دورهٔ فترت

دورهٔ فترت رُسل چه دوره‌ای است؟

«فترت» در لغت به معنای انکسار و ضعف، آرامش پس از تندی و نرمی پس از شدّت است.

فترت رسل به دو معنی انقطاع رسل و ضعف و سستی پیامبران معنا شده است. در معنای نخست، در دوره یا دوره‌هایی، هیچ پیامبری برانگیخته نشده است و در معنای دوم، پیامبران اگرچه بوده‌اند، امّا به دلایل اجتماعی و... در ضعف و سستی قرار داشتند.

در دوران بعثت انبیاء از حضرت آدم(ع) تا پیامبر اسلام(ص)، چند دوره به عنوان دورهٔ فترت شمرده شده است:

- فترت میان ادریس و نوح؟عهما؟؛

- فترت میان نوح و هود؟عهما؟ به مدّت هشتصد سال؛

- فترت میان صالح و ابراهیم؟عهما؟ به مدّت ششصد و سی سال؛

- فترت میان حضرت عیسی(ع) و حضرت محمّد(ص). آنچه به عنوان فترت معروف است و از آن سخن می‌گویند، این دوره از فترت است که در برخی روایات، پانصد سال و در برخی روایات ششصد سال شمرده شده است.۱

انبیاء و اوصیاء میان حضرت عیسی(ع) و حضرت محمّد(ص)

برخی روایات از وجود پیامبرانی میان حضرت عیسی(ع) و حضرت محمّد(ص) نام می‌برند؛ به عنوان نمونه می‌توان از خالد بن سنان عبسی نام برد.

صدوق اخبار دربارهٔ خالد بن سنان را غیر قابل انکار می‌داند. طبرسی از ارسال چهار پیامبر در این مدّت خبر می‌دهد. قرطبی سه تن از این پیامبران را در اوایل فاصلهٔ میان حضرت عیسی(ع) و حضرت محمّد(ص) می‌داند که در آیهٔ ۱۳ «سورهٔ یس» به آنها اشاره شده است و به نقل از کلبی، چهارمی را خالد بن سنان می‌شمارد.

در نگاه ابتدایی، انقطاع رسل در یک دورهٔ زمانی، با خالی نبودن زمین از حجّت، ناسازگار است. به باور شیخ صدوق اگر فترت به معنای خالی شدن زمین از حجّت باشد، مخالف روایاتی است که می‌گوید زمین از حجّت، هیچگاه خالی نخواهد شد.

شیخ صدوق با استناد به روایاتی که از اوصیاء در این دوره نام می‌برد، فترت را به معنای پنهان بودن و آشکار نبودن دعوت می‌داند؛ نه نبودن حجّت.

شیخ طوسی نیز با استناد به خالی نبودن زمین از حجّت می‌گوید:

به دلیل اندک بودن پیروان آنها، به دلیل ترس و تقیّه، آنها ظاهر نبودند.۲

در این دوران، اوصیاء و علمایی وجود داشته‌اند که هدایت مردم را عهده‌دار بودند یا اینکه فترت فقط مربوط به انبیای صاحب شریعت جدید بوده است.

پی‌نوشت‌ها