اشاره: پايمال شدن حقوق انسانها، سلب آزاديهاي فردي، بهرهكشي و استفاده ابزاري از مردان و زنان و كودكان، گسترش جنگها و ويرانيهاي بسيار و انواع ظلم و ستم، احتكار منابع و منافع ارضي و... همگي تحت عنوان قوانين و آثار جهاني سازي، وضعيت اسفباري را براي جهان امروز پديد آورده است. اندكي توجه و دقت در اين مسائل به ما ميفهماند كه عدالت فراگير و جهانشمول تنها در سايه حكومت يگانه منجي عالم بشريت و موعود عالميان - كه سالهاست همه در انتظار ظهور ايشان به سر ميبرند - محقق خواهد شد.
از آنجا كه بناي فطرت انسان بر اجتماعي بودن استوار است، همواره ميل داشته كه با همنوعانش زندگي كند و با آنها در ارتباط باشد .چنين جامعه واحد بشري - كه در آن امنيت، محبت و اتحاد در ميان انسانها بدون هيچ مانع و رادع مادي و معنوي حاكم شود - آرزو و موضوع بحث فيلسوفان، انديشمندان، اصلاحگران و مصلحان بوده است كه متأسفانه همه اينها در مقام تحقق، با واقعيت تلخي مواجه شدهاند و آن اينكه حكومتها تنها موقعي به دنبال اين جامعه بودهاند كه ميخواستهاند با عنوان يكپارچه كردن و وحدت مردم، بر ديگر دولتها و حكومتها مسلط شوند.
اين روزها ميبينيم كه در رسانههاي گروهي دنيا، اين مسئله را با ظاهري نو و با عنوان جهاني سازي به مردم در اقصي نقاط عالم عرضه ميكنند. ممكن است مصداقهاي مورد بحث عوض شده باشند، ليكن مفهوم اصلي آن، همان وحدت و يكپارچگي جهان به شكلي است كه موانع و مرزهاي جغرافيايي، اقتصادي و سياسي از ميان برداشته شود.
بنابر اين ادعاي نظريه پردازان، جهانيسازي عبارت است از: مجموعه رخدادها، حوادث و پيشرفتهاي جديدي كه خواسته يا ناخواسته كليه ساكنان زمين را در اجتماعي واحد گردهم ميآورد.1
آنها معتقدند سرعت و شتاب رو به رشدي كه در قرن اخير خصوصاً دهه نود ديده ميشود، تغيير و تحولي مانند پديد آمدن دهكده جهاني و به دنبال آن پيدا شدن كدخدايي براي اين دهكده را به دنبال خواهد داشت؛ به گونهاي كه بشريت هنگامي كه با روزهاي پس از سال 2000 مواجه ميشود فرهنگي را در مقابل خود ميبيند كه مملو از تحولات و حوادثي است كه پشت سر هم رخ ميدهند و به بالا رفتن سطح ارتباطات متقابل افراد و دولتها از لحاظ سياسي، اقتصادي و اجتماعي و ارتباط نزديك و روزافزون تمام اجزاء عالم منجر ميشود.اينموضوعبر روند اصلاحات سرعت بخشيده و در رفتار و منش تمامي انسانها اثر گذاشته و خبر از ظهورآگاهيوبيداريجديديدرتمام عالم ميدهد، گويي همهانسانهادريك خانه زير يك سقف زندگي ميكنند.2
برخي از اين نظريه پردازان مانند فوكوياما پا را از اين هم فراتر گذاشته و ميگويند: اين تحولات، پايان تاريخ را نشان ميدهد. به اين معني كه پس از سقوط همه عقايد و اصول مذاهب نظام سرمايه داري ليبرالي (كاپيتاليسم)، تاريخ به انتهاي خود رسيده است. و برخي ديگر نيز ميگويند: تاريخ سند و مدرك پيشرفت نيست بلكه علم است كه رشد يافته است. تاريخ سلسله حوادث و رخدادهاي در حال پيشرفت است، نه اينكه خود تاريخ رشد و پيشرفتي داشته باشد؛ مانند فهم ليبراليسم كه بيشتر شده است. اين دو مسئله به هم وابستگي متقابل داشته و بر روي هم اثر ميگذارند.3
طبق اين نظريه، تاريخ در مسير ليبراليسم سرمايهداري حركت كرده است .لذا اين فرضيهها همانطور كه در مورد ماركسيسم بيان ميشد، امر مسلمي شمرده ميشده است. ماركسيسم چنين ادعا ميكرد كه تاريخ به حكومتي كمونيستي و ايجاد نظام واحد جهاني ختم ميشود. در صورتي كه همه ما ديديم كه كمونيسم ،پيش از آنكه تاريخ، وجود آن را در درون خود احساس كند پايان يافت و جهان، همچنان پراكنده و نظام نيافته باقي ماند.
آياجهانيسازي در ايجاد دهكده جهاني موفق خواهد شد؟
تنها در حالتي ميتوان به اين سؤال پاسخ داد كه اهداف جهاني سازي و ابزار و وسايل رسيدن به اهداف نيز مشخص شود.
پيروان اين نظريه ادعا ميكنند كه تغييرات و تحولات در جهان و تبديل شدن آن به دهكدهاي كوچك، در حقيقت آغاز برچيده شدن اختلافات و تعدد ملتها و اقوام و تفاوت فرهنگي و اقتصادي است به طوري كه با حل شدن در اين جريان فراگير، جهان واحدي بهوجود ميآيد كه محال است ملتي بتواند خود را از مجموعه آن جدا فرض كند و همچنان در اين جهان پيچيده و تودرتو، تنها و به دور از ديگران و بدون هيچ ارتباطي با آنها زندگي كند. در حال حاضر هر كس به طور مستقيم ميتواند با جهان ارتباط برقرار كند؛ زيرا
مرزها در اصل برچيده و بيخاصيت شدهاند و اين مسئلهاهميت قومگرايي را از بين برده است. به علاوه فوايدي كه قومگرايي از قديم داشته، خودبخود از بين رفته و از اين جهت به از بين رفتن مرزها كمك كرده است .4
اين جريان، جهان را به سمت جمع شدن تحت پرچم ليبراليسم - كه ابرقدرتهاي صاحب تكنولوژي و مسلط به اخبار و اطلاعات برافراشتهاند - سوق ميدهد.
امّا بايد اعتراف كنيم كه غير ممكن است طرفداران جهاني شدن بتوانند به اهداف خود، دست يابند؛ چرا كه آنها به بهانه اتحاد و جمع شدن همه جهانيان در كنار يكديگر به دنبال به وجود آوردن بازارهاي مصرفي نا محدودي هستند كه موانعي مانند قوانين گمركي و مسايل فرهنگي و سياسي و اقتصادي ديگر كشورها بر سر راه آنها نباشد و راحتتر بتوانند به مقاصد خويش دست يابند. واقعيت اين امر راه انداختن مبارزهاي سهمگين و نابرابر براي از بين بردن حكومتها و تسلط دولتهاي مختلف بر ملتهاي خويش است، كه با سر خم كردن در برابر قوانين جهاني سازي - كه توسط دلالان بازارهاي بورس و خداوندان اطلاعات و اخبار وضع شدهاند - آغاز خواهد شد. دليل اين مدعا، مسئله ليبراليسم اقتصادي است - كه يكي از علايم بارز و آشكار جهانيسازي است - و اينكه اقتصاد جهاني بايد به دست طبقه حاكم باشد. اين طبقه مزدوران خويش را كه مبلغ و مروج تساهل و تسامح هستند به عنوان نخبگان و روشنفكران فرهيخته معرفي ميكنند. طبقه حاكم كه قرار است رهبري جهان را به دست بگيرد عبارت است از كشورهاي پنجگانهاي كه با دربرداشتن 20 درصد از جمعيت جهان، 84/7 درصد محصولات و توليدات و 84/2 تجارت بينالملل و 85/5 درصد ذخاير و معادن دنيا را تحت سيطره خويش درآوردهاند. به عبارت بهتر، 20 درصد از ساكنان اين دهكده جهاني با شغلي ثابت، زندگي آرام و محترمانه، بايد از نهايت لذات دنيوي بهرهمند باشند؛ امّا در مورد بقيه سكنه كه 80 درصد از مردم را شامل ميشود بايد به اين فكر كرد كه چگونه ميتوان آنها را بيش از پيش با فرهنگ مصرف گرايي مشغول كرده و به خود فراموشي واداشت تا در نهايت خفت و خواري به رفع حوائج ضروري زندگي خويش بپردازند.5
آري جهانيسازي، در واقع قانون تجاري ديگري است كه هدفي جز تسلط بر جهان - آن هم با ابزار و رسانههاي فرهنگي و خبري كه پردهاي سياسي و نو بر آن كشيده شده است - ندارد.
جهاني سازي، با توانائيهاي خود همانند هشت پايي زشت و عظيم الجثه بر تمام جهان سايه انداخته، دموكراسي و حقوق بشر را به ظاهر، اهداف خيرخواهانه و شريف خود بيان كرده و ميكوشد با نشر اين شعارها بر تمام دول عالم مسلط شود و ضد ارزشهاي فرهنگ منحط خويش را در قالب ارزش در ميان جهانيان اشاعه دهد. اين در حالي است كه همه روزه شاهديم كه ابر قدرتهاي مدعي جهاني سازي، هرگاه حقوق بشر و مردم سالاري - كه شعارهاي پر سر و صداي آنهاست - با منافع و مصالح آنها كوچكترين تضاد و تعارضي پيدا ميكند به راحتي آن را زير پا گذاشته و قرباني خواستههاي نامشروع خويش ميكنند. به علاوه با كمي دقت ميبينيم وقتي جهانيسازي ميخواست سايه خود را بر دولتهاي شرق آسيا بيفكند، با فروپاشي شوروي، به شدت شكست خورد و دولتهايي كه غرب از آنها به عنوان مثالهايي براي پيروزي و موفقيت جهاني سازي نام ميبرد و خواستار انتقال شيوه موفقيت آنها به كشورهاي غير غربي است؛ چگونه به شكل حكومتهاي سلطنتي يا شبه سلطنتي آميخته با دموكراسي خيالي و پوشالي، سايهاي شوم بر سر مردم خود افكندهاند.(به عنوان مثال ميتوان به اندونزي و مالزي اشاره كرد) مضاف بر اينكه خود اينها شواهدي بر وجود تناقضهاي مسلم موجود در جوامع ليبرالي غربي در اين ظرف جديد جهاني سازياند. در عالم واقع هم ثابت شده است كه افراط و زيادهروي ليبرالي كه از ابزار و لوازم جهاني سازي است، آنگاه كه با منافع سرمايهداران بزرگ (خصوصاً در ارتباط با حق و حقوق كارگران و وضعيت نگران كننده آنان) كوچكترين تعارضي پيدا كند بر تمام گفتههاي پيشين خويش، خط بطلان كشيده و آنها را به كناري مينهند.6
بيجهت نيست كه افرادي مانند جيتس و رابرت مردوخ، كه تحت لواي نظام ليبرالي زندگي ميكنند چنان سركش و مستبد شدهاند و به گونهاي آزادي افراطي را به افراد عرضه ميكنند كه ضد ارزشها، كالاها و سلطه شوم آنها با نام اخلاق، ارزشهاي انساني و مردم سالاري واقعي بر جهان حاكم شده است.
نظام سرمايهداري، ديدگاه مصلحت گرايانهاي است كه با تمام ابعاد دموكراسي و ليبراليسم نظري درتناقض است، رويكردي است كه خودخواهي و خودپسندي انسان را قوام بخشيده و مستحكم ميكند و با آن مقصد نهايي و حقيقي جهاني سازي در ساختن جهاني همسو و هماهنگ، تعارض و تناقض شديد و جدّي دارد. اين از آن جهت است كه مؤسسات آزاد و دموكراسي ليبرال مآبانه، ابزاري جديد در دست جوامع توسعه يافته نوين است كه از آنها براي محدود كردن آزاديهاي افراد، سلب حقوق آنان و مخفي كردن بهرهكشي و برده داري مدرن خويش استفاده ميكنند.
اين مؤسسات از آن جهت، با ديگر نهادها تفاوت دارند كه براي دستيافتن به سود و منافع بيشتر و بهرهبردن از اموال و سرمايههاي ديگران، به ارزشهاي والاي انساني، با عنوان دموكراسي و مردم سالاري پناهنده شده، تا حد امكان از حقيقت طفره ميروند تا مخالفان و دشمنان نتوانند
كوچكترين تاثيري بر آنها بگذارند.7
نتيجه دموكراسي در فضاي سرمايهداري و جهاني سازي چيزي جز قانع كردن نخبه نماهاي دنيا پرست و رسيدن آنها به منافع و مقاصدشان نيست. وقتي جهاني سازي در ادعاهاي مبتني بر دموكراسي و اعطاي آزاديهاي خود دروغ بگويد، هرگز نخواهد توانست در مسير تحقق جامعه جهاني واحد كه بر اساس ارزشهاي اصيل انساني بنا شده باشد قدمي بردارد و در عوض جامعهاي خواهد ساخت كه شديداً به وسايل و ابزار مادي و مصالح گذرا و آني وابسته است و نتيجهاش به خلاف تصورات وگفتهها چيزي جز هرج و مرج، آشوب، جنگ و تباهي و تار و مار شدن افراد و سرمايهها نخواهد بود.
لغزشگاهها و نقاط ضعف نظريه جهاني سازي
آنچه كه به شكل واقعي ميتواند بناي جامعه جهاني را استوار كند توجه به معنويات است، نه ماديات و ابزار و وسايل دنيايي؛ زيرا مشاركت انساني تكامل يافته، از هماهنگي و سازگاري فرهنگي و تفاهم فكري ريشه ميگيرد، نه از مبادلات تجاري يا روابط اطلاعاتي و خبري صرف. به همين علت است كه اين روزها به وضوح ميبينيم اينترنت كه بنا بود ابزار اطلاع رساني و تقويت ارتباطات باشد، آنقدر كه به انتشار ظلم و فساد و لاابالي گري و تبادل اطلاعات و معلومات هرزه و بيثمر پرداخته، براي مبادله اطلاعات ارزشمند فكري و فرهنگي كار بزرگي انجام نداده است.
اگر بخواهيم تعبير و تفسير دقيق و صحيحي از علل جدايي و تفرقه در جوامع بشري و نبود اتحاد وانسجامي چشمگير ميان آنها داشته باشيم بايد به نكات زير توجه كنيم:
1. احتكار و استبداد جهاني
هر چند جهاني سازي، به ظاهر شعارهايي را همانند آزادي، دموكراسي، بازارهاي آزاد و حقوق بشر به همراه خواهد داشت، ليكن اگر به آثارش بهخوبي توجه كنيم چيزي جز راهي براي احتكار و تك قطبي كردن تجارت جهاني، رسانههاي خبري و خبرگزاريها و بهرهبرداري ناعادلانه از نتايج زحمات علمي ديگران نخواهيم ديد. به عبارتي ديگر ميتوان گفت: دعوت به جهاني سازي در حقيقت از اعتبار انداختن دولتها، فرهنگها و اقتصاد كشورهاي مختلف و هموار كردن جادهاي است كه به سيطره ابرقدرتهاي جهاني سازي و شركتهاي بزرگي كه دشمنان دولتهاي دموكراتيك هستند ختم ميشود.
همزمان با تمركز سودآوريها در شركتهاي بزرگ، قدرتي جديد و پنهاني و در عين حال قابل رقابت و حتي مسلط بر پارلمان و دولت به وجود ميآيد. به اين دليل كه اين شركتها، موقعيتهاي خطير و حساسي را در دست دارند كه ميتوانند با آنها بهراحتي به اهداف سياسي خود دستيابند و ديگر شركتها را تحت كنترل خود داشته باشند. نكته قابل توجه اين است كه اين شركتها عليرغم صحبتهايي كه معمولاً شنيده ميشوند از اموال دولتي به عنوان سرمايه استفاده كرده و سودهايي را كه از اين طريق عايدشان ميشود به جاي تقسيم در ميان مردم جامعه، شخصاً تصاحب ميكنند.8
شركتهاي وابسته نظام جهاني سازي چنان نفوذ توانمند و مؤثري در ساقط كردن حكومتها، دگرگوني انقلابها، تشديد قحطيها وپديد آوردن مؤسسات اقتصادي مستقل و خصوصي دارند كه به راحتي ميتوانند جامعه بشري را به طويلهاي مدرن و محيطي بنده پرور تبديل كنند؛ كه البته به اين منظور از ابزار و رسانههاي عمومي مبلغ مصرفگرايي آنقدر كه بتوانند، استفاده خواهند كرد.
پس، هدف جهاني سازي بنده پروري است و در نظر دارد كه ذرهاي از سود و بهرههاي حاصله از اين جريان را به افراد و جوامع فقير و نيازمند جهان ندهد.9
2. اطلاعات و رسانههاي خبري، ابزاري براي تسلط و ترويج فساد
مدعيان جهاني سازي به پديد آمدن جامعهاي جهاني و بدون مرز بشارت ميدهند؛ استدلال آنها چنين است كه با توجه به قدرت عظيمي كه رسانههاي خبري از حيث وسعت و سرعت گسترش و انتشار به آن دست يافتهاند، به راحتي مي توانند ميان جوامع مختلف ارتباط برقرار كنند و با اوج گرفتن اين گفتگوهاست كه جامعه واحد جهاني به وجود ميآيد.امّا اشكال اساسي سخن آنها اين است كه سيطره و سلطه مطلق بر رسانههاي خبري از آن آمريكاست كه او هم ارزشها و سياستها ومصالح خويش را ترويج ميكند. اين قضيه حتي همپيمانان آمريكا را نيز در اروپا نگران كرده و آنها را نسبت به روند جهانيسازي به شك واداشته است. به قول برژينسكي: قوانين جاري آمريكا اين امكان را فراهم ميآورد كه نظام قانونگذاري آنجا به ديگر كشورها صادر شود، به علاوه اينكه ارگاني است كه عناصر مختلفي را در درون خود جاي داده و سلطهاي اساسي و قاطع با تكيه بر
اقتصاد مصرفگرايانه و فرهنگ جمهوري آكنده از احزاب متعدد بر جهان دارد.
اساس قدرت آمريكا غلبه بر احوال مردم، بازارهاي جهاني و ارتباطات است به طوري كه 80 درصد از كلمات و تصاويري كه در جهان منتشر ميشود از آمريكا صادر ميشود.اين سيطره واقعي بر جريان اطلاع رساني به امريكائيان كمك ميكند سرپرستي جهان را بر عهده بگيرند،وباطنعقلانيكردنجهانبهدستنيروها و قواي جديد كارگزاران و سياستمداران چيزي جز اين نيست.
سيطره بر تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات به ايالات متحده نقش محوري بخشيده و زمينه سلطه افكني كامل او را بر جهان فراهم ميكند.11
سبك جديد اطلاع رساني ممكن است پل مادي وسيعي بين جوامع بهوجود آورد كه ارزشهاي مصرف گرايانه و لاابالي مآبانه را منتشر كند، لذا نه تنها نميتواند موانع نفساني در راه عمق بخشيدن به ارتباطات فرهنگي را برطرف كند بلكه تا چند وقت ديگر با دفاع جدّي كشورهاي گوناگون دنيا در مقابل خود مواجه خواهد شد؛ زيرا آنها ميخواهند در اين جنگ جديد، اصالت فرهنگي و اقتصادي خويش را حفظ كنند. رشد تصاعدي پديد آمدن برخي مجموعههاي حزبي (داراي بعد ايدئولوژيكي معلوم و مشخص) و استفاده از آنها در قانونگذاريها جهت ارتقاي آنها به گونهاي خاص و معرفي كردن آنها و بسيج نيروها در اين راستا پرسشهاي جديدي را در محدوده فكر و انديشه بينالمللي بهوجود آورده است.12
ايجاد كانالهاي ارتباطي قوي كه هر روز بيش از پيش ديده ميشود، اهداف حقيقي و پشت پرده غرب را كه تنها به فكر مصالح و منافع خويش است آشكار ميكند. كما اينكه مصوبه اخير كنگره آمريكا براي جلب تجارت هستهاي دنيا شاهدي ديگر بر فداكاري ايالات متحده در مقابل مقدرات اين جهان پر از امنيت و با فرهنگ است و اينكه تمام همّ و غم او سودهاي شخصي و بهدست آوردن بازارهاي اسلحه جهاني است .
3. جهاني سازي و زير پا گذاشتن عدالت اجتماعي
براي برپاشدن جامعه جهاني واحد بايد به شكلي جدّي موانع نفساني و اجتماعي را بر طرف كرد؛ چرا كه آنها همواره شكافهاي عميقي در جسم و جان بشريت به وجود آورده است و اختلافات طبقاتي، نژادي و مليتي ريشه بسياري از مشكلات و هرج و مرجها و پديد آمدن جنگها و زير پا گذاشتن عدالت و سيطره ظلم و جور است.
با اين حال آنچه در عصر جهانيسازي انجام ميشود، زير پا نهادن ارزشها و عدالت اجتماعي آن هم به شديدترين شكل خود در طول تاريخ است. فقري كه در دهه 90 قرن بيستم ديده شد. در تمام طول تاريخ بيسابقه بود. هم تعداد اين فقرا به اين حد نبوده است و هم شدت فقر. فقر كنوني رإ؛ ميتوان فقر مطلق به حساب آورد؛ چرا كه شخص فقير از تمام حوائج و نيازهاي حياتي خويش بيبهره است.13
نزديك به 80 در صد جمعيت 4/5 ميلياردي كشورهاي مدعي توسعه و پيشرفت را فقرا تشكيل ميدهند. 1/3 ميليارد نفر محتاج تنها يك دلار هستند تا بتوانند حداقل مايحتاج روزانه خويش را تامين كنند. بيش از 800 ميليون نفر غذاي كافي مصرف نميكنند و 800 ميليون نفر انسان ديگر نيز وضعيت زندگي شان چندان مطلوب نيست و در اين كشورها حداقل 840 ميليون نفر سواد خواندن و نوشتن را ندارند.
در جهان نخبگان و برگزيدگان جهانيسازي امروز، 358 ميلياردر هستند كه ميدانند چطور ميتوان به راحتي با ثروتهاي ديگران ثروتمند شد و مجموع ثروتهاي آنها معادل داراييهاي 2/8 ميليارد نفر يعني حدود نيمي از جمعيت زمين است.14
گرايش به جهاني كردن اقتصاد جهاني، باعث سقوط اجتماعي ميشود و نميتوان آن را گرايش و تمايلي غير انساني شمرد. چون حقوقها را كاهش ميدهد تا سرمايه داران درمدتي كوتاه به حداكثر سود و مزاياي شخصي دست يابند.15
از همين روست كه نخبگان و شركتهاي بزرگ به دولتها فشار ميآورند تا با خصوصي سازي هر چه بيشتر و بر هم زدن نظام اجتماعي، اقتصادي و قانوني موجود و برداشتن قيود اجتماعي، بهداشتي، گمركي و انساني كه مانع بهرهكشي بيشتر از انسانها هستند بتوانند با حداكثر سود و حداقل هزينه كل جهان را فتح كنند.
4. فقدان امنيت
كاهش عدالت اجتماعي در سايه خوابهاي پريشان و خيالات شوم جهاني سازي، عالم را به مركز جرم و جنايت وناامني تبديل كرده است. اين از آن جهت است كه بيتوجهي انسان به جنبه عدالت و حقوق نفسانياش، ابتدا او را به ورطه يأس و نوميدي افكنده و پس از آن براي بهدست آوردن حيثيت برباد رفتهاش مرتكب هر نوع ظلم و جور و ستم، آن هم در سطوح بالا ميگردد. تا وقتي اعتقاد به ايدئولوژيهاي موجود كه مسابقهاي است ميان كالا و سرمايه، وعدههاي بياساس شفابخشيف بازارها در بستر تجارت سرمايهداري آزاد و نوين و عمليات از بين بردن حق و شخصيت با كرامت انسان ناشي از محيطي همراه با امنيت اجتماعي، سلامت و بهداشت به انتهاي خود نزديك شود.
جهاني شدن كه بعد معنوي و باطني آن را بهره كشي، منفعت طلبي و سودجويي فردي از هر ارزش انساني و اخلاقي و بعد ماديش را استفاده از ابزار اطلاع رساني تشكيل ميدهد؛ افقهاي جديدي را براي ارتكاب جرمها نمايان كرده و حتي ميتوان اين دو را با هم همكار و شريك در راستاي نيل به سود و منفعت يكسان دانست.
سود تجارت هروئين طي دو قرن اخير حدود 50 برابر
افزايش يافت و فروپاشي اتحاد جماهير شوروي هم به پخش و سرعت دستيابي به اسلحه كمك كرد. ايالات متحده هم كه با دموكراسي اش به عالم فخر ميفروشد بيشترين ميزان جرم و جنايت را در درون خود دارد، به طوري كه 2 درصد مردم آمريكا يا در زندان و يا تحت نظر هستند. ايالت كاليفرنيا كه به اقتصادش افتخار ميكند ميزان تخصيص بودجهاش براي زندانها بيش از تعليم و تربيت است و بودجه تخصيصي دولت آمريكا هم براي زندانها بيش از هزينههاي دانشگاه هاروارد ميباشد. از نكات مسخرهآميز جهاني شدن اين است كه پولداران جريان جهاني شدن در زندانهايي كه خود ساختهاند اسيرند؛ به طوري كه در جمعيت 28 ميليوني آمريكا از هر آمريكايي يكي در خانهاي كه كاملاً با اسلحه و... محافظت ميشود زندگي ميكند. چرا كه نميتوان با وجود جنايت شدت يافته آرامش و اطمينان و احساس امنيتي داشت .
در اروپا تعداد زندانهاي آلمان بين سالهاي 96 - 1992، 25 درصد بريتانيا 75 درصد افزايش داشته است. يكي از علل اصلي گسترش يافتن جنايات، نبود عدالت و نابساماني و بيكاري، گسترش فقر و فرسودگي طبقه متوسط جامعه زير چرخهاي ظلم و اجحاف طبقات بالاست كه ستونهاي توازن و تعادل اجتماعي را بر هم زدهاند. پيروزي جهاني شدن در تحقق رشد و توسعه بيكاري و فقر جمعيت بسياري به دليل از بين رفتن بسياري از مشاغل را در پي خواهد داشت و اين فشارها عمدتاً به قشر متوسط جامعه وارد ميشود كه بخش اساسي و نيروي كاري جوامع و عامل محرك جريانات اثر بخش در جامعه و معيار قانونگذاري و تاسيس موسسات است .
5. هرج و مرج، فروپاشي و تفرقه
جهاني شدن در شعارهايش، تشكيل جهاني با نظامي واحد و همبستگي جهانيان را هدف گرفته است وليكن آنچه تا به حال از آن ديده شده جز هرج و مرج و تفرقه درعالم كه نتيجهاش فقط زياد شدن بيمهريها و جنگها و غربتها، چيزي در پي نداشته است، به طوري كه برخي، وضعيت موجود را به جاي نظم نوين جهاني در بينظمي و هرج و مرج جهاني ناميدهاند؛ چرا كه از نظم نوين جهانی جز مناقع گذاری خود در بازار سهام نمیجویند و هدفی در راستای خدمت به بشریت ندارند.
لیبرالیسم با پشتوانه محوریت بخش خصوصی، جهت اعطای آزادی و در نتیجة رفاه همگان مسلما به جنگهای قومی خواهد گرایید.
بسیاری از جوامع امروز با نوعی هرج و مرج اقتصادی درگیر میباشند. به طوری که درآمدهای آنها حاصل از دسترنج نمیباشد و زحمتهایش هم بی اجر و مزد و ثمر میماند.
جهانی شدن در حال حاضر به ماسبقه و نزاعی پر التهاب میان نخبگان و برگزیدگان جامعه، جهت دستیابی هر چه بیشتر به اموال و بالا بردن ارقام مملوکات خویش تبدیل شده، به طوری که نقطة شروع تفرقه و اختلاف و حتی نقض شدن این نشریه با مصادیق خود خواهد گشت معیار و محور جهانی شدن، مصالح و منافع شخصی است و نه نزدیکی و ارتباط و ایدئولوژیها که تجلی آن را در محدوده نظام سرمایه داری میتوان مشاهده کرد. مثلاً در ایابات متحده و فرانسه نزاع جالب توجهی دیده می شود. به طوری که فرانسه می خواهد در جهانی شدن زبان خویش را گسترش دهد و انگلیس زبانان می خواهند تمام رسانههای خبری و فرهنگی جهان را خود به دست گیرند. علیرغم برخی مشترکات اختلافات دیده شده در داخل نظامهای سیاسی و تجاری جهان، در حقیقت نزاع ها و جنگهای تجاری همرنگ و همشکل است.
در وضعیتی که برگزیدگان جوامع، سهم خاصی در جهان و ثروتهای آن دارند، چه منظر و دیدگاهی میتوان نسبت به جهان و آیندة آن داشت؟
ادامه دارد
پي نوشتها :
پانویسهای این مقاله
- •
× اين مطلب ترجمه مقالهاي است با عنوان: دولة الامام المهدي(ع) و بدائل العولمة؛ محاولة لقراءة مشروع الامام المنتظر علي ضوء سلبيات العولمة و هفواتها، النبأ، ش 39- 40، شعبان و رمضان 1420.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱
1. العولمة (جهاني شدن)، مالكوم واترز، به نقل از: عالمالفكر، ش 2، 1999 م.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۲
2. عالمالفكر، ش 2، 1999 م.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۳
3. العولمة دراسة تحليلية (بررسي تحليلي جهاني شدن؛ )، عبدالله عثمان و عبدالرؤف اوم .
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۴
4. همان .
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۵
5. عالمالفكر، ش 2، 1999 م.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۶
6. العولمة دراسة تحليلية.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۷
7. همان .
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۸
8. الكذبات العشر للعولمة (دروغهاي ده گانه جهاني شدن)، جيرالد بوكسبرگر.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۹
9. شؤون الشرق الأوسط، ش 77، آوريل 1998 م.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۰
10. العولمة محاولة في فهمها( جهاني شدن؛ تلاش در راه فهم آن)، ناهد طلاس .
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۱
11. همان .
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۲
12. همان.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۳
13. عالم الفكر، همان .
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۴
14. الكذبات العشر للعولمة.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑ - ۱۵
15. همان .
اسلام و تجدّد
نویسنده: مهدی نصیری/ ناشر: کتاب صبح/ چاپ اول: بهار 81/ تیراژ 2000 جلد/ 399صفحه/ قیمت 18000 ریال
نویسنده در مقدّمة کتاب آورده است:
غرب عالم، در قرون پانزده و شانزده میلادی، آبستن رخدادها و دگرگونیهای نظری و فلسفی شد که مولود آن، مذهب و تمدنی ویژه و از جهانی متفاوت با همه مذاهب و تمدنهایی بود که تاریخ بشریت نشان میداد. آن مهب و تمدن که اکنون مرسوم به تجدد و تمدن جدید است، بیش از یک قرن است بسط و نفوذی عالمگیر یافته و هیچ مذهب و جامعهای از تأثیر آن برکنار نمانده است.
جامعة اسلامی و شیعه ما نیز از این بسط و نفوذ، در امان نبوده و علاوه بر پذیرش مظاهر گوناگون تمدّن غرب، پذیرای بسیاری از انگارهها و آموزههای تجدد نیز بوده است.
مهدی نصیری که اکنون مسئولیت مجلة صبح را به عهده دارد پیش از این در میان اهل فرهنگ با عنوان مدیر مسئول مؤسسة کیهان شناخته شده بود. نصیری در اسلام و تجدد نه بخش و سه پیوست دارد.
بخشهای کتاب عبارتند از: نقد نظریه ترقی و تکامل تاریخ، نظریة تاریخی اسلامی، توقیفی بودن علوم معاش، دین و علوم جدید، اسلام و تجدد، استناداتی دیگر، پاسخ چند استدلال بر مطلوبیت علوم و فنون جدید و چه باید کرد؟
پیوستهای کتاب نیز مروری بر توانمدی تمدنهای ماقبل تمدّن جدید، بحران تجدد و تأملی دربارة بیطرفی تکنولوژی جدید نام گرفتهاند.
نصیری در بخش دیگری از مقدمه خود آورده است:
تجدد و تمدن جدید با همه ابعاد و رهآوردهایش، محصول خودبنیادی بشر غربی و انحراف تمام عیار او از آموزههای وحیانی است و با فرض حضور حاکمیت دین به – به معنای جامع و حقیقی آن- هرگز تمدنی از نوع تمدن جدید، ظهور نخواهد کرد. به بیان روشنتر اگر حاکمیت اسلامی با حضور معصوم(ع) و بسط ید او، تحقق و تداوم پیدا میکرد و حاکم اسلامی، در مقام تمدن سازی برمیآمد، محصول آن، تمدنی از نوع تمدن جدید و مشابه آن نبود، همانگونه که با ظهور حضرت بقیّةالله الاعظم(ع) و استقرار حاکمیت صالحان، نشانی از این نوع تمدن نخواهد بود.
غرب به روایات مولانا
نام کتاب: ظهور و سقوط مدرن
نویسنده: پرفسور حمید مولانا/ ناشر: کتاب صبح/ چاپ اول: زمستان 1380/ تیراژ: 2000 جلد/ 242 صفحه/ قیمت 9600 ریال
پرفسور حمید مولانا برای اهل مطالعه نام ناآشنایی نیست که نیازی به معرفی داشته باشد. دانستن این که پرفسور مولانا از دورة نوجوانی زندگی در آمریکا را آغاز کرده است و اکنون پس از نزدیک به چهار دهه زندگی در این مهد تمدّن و تجدد(!) هنوز به عنوان یک مسلمان ایرانی ارتباط خود را داخل کشور نبریده است.
پرفسور مولانا مؤسّس و رئیس بخش مطالعات و
برنامة عالی ارتباطات جهانی در دانشگاه آمریکن واشتنگتن است؛ امّا از سالها پیش پنجشنبه در هفته ستون چشمانداز روزنامة کیهان میزبان و محملی است برای یادداشتهای کوتاه و بلند وی، این مقالات بیش از هرچند به تحلیل وقایع و نقد سیاستهای آمریکا و غرب اختصاص دارد.
انتشارات کتاب صبح گزیدهای از این مقالات را در چهار بخش سامان داده است.
بخش اول با عنوان غربشناسی بیشترین بخش کتاب را با 17 مقاله از آن خود کرده است. در بخش توسعه سه یادداشت، بخش تمدن آمریکا با پنج یادداشت و بخش آخر نیز با عنوان رسانهها نه مقاله را در خود جای دادهاند.
پرفسور مولانا در مقدّمة خود بر این مقالات آورده است:
مجموعه مقالات حاضر تحت عنوان غربشناسی، توسعه، آمریکا و رسانهها از موضوعات مورد بحث تاریخ معاصر است. این عناوین همچنین میتواند آغاز تفحص و تحقیق و ارزیابی از نظامهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی جهان امروز بوده و دریچههایی برای درک عمیقتر از روابط پیچیدة بینالمللی باشد. این چهار پدیده، ابعاد فلسفی، تاریخی، معرفتشناسی، جغرافیایی و فرامرزی دارند و نمونه و سه دسته مفاهیم و واژههای معمولی دیگری مانند مدرن بودن، جهانی شدن و شبهات حاصل از آنها میباشند.
وی در بخش دیگری از این مقدمه آورده است:
در قرن اخیر، غربناسی در ایران و به طور کلی در ممکالک اسلامی، اغلب توصیفی بوده و نه تحلیلی و انتقادی و این روش به عقیدة من کم و بیش ادامه دارد.
و در بخش دیگری نیز آمده است:
در بسیاری از مطبوعات و رسانههای ممالک اسلامی، غربشناسی به یک نوع اطالعات سطحی که چیزی جز یک موج جدید تهاجم فرهنگی، نمیتواند باشد، تبدیل شده است.
نام کتاب دقیقا از یکی از مقالات گرفته شده است. برخی دیگر از عناوین این مقالات عبارتند از: توسعه از دیدگاه ابنخلدون، گفتوگوی تمدّنها و دیگذوبکن جامعه شناسی دانش، دکترین زور و تبلیغات. اطالعات فراوان و تحلیلهای علمی پرفسور مولانا باعث میشود که خواننده کتاب سهوهای قلمی و ثقیلنگاری های وی را که قطعا به دلیل زندگی در خارج از ایران است، نادیده بگیرد.
بازگشت به ابتدای مقاله ↑