ریشه‌یابی اختلاف بنی‌هاشم و بنی‌امیه

بنا به قول مشهور، بنی‌امیّه از خاندان و نسل امیّه هستند. در برخی از گزارش‌های تاریخی به اشتباه امیّه را فرزند عبدالشمس دانستند و همین، موجب سطحی‌نگری‌های بعدی شده است. بر اساس مستندات و پژوهش‌ها، امیّه فرزند واقعی عبدالشمس نبود؛ بلکه فرزندخواندهٔ او بوده است. مستندات تاریخی نشان می‌دهد که نسل امیّه متعلّق به شبه جزیره و «حجاز» نبوده و اصالتاً رومی بوده است:

در ابتدا امیّه به عنوان خادم و برده وارد خانه عبدالشمس شد؛ امّا بعداً به فرزندخواندهٔ او تبدیل گشت.۱

در حقیقت ریشهٔ اختلاف بنی‌امیّه و بنی‌هاشم، نزاع دربارهٔ پیامبری و پرستش خداوند یکتا بود و مقابله با تولّد و بعثت پیامبری از بنی‌اسماعیل که خداوند و پیامبران پیشین، به آمدنش بشارت داده بودند و شجرهٔ ملعونه (بنی‌امیّه) سعی در ممانعت از نضج و بالندگی این جریان توحیدی داشتند.

جملهٔ امیر مؤمنان علی(ع) خطاب به معاویه نیز اشاره به این مطلب دارد که معاویه هم آن را انکار نکرد:

«آن کس كه نسبى صريح و آشكار دارد، با آن کس كه خود را به خاندانى بسته است، هرگز برابر نباشد.»۲

این موضوع نیازمند پژوهشی دقیق است.

عبدالمطلب بن هاشم: واپسین نگهبان توحید

عبدالمطّلب بن هاشم (جدّ دوم پیامبر(ص)، حدود ۵۰۰-۵۷۹م.) برجسته‌ترین شخصیت قریش در عصر جاهلیت و آخرین حلقه از اوصیای حنیف پیش از بعثت بود.

احیای زمزم

مهم‌ترین اقدام عبدالمطّلب، احیای مجدّد چاه زمزم بود که پس از سال‌ها مدفون شدن (احتمالاً در دورهٔ خزاعه) توسّط او حفر و احیا شد. این عمل نه تنها نیاز حاجیان را برطرف کرد، بلکه میراث اسماعیلی را بازسازی نمود و جایگاه معنوی بنی‌هاشم را به اوج رساند.

واقعهٔ عام الفیل

ایستادگی و تدبیر او در برابر حملهٔ ابرهه به «کعبه» در سال ۵۷۰م. (عام الفیل، سال ولادت پیامبر(ص)) که در «قرآن کریم» نیز به آن اشاره شده است، اعتبار او را به عنوان سرور بَطحاء و حافظ خانهٔ خدا تثبیت کرد.

سنّت‌های عبدالمطّلب

وی از پرستش بت‌ها دوری می‌جست و به توحید باور داشت. سنّت‌هایی که او پایه‌گذاری کرد (مانند تعیین دیهٔ یکصد شتر و حرمت ازدواج با محارم) بعداً در شریعت اسلام تثبیت شدند. این تأیید شرعی، نشان‌دهندهٔ اصالت و حقانیت اجداد نزدیک پیامبر(ص) و موحّد بودن قطعی آنها است.

عام الفیل و ولادت پیامبر(ص) (۵۷۱م.)

در سال ۵۷۱م. (عام‌الفیل)، ابرهه -والی حبشی «یمن» - قصد تخریب کعبه را کرد؛ امّا شکست خورد. همان سال، حضرت محمّد(ص) در ۱۷ ربیع الاوّل (به روایت شیعه) یا ۱۲ ربیع الاوّل (به روایت اهل سنّت) به دنیا آمدند.

بعثت (۶۱۰م.)

در ۲۷ رجب سال ۴۰ بعد از عامل الفیل (سیزده سال پیش از هجرت)، حضرت محمّد(ص) در «غار حرا» به نبوّت مبعوث شدند. اوّلین کسانی که به ایشان ایمان آوردند، علی بن ابی‌طالب بن عبدالمطّلب(ع) و خدیجه کبری؟عها؟ بودند.

پی‌نوشت‌ها