قسمت دوم
اشاره: ترويج، تبليغ و تعميق فرهنگ مهدويت و انتظار نيازمند بهكارگيري همه ابزار و وسايل فرهنگي و استفاده از شيوههاي نوين انتقال فرهنگ است و از آنجا كه امروز رسانههاي تصويري و سينما نقش بسيار مهمي را در انتقال مفاهيم و تأثيرگذاري فرهنگي برعهده دارند، لازم است كه مراكز و مؤسسات فرهنگي فعال در عرصه مهدويت با شناخت قابليتها و توانمنديهاي رسانههاي تصويري از اين رسانهها براي رسيدن به اهداف موردنظر خود استفاده كنند.
با توجه به اين ضرورت مؤسسه فرهنگي موعود با همراهي مركز پژوهشهاي اسلامي صدا و سيما اقدام به برگزاري ميزگردي با حضور چند تن از كارشناسان حوزه فرهنگ تصويري نمود، كه بخش نخست اين ميزگرد در شماره پيشين مجله منتشر شد.
در قسمت دوم اين ميزگرد كه با حضور آقاي محمد نوريزاد فيملساز و تهيه كننده صدا و سيما، حجةالاسلام والمسلمين حسين رحيمزاده، مدير خدمات رسانهاي و پشتيباني توليد مركز پژوهشهاي اسلامي صدا و سيما و آقاي محمدعلي باقري نويسنده و محقق برگزار شده كارشناسان ديدگاههاي خود را در زمينه چگونگي پرداختن به فرهنگ مهدويت و انتظار در سينما و تلويزيون و همچنين آن دسته از مؤلفههاي اين فرهنگ كه قابليت به تصوير كشيدن دارند، مطرح كردهاند.
موعود: كارنامه رسانههاي تصويري جمهوري اسلامي را در زمينه پرداختن به فرهنگ مهدويت و انتظار چگونه ميبينيد و به نظر شما اين رسانهها چه مؤلفههايي را در پرداختن به اين فرهنگ بايد مورد توجه قرار دهند؟
آقاي نوريزاد: پس از انقلاب جلساتي با موضوعات متنوع و ارزشي تشكيل شده و با اينكه ميتوانست نتايج مثبتي هم داشته باشد، متأسفانه بعد از مدتي فراموش شدهاند، لذا بايد سعي شود اين جلسه واقعاً ضمانت اجرايي شايستهاي داشته باشد و تنها به تهيه صورت جلسه يا يكي دو حركت مثبت و چاپ دو تإ؛ پوستر ختم نشود.
تاكنون رسانههاي ما (سينما، تلويزيون و مطبوعات) به مناسبتهاي مختلف در باب مهدويت كارهاي پراكندهاي انجام دادهاند ولي كار خاصي كه توجه مردم را به خود جلب كند، انجام نشده است. براي نمونه در سال 1369، درست سيزده روز قبل از فرا رسيدن نيمه شعبان، از من كه برنامهساز معارف در تلويزيون بودم درخواست كردند در اين فرصت اندك برنامهاي تهيه كنم. من گفتم تصويب چنين طرحي به دو ماه وقت نياز دارد كه چون تصميم بر انجام كار داشتند در عرض دو ساعت راه را براي ما هموار كردند. به دنبال آن ما برنامهاي را در بين شيعيان سيستان فراهم كرديم كه پس از پخش، همه با خاطرهاي خوش از آن ياد ميكردند.
موارد ديگر تشكيل ميزگردي با حضور اساتيد دانشگاه و يك نفر روحاني در سال 1371 بود كه قرار شد پنج شب قبل از نيمه شعبان هر شب قسمتي از آن پخش شود ولي متأسفانه بخشي از آن كه به تولد امام زمان(عج) تعلق داشت و شايد مناسبترين برنامه براي نيمه شعبان بود، پخش نشد و به جاي آن يك فيلم پليسي پخش كردند. بنابراين به نظر من در تلويزيون به هيچوجه از اين برنامههاي خاص خبري نيست و اگر چيزي وجود دارد، انگيزههاي كاملاً فردي است. ميخواهم بگويم ما هنوز هم به نيمه شعبان نگاهي فراتر از آنگاه سنتي نداريم.
مدتها در اين فكر بودم كه چگونه ميتوان يك برنامه ناب جهاني براي امام زمان(عج) ساخت؟ چون نگاهها در برنامههاي تهيه شده يا غربي بود يا عربي و يا به شيعه اختصاص داشت. از اين رو وقتي معاونتهاي ارشاد عوض شده بودند و آقاي پزشك معاونت سينمايي رابه عهده گرفته بود احساس كردم زمينه مساعد است. سريع نامه نوشتم كه بنده درباره حضرت صاحب(ع) و مسئله انتظار ميخواهم يك مستند داستاني بسازم لطفاً همكاري كنيد. هدفم هم اين بود كه اين كار در سينما نمايش داده شود. بعد از مدتي از سينماي تجربي كه تازه آغاز به كار كرده بود خواستند كه با من همكاري كنند و آنها حداكثر با يك كار نيم ساعته سينمايي موافقت كردند كه اميدوارم اين كار هم به خوبي انجام بگيرد و انشاءالله مؤثر و مقبول واقع شود.
الآن در دنيا اتفاقاتي رخ ميدهد. در كتاب تاريخاديان
مسئله باورهاي خرافي و غير خرافي انسان و اعتقادات انسانهايي كه در حاشيه نيل و بينالنهرين و روم ظاهر شدند و عقيده آنها به عالم پس از مرگ مطرح شده است. اعتقاد به عالم پس از مرگ يك چيز اتفاقي و خرافهاي نيست كه رفته رفته ساخته شده باشد. از همان اولين روزها بشر به آخرت معتقد بوده است. در حفاري مقبرهها آثاري كشف شده كه نشان ميدهد انسان به زندگي جاويد از گذشتههاي دور اعتقاد داشته است؛ ولي غرب از اين باور به نفع خود بهره ميگيرد.
فيلم آرماگدونحادثههاي آخرالزماني را به نحوي بيان ميكند كه شما پس از ديدن اين فيلم احساس ميكنيد كه آن مفنجي رهاييبخش، جز غرب و آمريكا و تكنولوژي برتر او چيز ديگري نيست. من معتقدم ما در عين حال كه بايد هوشمندي خود را حفظ بكنيم سؤال بزرگي را نيز بايد در باب مهدويت در رسانههاي خودمان مطرح بكنيم كه هر كس با آن مواجه شد نتواند بدون تأمل بگذرد و براي مدتها در ذهن مخاطب باقي بماند، چنان كه برخي لحظههاي ناب در بعضي فيلمها هيچگاه از ياد نميرود.
من در باب مسئله ظهور فيلمنامهاي نوشتهام به اسم فردا چه ميشود؟ و در آنجا همين سير اعتقادات بشري به عالم پس از مرگ را مطرح كردهام. در اين فيلم از شخصيتهاي برتر امروز مثل بيل گيتس(بزرگترين مدير شركت ديسك و نرمافزار رايانهاي) سؤال ميشود فردا در اختيار چه كسي است؟ اين سؤال به گونهاي مطرح ميشود كه هيچ كس به راحتي نتواند از آن عبور كند. آيا فردا زيبا و پفر از لطافت است؟ در اين فيلم، بيل گيتس يك CD برميدارد ميگويد: فرداي بشر در دست اين است بعد راكفلر(سرمايهدار بزرگ) در پاسخ سؤال ميگويد: فردا نيز همانند امروز به سرمايهداران تعلق دارد. بالاخره سياستمداري فردا را از آن سياستمداران و يك روحاني مسيحي از آن مسيحيت ميداند و در پايان آقا (آيةالله خامنهاي) در يك سخنراني با استناد به قرآن فردا را از آن مستضعفين ميدانند.
من معتقدم اگر ما بخواهيم انشاءالله به برنامهسازي بپردازيم و انگيزههاي خوبي را در دوستان ايجاد بكنيم بايد سؤال يا سؤالهاي بزرگي را در ذهن مردم دنيا ايجاد بكنيم و بعد به اين سؤالها پاسخ مناسبي ارايه بدهيم.
موعود: به نظر ما هم صدا و سيما در زمينه تهيه آثاري در زمينه مهدويت آنچنان كه شايسته است فعاليت ندارد بلكه در مقابل كساني كه در اين زمينه پيش قدماند نيز مقاومت ميكند و فكر ميكنم ما به جاي درگير شدن با ادارات مختلف يا با دستگاهي مثل صدا و سيما، بهتر است سراغ كساني برويم كه خارج از اين سيستم علاقهمند به همكاري و تهيه آثاري در اين زمينهاند. سؤال بعدي ما اين است كه از مباحث تاريخي، فرهنگي اعتقادي و ديگر مباحثي كه در زمينه مهدويت مطرح است، كدام يك را ميتوان در قالب تصوير عرضه كرد؟
آقاي نوريزاد: در مسئله مهدويت، عشق و علاقه يك برنامهساز به مولاي خود، راه را نشان ميدهد و لازم نيست كه بگوييم كه از كجا شروع كند. اين موضوع عصاره هستي است كه در نقطه عالي تجلي خواهد كرد. من معتقدم ما بايد برنامهسازان را فقط ترغيب به كار در زمينه مهدويت بكنيم نه اينكه بگوييم تنها فلان مقوله را مطرح كن.
ما ميتوانيم مقوله انتظار را چنين مطرح كنيم كه همه انتظارها به نحوي در گذر زمان مضمحل ميشوند به جز انتظاري كه جهتدار، فعال و نوراني است و براي
تبيين آن مثلاً در نود درصد پروژهها به مسئله فردا بپردازيم و در ده درصد ديگر به اين مطلب اشاره كنيم كه فردا از نظر ما يك فرداي معمولي نيست كه مثلاً سازمان سيا هم بتواند با به كارگيري پازلهاي اطلاعاتي آن را پيشبيني كند. در باب انتظار نود درصد به مقوله انتظار بپردازيم و در ده درصد از جوهر انتظار به شكلي اسم ببريم و بگوييم اين انتظار فراتر از انتظارات ديگر است، مضمحل نميشود، سازنده، پويا، زنده با نشاط است و يأس در آن راه ندارد. وقتي گفتيم اين انتظار درخشان، عشق، پول، عبور از كنكور و امثال آن نيست اين سؤال مطرح ميشود كه پس چه انتظاري است كه مرگ ندارد و هميشه با نشاط و زنده است؟ من فكر ميكنم ما ابتدا بايد به همه اينها به صورت پيش زمينه بپردازيم و بسترسازي بكنيم سپس خود آقا (حضرت مهدي(ع)) را مطرح بكنيم.
آقاي باقري: در اينجا به دو نكته بايد توجه كنيم: يكي اين كه نقاط قوت خودمان را شناسايي كنيم و ديگر اين كه به نقاط ضعف دشمن و آدمهاي بيتفاوتي كه در جامعه هستند، پي ببريم. يكي از مسايلي كه در مورد غفلت قرار گرفته است اين است كه دشمن ما را از آنچه دوست داريم، محروم ميكند نه اين كه خواسته ما را به ما بدهد. الآن دشمن در صدد است ما را از سلامتي و اقتصاد خود محروم كند. اگر يزيد و معاويه به طرفداران خود بذل و بخشش ميكردند الآن شرايط كاملاً تغيير كرده است و دشمن ميخواهد چشم، گوش، خواسته، شهوت، هوس و سلامتي ما را از ما بگيرد دليلش هم اين است كه دشمن ما از آسمان بريده و كافر است و كفر يعني چشمپوشي و مخفي كردن نعمتها. امروز دشمن اجازه نميدهد من به خواص داروهاي گياهي كه در كشور هست پي ببرم و سعي ميكند من را به خودش وابسته كند.
اگر من سلامتي خودم را دوست دارم، دشمن ميخواهد من را از سلامتي محروم كند. امروز ما پنجاه درصد چيزهايي را كه در بازار ميخريم براي سلامتي ما ضرر دارند يعني دشمن سلامتي را ازمن ميگيرد. همچنين دشمن با اين علم مدرن زمينه شغل را ز بين ميبرد و ناامني شغلي به وجود ميآورد و صدها كار ديگر، در اينجاوقتي ميبينيم دشمن تمام راهها را بسته است اين سؤال مطرح ميشود كه چه بايد كرد؟ پاسخ آن در انتظار است. انتظار يعني چه؟ انتظار يعني بهترين فكر، بهترين طرح و بهترين عمل. چنين انتظاري ماندني است. ممكن است بگوييد غرب هم انتظار را مطرح ميكند و ميگويد عمل ما، فكر ما و طرح ما بهترين است. در اينجا ما فكر و طرح و عمل اورا زير سؤال ميبريم و همه شگردهايش را افشا ميكنيم تا به بنبست برسد. البته خود غرب هم ميداند كه آيندهاي ندارد و وقتي به بنبست ميرسد از ما ميپرسد كه چه بايد بكند؟
در اينجا پاسخ من با طرح كلي مكتب است. اگر مكتب كامل مطرح نشود من پاسخ ندارم و متأسفانه حوزه در اين پانصد سال اخير مكتب را كامل مطرح نكرده است. ما بعد از دوره رنسانس اگر مجموعه فكري اسلام را در مقابل مكتبهاي ديگر مطرح نكنيم مجبور ميشويم جزئيات را مقايسه كنيم. ما دهها طرح بزرگ داريم كه بايد انجام شود و زياد بودن طرح نبايد ما را نااميد كند. ما براي رسيدن به هدف بزرگ خود، بايد سنگرها را يكي يكي فتح كنيم و خدا، معصومين(ع) و ارواح شهدا ما را در اين راه ياري ميكنند. الآن ما پزشكاني داريم كه با مقداري آموزش تئوري و عملي از فوق تخصصهاي غرب هم قويتر شدهاند. ما بايد از دين و مكتب خود استفاده كنيم. اصلاً ريشه اين همه فساد كه در جامعه وجود دارد، كجاست؟ هيچكس حتي كمونيستها و ليبرالها هم فساد را دوست ندارند. ريشه فساد دست كساني است كه خيلي با وجدان و با شرفاند و پيشرفت و ترقي و رفاه را دوست دارند. منتهي از وحي بريدهاند و استعداد متراكم انسان را روي زمين خلاصه ميكنند؛ زميني كه ظرفيت برخورد با اين استعدادها را ندارد.
موعود: چگونهميتوانمباحثپزشكيو مقولاتي از اين قبيل را با موضوع مهدويت مرتبط ساخت؟
بايد ديد مردم از دين و ظهور امام زمان(عج) چه توقعي دارند؟ امروز بيماريهاي بسياري وجود دارد كه پزشكي مدرن نميتواند درمان كند ولي ما معتقديم توصيههاي زيادي در دين ما وجود دارد كه ظالمان نگذاشتهاند پيامبر(ص) و ائمهاطهار(ع) آنها را مطرح كنند و امام زمان(عج) از موضع قدرت به طرح اين مسائل خواهد پرداخت. در همين راستا يكي از برادران اهل سنت دوازده هزار حديث در مورد پزشكي جمعآوري كرده است.
آقاي نوريزاد: من معتقدم ما در برنامهسازي براي آقا (حضرت مهدي(ع)) دو مخاطب را بايد در نظر بگيريم: مخاطب داخلي ما كه از آقا و مسئله آخرالزمان اطلاعات نسبي دارد، مخاطب فرامرزي كه اصلاً مقولهاي به اسم اسلام را قبول ندارد چه برسد به اينكه ظهور آقا را هم بپذيرد. در بخش دوم ما بايد با استفاده از تصوير و به طور غير مستقيم حرفهاي خود را مطرح كنيم. در فيلمي كه راجع به بوسني تهيه شده است، كارگردان صحنهاي را تدارك ديده است كه در آن شخص بيهوشي را روي نارنجك ميخوابانند و هنگامي كه به هوش ميآيد چون كسي نميتواند نارنجك را خنثي كند، او را به همان حالت رها كرده ميروند. اين صحنه ميگويد مردم بوسني همانند كسي هستند كه روي نارنجك خوابيده و همه (نيروهاي سازمان ملل و چند مليتي) او را تنها گذاشتهاند.
ما هم ميتوانيم با پرداختن تمثيلي و كاملاً سمبليك به مسئله امام زمان(عج) ماندگاري اثر را تضمين كنيم و با زبان تصوير كه زباني آشنا براي همه مردم دنياست، اين مسئله را مطرح سازيم.
حجةالاسلام رحيمزاده: درست است كه اگر ما بتوانيم به ادبيات تصويري دسترسي پيدا كنيم تأثير خودش را روي مخاطب ما ميگذارد، اما مشكل ما اين است كه چگونه ميتوانيم چنين هنرمنداني را پيدا كنيم؟ آيا ميتوان با انجام برخي كارهاي مقدماتي و تشويق، هنرمندان فعلي را متحول و علاقهمند به امام زمان(عج) كرد؟
آقاي نوريزاد: يكي از معضلات تلويزيون و سينماي ما سازندگان برنامه هستند كه گاه هيچ اعتقادي به نظام و ارزشهاي آن ندارند و برنامههايي را ميسازند كه مشكلي را از جامعه ما حل نميكند. در تلويزيون تهيه كننده است كه حرف اول را ميزند نه نويسنده، نه كارگردان و نه كس ديگر. تهيه كننده هنرپيشههايي را به كار ميگيرد كه با روحيات خودش همخواني داشته باشد و آنچه را كه خودش ميخواهد با هزينه صدا و سيما ميسازد. نهايت كاري كه مدير ميتواند انجام دهد اين است كه برخي صحنهها را حذف ميكند. بنابراين، اين كه شما بخواهيد به نوعي هنرمندان اين كشور را متأثر بكنيد، امر محال است. تصور من اين است كه شما بايد از كساني كه در هيأت اسلامي هنرمندان متمركزند يا افراد سپاه، جهاد و روايت فتح بخواهيد كه به مسئله امام زمان(عج) در فيلمها توجه كنند. عشق به امام زمان(عج) در جبههها، توجه به امام زمان در عرصههاي سازندگي و يا شعرهايي كه در مورد حضرت سروده شده است، ميتواند دستمايه مصارف داخلي را فراهم كند، ولي براي مخاطباني كه ادبيات تصويري را بلدند ولي با مفاهيم ما بيگانه هستند، نميتوان از چنين مقولههايي بهره گرفت. اين موارد را به اهلش بايد واگذار كرد و نميتوان گفت از فلان كارگردان خوب بخواهيم كه براي امام زمان(عج) فيلم بسازد. براي نمونه عرض كنم حدود سال 1369 طرحي براي ساختن فيلم در مورد امام زمان(عج) ارايه شده بود كه براساس آن نمايندهاي از سازمان ملل براي تحقيق در مقوله معنويت به ايران ميآيد و در آنجا با مسئلهاي به اسم امام زمان(عج) آشنا ميشود؛ يعني براي طرح امام زمان(عج) هم به نوعي مسئله را با سازمان ملل ارتباط ميدهد. اين است كه من اصرار دارم سراغ اهل انقلاب برويم و معتقدم ديگران يا اين بار را بر روي زمين خواهند گذاشت يا به جاي ديگري خواهند برد.
آقاي باقري: ما نميتوانيم به اين همه تهيه كننده بيتفاوت باشيم، بلكه بايد با گوشزد كردن نقاط ضعفشان از آنها در تهيه كارهاي تلويزيوني استفاده كنيم. آنچه راكفلر به عنوان معشوق و آرزو و ايدهها انتخاب كرده بود، الآن همه ميدانند كه سراب و دروغي بيش نيست و همه آنها را ميتوان زير و رو كرد و معشوق محبوبتري را معرفي كرد، تا آن معشوق كوچكشان خرد شود. من معتقدم ما بايد دست دشمن را رو كنيم، منتها با شيوهاي خاص.
آقاي نوريزاد: اصلاً زاويه نگاه بايد چنان بديع باشد كه همه اين قضايا تحتالشعاع قرار بگيرد. فيلمي را گروه روايت فتح ساخته است به نام آقا سيدجلال و داستان جانبازي را دنبال ميكند كه با آن كه دو چشم، يك پرده گوش و يك پا ندارد، شاگرد اول دانشگاه تهران است و مديريت يك كارخانه بزرگ دستگاه آبياري باراني را به عهده دارد.
اين فيلم را براي جشنوارهاي در ايتاليا فرستادند منتها فيلمي اول شناخته شد كه ميراكر (آينه) نام داشت و در آن سه پروفسور با هيپنوتيزم و تلقين به آدمها اميد ميدادند و مداوا ميكردند. بنابراين، اگر شفا گرفتن چند نفر با توسل به امام زمان(عج) را به صورت
فيلم درآوريم، در مقابل غربيها هم از اين موارد زياد دارند؛ مثل فيلم آهنگ برنادت كه در آن اينگونه شفا گرفتنها بسيار مطرح شده است.
آقاي باقري: مقصود از شفا گرفتن فقط شفاي جسماني نيست. رنجها و مشكلات زيادي در زندگي وجود دارد كه بايد آنها را تحمل كرد و اسلام هم نيامده است تا آنها را از بين ببرد، بلكه اسلام ميخواهد كه انسان را توسعه بدهد تا از رنجها لذت ببرد. اسلام به اين رنجها جهت خدايي ميدهد پس ما نبايد اين توقع را ايجاد كنيم كه هر كس آنجا برود شفا پيدا ميكند. انسان وقتي با آنجا آشنا ميشود، با وسعت وجودي خودش آشنا ميشود و وقتي به وسعت وجودي خود پي برد، تحمل اين وضع برايش عادي ميشود و ميداند كه با تحمل اين رنج ميتواند در راه خدا خدمت بزرگي كند؛ نه اينكه از همه چيز قهر كند. من كساني را سراغ دارم وقتي با جمكران آشنا شدند ديگر در كاسبي خود تقلب نميكنند و از حرص زدن و اعصاب خردي راحت شدهاند. يا ديگر با زن و بچهاش مشكل ندارد و اختلاف بين زن و شوهر حل شده است.
همچنين پي بردن به اين مسائل، محدود بودن علمي انسان را نشان ميدهد. ما دو علم داريم: علم اسلامي و علم غيراسلامي. علم غيراسلامي كه همهاش به ضرر انسان است و نميتواند كاري انجام بدهد و علم اسلامي را هم كسي بايد باز كند تا بتوان استفاده كرد.
اين علم، علمي است كه به وحي متصل است. مثلاً در دعاي كميل داريم: اللّهم اغفرلي الذّنوب الّتي تنزل النقم، اللهم اغفرلي الذنوب التي تغير النّعم، اللهم اغفرلي الذنوب التي تحبس الدّعاء. آن چه گناهي است كه وقتي از من صادر ميشود نعمت را تغيير ميدهد؟ آن كدام گناه است كه تأثير اين گياه را در من از بين ميبرد؟ چه گناهي انسان را با نظم حاكم بر هستي درگير ميكند و نميگذارد دعا به جايي برسد (تحبس الدّعا)؟ چه گناهي است كه باعث ميشود طبيعت در مقابل من عكسالعمل نشان دهد (تغيرالنعم)؟ اينها چيزهايي است كه اسلام مرا راهنمايي ميكند و مقداري را كه نميفهميم بايد از معصوم بپرسيم؛ معصومي كه به همه عالم احاطه علمي دارد.
موعود: جناب آقاي باقري شما در مورد مخاطبي گفت و گو ميكنيد كه قبلاً برخي مسايل از جمله مسئله مجردات و شناخت امام معصوم برايش حل شده است، امّا بحث ما در مورد هشتاد - نود درصد مردم جهان است كه گرفتار عقل تجربياند و هيچ مقدمه ذهني در اين مسايل ندارند. براي اين افراد از چه مجرايي بايد وارد شد و فيلم تهيه كرد؟
آقاي باقري: ما عمومي برخورد ميكنيم چنان كه پيامبر اسلام(ص) عمومي برخورد كرد و همه را مخاطب خود قرار داد. در قالب داستان ميتوان به كسي كه مقدسات را محترم نميشمارد گفت: تو با اين همه مدرك كه از دانشگاهها گرفتهاي و ادعاي روشنفكري ميكني، در برابر اين معارف بيسواد هستي.
آقاي نوريزاد: ممكن است پزشكي كه از لحاظ مالي و علمي در موقعيت خوبي قرار دارد احساس كند اصلاً نيازي به امام زمان(عج) ندارد. چنين كسي ميگويد من صحيح و سالمام و علاوه بر تربيت دانشجو، مريضهاي زيادي را مداوا ميكنم و اصلاً مشكلي ندارم كه به فرداي بهتر چشم بدوزم. در نظر نگرفتن اين مسائل موجب ميشود برنامههاي خاصي تهيه شود و به جاي صحبت كردن و ايجاد ارتباط صحيح با مخاطب، فقط شعار بدهيم. ما بايد مخاطباني را هم مدنظر داشته باشيم كه از لحاظ علمي از فلسفه غرب و شرق مطلعاند و از لحاظ موقعيت اجتماعي در جايي مثل سازمان ملل به سر ميبرند؛ موقعيتي كه همه آرزوي خود را در آنجا متجلي ببينند. ما بارها به دوستان گفتهايم نبايد موقع تهيه برنامه احساسمان اين باشد كه كسي نميفهمد؛ لذا هر نقيصهاي را از برنامههاي خود بايد دفع كنيم. ما بايد احساس كنيم مخاطبان ما مغزهاي عالم اقتصاد، سياست و معارفاند. به نظر من فيلمسازاني موفقاند كه مخاطبان خود را فهيم ميدانند.
حجةالاسلام رحيمزاده: ما بايد پرده غفلت را با شناختي كه براي يك آدم غافل فراهم ميكنيم، دفع كنيم. فرض اين است كه بيننده ما هر مقامي دارد به اين موضوع ترتيب اثر نميدهد. الآن نه آمريكا بلكه در كشور خودمان عدهاي به رفاه و آسايش نسبي دنياييرسيدهاند و اصلاً به اين مسائل توجه ندارند. به نظر منطرح مسئله مهدويت در اين زمان نسبت به بيست سال پيش سختتر شده است و به سادگي نميتوان اينگونه افراد را اصلاح كرد و متوجه مسائل مهدويت نمود.
سؤال اين است كه ما چگونه ميتوانيم هنرمند را به نقطهاي برسانيم كه با صرفنظر از مشكلات موجود در جامعه، سخن ما را بپذيرد و بخواهد انتقال دهد. اين مسئله مهمي است كه ما در آن مشكل داريم.
آقاي باقري: اين مسائل قابل حل است، چون انتظار به مستضعفين تعلق دارد؛ مستكبرين، كفارند و درصدند حق را بپوشانند. الآن يهوديهاي سرمايهدار بيماري را كه با يك گياه دارويي و به سادگي قابل درمان است، درمان نميكنند تا بتوانند ميليونها دلار از اين طريق پول به دست آورند. ما نميخواهيم چنين كساني را اصلاح كنيم. اصلاً چنين فردي نميخواهد منتظر باشد چون ميداند اگر مهدی بیاید با او درگیر خواهند شد.
موعود: یعنی شما می فرمایید ما در ساخت این فیلم‌ها مخاطبان را باید مسلمانان و شیعیان فرض کنیم
آقای باقری: نه چرا شیعه؟ به فرزند دکتر ماهر هم می‌توان گفت پدرت درد تو را نمی‌فهمد و در مکتب اسلام با استناد به فلان روایت و حدیث، این درد درمان دارد.
آقای نوری زاد: همه را که نمی‌توان با طب سنتی معالجه کرد. کسی که بر اثر تصادف شدید در حال مرگ است طب سنتی چه کاری می تواند انجام دهد؟
آقای باقری: ما هم در همه جا طب سنتی را توصیه نمی‌کنیم.
آقای نوری زاد: الان بیش از همه جا در چین به طب گیاهی اهمیت می‌دهند و از نظر ما هم چنین علومی ارزشمندند ولی می خواهم بگویم در جاهایی علم پزشکی جدید فقط کارساز است و بدون حضور این پزشکان افراد بسیاری جان خود را از دست خواهند داد.
آقای باقری: طب اسلامی غیر از طب سنتی است در واقع طب سنتی زیر مجموعه طب اسلامی است.
موعود: به هر حال شما در جمع بندی مطالب چه قالبی را برای طرح این مسائل پیشنهاد می‌کنید که بتواند مخاطبی را که پس از ساعت‌ها کار سخت به خانه برمی‌گردد به خود مشغول کند و مخاطب از بین برنامه های مختلف شبکه‌ها این برنامه‌ها را مدنظر قرار دهد؟ و از بین قالب‌های مختلف چه قالبی را دارای اولویت می‌دانید؟
آقای نوری زاد: بنده هر چهار قالب مستند، داستانی، گزارشی و میزگرد را مناسب می‌دانم. شما وقتی در یک فیلم سینمایی می خواهید به مووضع انتظار بپردازید، فرصت زیادی برای بحث ندارید: نود درصد فیلم مطالب حاشیه‌ای است و در ده درصد مابقی فقط به موضوع اصلی اشاره می‌شود که این برای جماعتی که با ادبیات تصویری آشنا هستند، مناسبت است، عده ای هم اهل جمکران رفتن و دعا و مناجات هستند که تهیّة گزارش از جمکران و شفاگرفتگان و متولیان امور برای آنها مفید است. برنامه‌های مستند هم از این ویژگی برخوردار است که جنبة استناد و قوة کار و تحلیل در آنها فراوان است. تشکیل میزگرد هم از این نظر مفید است که باعث می‌شود علما و دانشمندان مسئلة انتظار و مقولات مختلف را به شکل بسیط مطرح و با هم به مناظره بپردازند تا دیدگاه‌های مختلف مطرح و بررسی شود. این است که من معتقدم هر چهار بخش ضروری است و هیچ‌کدام را هم نمی‌توان کنار گذاشت.
آقای باقری: من فرمایش آقای نوری زاد را تایید می‌کنم و در این میان مستند داستانی را ترجیح می دهم، چون مخاطبان بیشتری را می‌تواند جلب کند و ما هم می‌توانیم به برخی مستندها تأکید بیشتری کنیم که به نظر من این خیلی مؤثّر است. موضوع دیگر این است که ما باید علت مخالفت ائمّة کفر را هم در جریان انتظار مطرح کنیم و بگوییم اینها چه نقشی در باورهای عمومی مردم دارند. البته باید ظرافت‌های جامعه بین‌المللی و جامعة داخلی را ه در نظر بگیریم و براساس ظرفیت‌ها برخورد بکنیم.
آقای نوری زاد: اینترنت را هم باید به عنوان یکی از رسانه‌های موثر در نظر گرفت. الان از این طریق هم می‌توان در سطح وسیعی اطلاعات و اخبار را مطرح کرد و به سؤال‌های موجود پاسخ داد.
موعود: در آخر با جمع‌بندی صحبت‌هایی که مطرح شد می خواهم پیشنهادهای خود را راجه به نحوة طرح فراخوان هم ارائه بدهید.
حجت الاسلام رحیم زاده: چنان‌که قبلاً هم گفتم من معتقدم ما باید از هنرمندانی برای این کار دعوت کنیم که در فضای این مباحث قرار دارند (اعم از هنرمندان شناخته شده و شناخته نشده) و اگر در فراخوان از کسانی دعوت کنیم که در این فضا نیستند، بر فرض آمدن به قصد تخریب می‌آیند.
آقای نوری زاد: من می‌توانم اینها را به جنابعالی معرفی کنم.
حجت الاسلام رحیم زاده: در بخش تجربه امام علی(ع) این مسئله برایمان ثابت شد که هر جا با هنرمندی به گفت‌وگو نشستیم خیلی کار جلو رفت و هر جا کار را کاملاً به او واگذار کردیم و برداشتنش را در قالب یک طرح به ما منتقل کرد، مقداری افول و نزول پیش آمد، الان صدا و سیما هم نمی‌تواند اهداف خود را به خوبی به هنرمندان منتقل کند و فقط براساس اعتماد و اطمینان کار را واگذار می‌کند. بنابراین ما در مرحلة اول باید افرادی را به کار بگیریم که خودشان با این حوزه آشنایی دارند و در چند ماه اول، با آنها به گفت و گو بنشینیم.
آقای نوری زاد: پیشنهاد بنده این است که با اعضای هیئت اسلامی هنرمندان، گروه روایت فتح، گروه جهاد، و گروه بسیج که جایگاه خوبی هم در تلویزیون دارند، ژند جلسه راجع به این مسئله صحبت کنیم و بگوییم ما در صددیم چنین تفکر و اندیشه‌ای را منتشر کنیم. این مسئله را در محدوده کتاب و مقاله ممکن است در سطح کشور مطرح کنیم؛ ولی در محدوده برنامه سازی من بعید می‌دانم.
من معتقدم شما باید قبل از اینکه برای هنرمندان فراخوان بدهید یا فیلمنامه یا طرحی را فراخوان کنید، اول باید سرغ همین هنرمندانی که ذکر کردم بروید. یکی از بزرگترین مشکلات وادی سینما تهیه فیلمنامه است. شما اگر در این فراخوان به چهار فیلمنامه یک مستند و دو مستند داستانی برخوردید. می‌توانید آنها را سامان بدهید. اما اگر فراخوان دارید و هنرمندان زیاد یآمدند. چاره‌ای جز اعتماد به آنها ندارید. شما ابتدا باید از بین طرح‌های مختلف تعدادی متن خوب و قابل ارائه انتخاب کنید که در این صورت سازنده پیدا کردن دیگر مشکلی نیست بلکه فقط باید بودجه برای آن در نظر گرفت.
حجت الاسلام رحیم زاده: به نظر من طرح و سوژه به اندازة کافی فراوان وجود دارد. منتها نیاز به پرداخت دارند که در اینجا پرداخت‌ها با هم تفاوت دارد. ممکن است با پرداخت کسی سوژه ای قابل قبول شود ولی دیگری همان سوژه را خراب کند. آیا شما در این پرداخت‌ها می‌توانید به ما کمک کنید؟
آقای نوری زاد: دوستان فراوانی هستند که می‌توانند در این زمینه مؤثر باشند و انجام آن منحصر به بنده نیست. شما فقط باید برای فیلم نامه و طرح فراخوان بدهید و بودجه‌ای هم برای آن در نظر بگیرید در غیر این صورت همین که عده ای فهمیدند دست شما خالی است دیگر با شما همکاری نخواهند کرد.
موعود: با سپاس از همه دوستان امیدواریم در گفت‌وگوهای بعد امکان جمع‌بندی نقطه‌نظرهای دوستان فراهم شود. والسلام.