران را از این امر مطّلع کنند.»۱

۸ ژوئن ۶۳۲م. (۲۸ صفر ۱۱ه‍ .ق.): رحلت رسول الله(ص)

رویداد: پیامبر اسلام(ص) در مدینه رحلت فرمودند.

سرنوشت‌سازی: این واقعه بزرگترین نقطه عطف پس از بعثت بود که منجر به انشعاب اصلی در امّت اسلام بر سر مسئلهٔ جانشینی شد.

پی‌نوشت

واقعهٔ سقیفهٔ بنی‌ساعده

حدیث قلم و قرطاس

پی‌نوشت‌ها