تلاقی تاریخ و کلام الهی خطّ زمانی ترسیم شده، نشان‌دهندهٔ آن است که بعثت حضرت محمّد(ص) در «مکّه»، صرفاً یک رویداد ناگهانی نیست؛ بلکه نتیجهٔ نهایی دو هزار سال برنامه‌ریزی الهی برای حفظ نبوّت در یک تبار و یک کانون مقدّس (کعبه) است.
تحقّق عهد الهی
پیامبر(ص) از نسلی برخاستند که با وجود آلودگی محیط اطراف (بت‌پرستی جاهلی)، طهارت معنوی خود را حفظ کرده بودند (اجماع شیعی بر توحید اجداد). این امر تحقّق وعدهٔ الهی به ابراهیم(ع) دربارهٔ اعطای مقام امامت به ذرّیهٔ پاک او بود.1
موقعیت ژئوپولیتیکی
ظهور اسلام در مکّه که پایتخت سیاسی-تجاری قبیلهٔ قدرتمند قریش بود، نه در انزوای کامل، بلکه در مرکزیت شبه‌جزیره رخ داد. این تمرکز قدرت، بستر لازم را برای گسترش سریع رسالت خاتم(ص) و خارج ساختن آن از محدودیت‌های جغرافیایی نبوّت‌های پیشین فراهم کرد. حضرت محمّد(ص) از نسلی آمدند که نه تنها از نظر نسب مورد احترام مطلق بودند، بلکه جایگاه جغرافیایی و قبیله‌ای مناسب برای رهبری عالم را داشتند.بنابراین تبار اسماعیلی، تجسّم سیر تاریخی و الهی حفظ توحید است که از انزوای اوّلیه در وادی غیر ذی‌زرع آغاز گشت و با وجود انحرافات، از طریق دکترین پیوستگی حجّت الهی، به ظهور پیامبر خاتم(ص) منتهی شد و عهد ابراهیمی را به اوج خود رساند.
قصی بن کلاب: تثبیت سیاسی قریش (مُجَمِّع)
قُصَیّ بن کِلاب توانست خزاعه را از مکّه بیرون براند و حاکمیت آن شهر و تولیت کعبه را به دست گیرد. او قریش را که پراکنده بودند، گرد آورد و در مکّه متمرکز کرد.
قصی بن کلاب (جدّ پنجم پیامبر(ص)، ۴۰۰-۴۸۰م.) نقش محوری در تبدیل قریش از یک قبیلهٔ پراکنده به یک قدرت حاکم بر مکّه داشت.
وحدت و حاکمیت
قصی با مبارزهٔ سیاسی و نظامی، خزاعه (بت‌پرست) را از مکّه خارج کرد و قریش را در اطراف کعبه گرد آورد. از این‌رو به او لقب مُجَمِّع (جمع‌کننده) دادند. او همچنین بت‌پرستی را نهی نمود و سنت اطعام حجاج (رفادت) را احیا کرد.
تأسیس نظام قریش
قصی مناصب کلیدی مکّه (حجابت، سقایت، رفادت و لوا)۲ را متمرکز کرد و «دار الندوة»۳ را به عنوان مرکز مشورت قریش تأسیس نمود. احکام او در میان قریش به مثابه دین شمرده می‌شد.
تمرکز قدرت در دستان نسل اسماعیل(ع) توسّط قصی، مکّه را به عنوان پایتخت سیاسی، تجاری و دینی تثبیت کرد. این اقدام، ساختار سازمانی و مادّی لازم را برای ظهور پیامبر خاتم(ص) در شریف‌ترین خاندان فراهم ساخت
تحوّلات مهم دوران قصی
- تقسیم مناصب کعبه (حجابت، سقایه، رفاده، لواء، ندوه)،
- تثبیت جایگاه قریش به عنوان قبیلهٔ برتر در مکّه،
- اعمار مکّه و ساماندهی آن.
پی‌نوشت‌ها
پانویس‌های این مقاله
- ۱
1. سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۲۴.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
۲. مناصب کلیدی مکّه عبارتند از: حجابت (پرده‌داری کعبه)، سقایت (آب دادن به زائران خانهٔ خدا)، رفادت (پذیرایی از حاجیان) و لوا (پرچم‌داری سپاه).
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
۳. محلّ جلسات و مشورت‌های قریش.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑