آن بیست لیره...

مریم ضمانتی یار

محمد کوله بار سبک سفرش را روی شانه اش جابه جا کرد و نگاهی به انتهای صف مسافران کشتی انداخت. جمعیت به کندی پیش می رفت و فریادهای ناخدا احمد و جاشوها تاثیری نداشت. یک هفته کنار ساحل چشم به راه مانده بود و حالا دلش نمی خواست از کشتی جا بماند. سه ماه بود که برای پیدا کردن کاری مناسب به این در و آن در زده بود و حالا خسته و دست خالی به خانه برمی گشت. دلش گرفته بود و حوصله و توان ایستادن نداشت. مشاجره مردم برای سوار شدن به کشتی، با نگرانی از جا ماندن، در هم آمیخته بود. همه خسته و عصبی بودند و ناخدا قادر به کنترل جمعیت نبود. وقتی به هر زحمتی که بود به کشتی رسید، نفسی به راحتی کشید و یک گوشه روی عرشه پیدا کرد و نشست. زانوهایش را در بغل گرفت. پاهایش از خستگی می سوختند. این سه ماه آوارگی را فقط به شوق دیدار دوباره خانواده اش تحمل کرده بود و حالا که آماده حرکت بود، تحمل و صبرش به آخر رسیده بود. ذهنش آشفته بود و فقط دلش می خواست کشتی هر چه سریع تر حرکت کند. ناخدا، آخرین مسافر را که سوار کرد، دیگر جایی برای نشستن نبود. اما به خاطر وضع آشفته و قحطی زده شهر و اینکه ممکن بود تا هفته ها کشتی دیگری حرکت نکند، همه با هم کنار آمده و به هم جا دادند.

با فریاد ناخدا که فرمان حرکت داد، جاشوها به تکاپو افتادند و چیزی نگذشت که کشتی ناخدا احمد ساحل عسکریه را به سوی بغداد ترک کرد. با حرکت آرام کشتی بر روی آب، محمد، ریه هایش را از هوای پاک و مرطوب دجله پر کرد و به موج های آب چشم دوخت. یاد و خاطره روزهای سخت گذشته به ذهنش هجوم آورد. آنها زندگی خوب و آرامی داشتند و روزگارشان به خوبی می گذشت. ابریشم باف ماهری بود که مردم پیشاپیش به او سفارش بافتن روسری و لباس ابریشمی می دادند، اما با شعله ور شدن جنگ جهانی، قحطی و خشکسالی و رکود زندگی مردم، دیگر کسی توان و حوصله خریدن لباس ابریشمی را نداشت و به همین دلیل روز به روز کارش کسادتر شد تا به ورشکستگی رسید. به امید بهبود اوضاع، آواره شهرهای عسکریه و بصره شد و حالا بعد از سه ماه دست خالی برمی گشت. دلش از فشار غصه و اندوه به درد آمده بود. بی اختیار اشک از چشمانش سرازیر شد. در افکارش غوطه ور بود و به حال خودش بود که ناگهان فریادی او را به خود آورد. دیده بان کشتی بود که پی در پی فریاد می زد:

- سربازان حکومتی... سربازان حکومتی...

از شنیدن نام سربازان حکومت، دل محمد فرو ریخت. عرق سردی بر پیشانی اش نشست. از بی رحمی آنها زیاد شنیده بود. چهره ناخدا رنگ باخت. همهمه در بین مسافران افتاد. هرکس چیزی می گفت. ناخدا فریاد زد:

- آرام باشید مردم... آرام باشید...

اما صدایش در هیاهوی وحشت زده مسافران گم شد. محمد بی اختیار از جا بلند شد. هر کس تلاش می کرد کاری بکند، اما در میان آب های دجله از دست عده ای مسافر بی پناه در برابر سربازان تفنگ به دوش حکومتی کاری ساخته نبود. عثمان، فرمانده ناصبی سربازان، فرمان توقف کشتی را فریاد کرد:

- ناخدا! کشتی را نگهدار وگرنه شلیک می کنیم. کنار ساحل توقف کن این یک دستور است.

ناخدا ناچار مسیر کشتی را به سمت ساحل بصره عوض کرد. کشتی کنار ساحل پهلو گرفت و کشتی حامل سربازان هم توقف کرد. عثمان از کشتی پیاده شد و پا به ساحل گذاشت. با قدم های محکم به سوی کشتی ناخدا احمد رفت. ناخدا به جاشوها اشاره کرد که برایش پلکان را آماده کنند و خودش به سوی پلکان رفت. اما قبل از آنکه پایش به پله اول برسد، عثمان را خشمگین روبروی خودش دید. او با سرعت عمل بیشتری خودش را به کشتی رسانده بود. ناخدا قدمی به عقب برداشت. سایه هیکل بلند و چهار شانه عثمان روی قامت کوتاه ناخدا افتاد. فرمانده نگاه نافذش را به چشمان مضطرب ناخدا دوخت و گفت: همه باید بازرسی شوند و از بین صف سربازان من بگذرند و از کشتی پیاده شوند.

سربازان به اشاره دست او، دو صف در دو طرف پلکان کشتی بستند و چند نفری از آنها هم بالا آمدند. مسافران با دیدن آنها وحشت زده به هم پناه بردند. عثمان با دیدن حرکات شتاب زده مسافران، دستش را بلند کرد و گفت:

- هیچ کس از جایش تکان نخورد. همین که گفتم...

محمد حس کرد آب سردی بر سرش ریختند. دستش سست شد و کوله بارش افتاد. ناخدا قدمی به جلو گذاشت و با تضرع گفت: فرمانده! اینها یک عده رعیت بیچاره هستند که در این قحطی و گرسنگی مدت ها به انتظار حرکت یک کشتی به سمت بغداد در عسکریه مانده اند و حالا...

عثمان با دست محکم به سینه ناخدا زد. ناخدا تعادلش را از دست داد. عقب عقب رفت و محکم روی عرشه افتاد. جاشوها جلو دویدند و کمک کردند تا بلند شود اما مردم با ترس چند قدم به عقب رفتند. صدای محکم پوتین های عثمان بر کف چوبی کشتی مثل پتک بر سر محمد فرود می آمد. عثمان فریادزد: سفر به هم خورد. همه باید بازرسی شوند. این کشتی به بغداد نمی رود.

ناگهان همهمه ای بین مسافران افتاد. جوانی از یک گوشه کشتی از همهمه مردم استفاده کرد و به سرعت لباسش را از تن درآورد و خودش را به آب انداخت تا به دست سربازان نیفتد و در موج های دجله شناکنان از کشتی دور شد. با دیدن این صحنه، آنها که با آب آشنا بودند شهامت پیدا کردند و یکی بعد از دیگری دست از کوله بار سفر کشیدند و خودشان را به آب انداختند و فریادهای خشمگین عثمان بی نتیجه ماند. سربازان پراکنده شدند و موج های خروشان دجله بین مسافران و آنها فاصله انداختند. کشتی به سرعت از مسافران

خالی شد. محمد اما... از آب به شدت می ترسید. هرگز شنا نکرده بود. به هیچوجه در خودش قدرت پریدن در آب را نمی دید. وقتی چهار سال داشت نزدیک بود در دجله غرق شود و وقتی مردم او را نجات داده بودند از ترس بیهوش شده بود و بعد از آن اتفاق بود که هرگز پایش را در آب دجله خیس هم نکرده بود چه رسد به شنا کردن، آن هم درآن هیاهو و اضطراب. می دانست اگر به آب بپرد، ترس از آب هم که شده او را به قعر آب می کشد. مستاصل و پریشان، نگاهی به آب و نگاهی به سربازان و عثمان انداخت. ناخدا آخرین کسی بود که در کشتی مانده بود. فریاد زد: تو هم خودت را به آب بینداز جوان.

محمد جوابی نداد. دهانش از ترس تلخ شده بود. جرات هیچ حرکتی را نداشت. عثمان فریاد می زد و به مسافران کشتی ناسزا می گفت و آنها با تلاش به همدیگر کمک می کردند و به سرعت از کشتی ها دور می شدند. ناخدا تردید محمد را که دید دستش را گرفت و گفت: کمکت می کنم مرد... شهامت داشته باش. اینها دنبال جوان برای سربازی اجباری می گردند. به چنگشان بیفتی کارت تمام است.

محمد از شدت ترس اصلا عکس العملی نشان نداد اما کلمات سربازی، اجبار، جنگ... او را بیشتر به وحشت انداخت. ناگهان سکوت سهمگین و ترس آلود درونش شکست. با تمام وجودش فریاد زد:

- یا صاحب الامر... چرا به دادم نمی رسی؟ مگر نمی بینی راه به جایی ندارم...

و داغی قطرات اشک را روی گونه های آفتاب سوخته اش حس کرد... راه به جایی نداشت. ناگهان مرد عربی را دید که از میان رفت و آمد سربازان از پله های کشتی بالا آمد، دست او را گرفت و گفت: با من بیا.

محمد بی اختیار دستش را در دست او گذاشت. گرمی و لطافت دست او، احساس آرامش شیرینی را به دل او هدیه کرد. بی هیچ حرفی به راه افتاد. مرد عرب، محمد را از بین سربازان رد کرد و با هم از کشتی پیاده شدند و هیچکدام از آنها مانع آن دو نشدند. از کنار عثمان هم رد شدند، اما گویی بر چشمان غضبناک او پرده ای کشیده شده بود. سربازان هم انگار اصلا آن دو را نمی دیدند. پای محمد که به ساحل رسید، نفس راحتی کشید و ایستاد.

مرد عرب گفت: می خواهی کجا بروی؟

محمد که هنوز در بهت عبور از بین سربازان عثمان بود، چند لحظه مردد ماند. حالا که از کشتی پیاده شده بود، به کجا می توانست برود؟ به خاطرش آمد تنها آشنایی که در این ناحیه دارد، شوهر خواهرش هادی است که ممکن است بتواند وسیله ادامه سفرش به بغداد را فراهم کند. رو به مرد عرب کرد و گفت:

- به آبادی کوت می روم. دامادمان آنجاست.

مرد عرب رو برگرداند و به راهی خاکی که از آن نزدیکی می گذشت اشاره کرد و گفت:

- این راه کوت است، برو.

محمد دست در جیبش کرد و مبلغ ناچیزی پول درآورد و گفت: بیش از این پولی ندارم. دستم تهی است، ولی از من بپذیر. تو مرا نجات دادی و این کمترین چیزی است که دارم و می توانم به تو بدهم.

مرد عرب گفت: من توقعی ندارم و پول نمی گیرم.

محمد جا خورد. فکر کرد چون پول خیلی کم بود او این حرف را زد. رو برگرداند و به کشتی اشاره کرد که بگوید هر چه داشته آنجا جا گذاشته و وقتی آمد به مرد بگوید، دید اثری از او نیست. اطرافش را نگاه کرد. در آن ساحل هیچ نشانی از او نبود. برای اینکه دوباره به دام سربازان نیفتد به راه افتاد و بر سرعت قدم هایش افزود و ذهن آشفته و خسته اش از کاری که مرد عرب برایش کرده بود غافل شد.

در خانه خواهرش را محکم کوبید. هادی خودش در را باز کرد. با دیدن چهره خسته و خاک آلود او جا خورد و گفت: تو اینجا چه می کنی؟

محمد دستش را به آستانه در تکیه داد و گفت: با کشتی راهی بغداد بودیم که بین راه بصره بغداد، سربازان حکومتی مانع ادامه سفرمان شدند.

هادی دست او را گرفت و گفت: اینها همه از آتش جنگ است. حالا بیا تو کمی استراحت کن.

محمد آهی کشید و گفت: استراحت؟ ! تا به خانه نرسم، آرامش ندارم. کمکم کن بتوانم به بغداد بروم.

هادی گفت: باشد... به روی چشم. تو کمی تامل کن. خواهرت حتما از دیدنت خوشحال می شود.

سرش را به طرف حیاط برگرداند و صدا زد: فاطمه... بیا ببین که آمده؟ محمد، محمد...

فاطمه شتابان از اتاق بیرون آمد: سلام محمد! در این اوضاع آشفته چطور به اینجا آمده ای؟

هادی گفت: بگذار نفسی تازه کند همه چیز را خودش می گوید. سربازان حکومتی گویا مانع حرکت کشتی شان شده اند.

محمد به اتاق رفت. خسته و درمانده دراز کشید. بعد از آن همه دلهره و اضطراب و پیاده روی، دیگری نای نشستن نداشت. فقط سرش را بلند کرد و گفت: هادی فکری بکن.

هادی گفت: تا تو استراحتی بکنی آمدم.

و به سرعت از خانه بیرون رفت. فاطمه نگران کنار محمد نشست و پرسید: جانم به لب رسید، حرف بزن.

محمدماجرای ورشکستگی وکسادی کارش را گفت و اینکه حالا دیگر ناچار شده دست خالی به خانه برگردد.

فاطمه دل نگران بلند شد تا چیزی برای خوردن او مهیا کند. وقتی به اتاق برگشت دید از شدت خستگی به خواب رفته است. ساعتی نگذشت که با صدای در خانه از خواب بیدار شد. هادی بود که به خانه برگشته بود. با دیدن او از جا بلند شد.

هادی برایش حیوانی کرایه کرده بود تا او را به بغداد برساند. بدون تامل آماده حرکت شد. بیش از این تحمل دوری از خانواده اش را نداشت.

صدای گریه پسرش از خانه به گوش می رسید. شنیدن صدای گریه او، زانوهایش را سست کرد. با شتاب پیاده شد و در زد. لحظه ای نگذشت که مادر پیرش، در را به رویش باز کرد. سر و وضع آشفته و چهره خسته محمد مادر را وحشت زده کرد. محمد سلام کرد. مادر دست او را گرفت و گفت: سلام پسرم. کجا بودی این همه مدت؟...

محمد پا به حیاط خانه گذاشت. بیقرار دیدن حمیده و پسرش بود: چه بگویم مادر؟... قصه اش مفصل است. و با شتاب به اتاق رفت. با دیدن صورت تکیده و لاغر حمیده دلش فرو ریخت. حمیده او را که دید نیم خیز شد، اما خیلی زود نشست. آنقدر بیمار بود که قادر به ایستادن نبود. پسرشان گریه می کرد و حمیده نمی توانست او را آرام کند. بغضش ترکید و به صدای بلند شروع به گریه کرد. محمد جلو رفت کنار بستر حمیده زانو زد. نوزاد را از او گرفت و بوسید. او هم رنگ پریده و رنجور بود. مادر که حال آن دو و بیقراری نوزاد را دید، او را از محمد گرفت و از اتاق بیرون برد تا شاید آرام گیرد. تمام صورت حمیده پر از اشک بود. محمد دست های رنجور و تب دار او را در دست گرفت و گفت: چه به روزت آمده؟

حمیده جوابی نداد. فقط دلش می خواست محمد را نگاه کند و گریه کند. محمد دست های او را به صورتش نزدیک کرد. لب های خشکیده اش را بر روی دست های داغ او گذاشت و آنها را بوسید و نالید: من تمام سعی خودم را کردم... من مرد خوبی برای تو نیستم حمیده...

حمیده لب هایش را به دندان گرفت و گفت: نه محمد... جنگ و قحطی که گناه تو نیست.

محمد سرش را به زیر انداخت و گفت: من نتوانستم کاری بکنم. هر چه داشتم در کشتی جا ماند. سربازان حکومتی به سراغمان آمدند و مرد عربی مرا از بین جمعیت نجات داد. نفهمیدم که بود و از کجا آمد، اما اگر نیامده بود یا در آب دجله غرق می شدم یا سربازان مرا با خودشان برده بودند.

حمیده کمی آرام گرفت: مهم این است که خودت زنده و سالم هستی. دوباره همه چیز را از اول شروع می کنی.

محمد در چشمان اشک آلود حمیده خیره شد و گفت: من ورشکسته ام حمیده می فهمی یعنی چه؟

حمیده رو برگرداند: نه... نمی فهمم ورشکستگی یعنی چه، ولی می فهمم که بودن تو در خانه یعنی چه و همین برایم کافیست. قول بده، قول بده اگر از گرسنگی هم می میریم در کنار هم باشیم و بعد از این هرگز ما را ترک نکنی.

محمد حرفی نزد. حمیده دستش را تکان داد: قول بده محمد، قول بده. همین که تو در خانه باشی حال من هم خوب می شود. بگو که می مانی، بگو که تنهایمان نمی گذاری... بگو...

محمد نگاهش کرد. چشمان اشک آلود هر دو درخشید. مادر نوزاد را که آرام خواب رفته بود، به اتاق آورد و کنار حمیده خواباند وگفت: این بچه از گرسنگی گریه می کرد. پسرم فکری بکن... حمیده مریض است. محمد شرمسار سر به زیر انداخت...

بعد از سه ماه، در دکان را باز کرد. در ناله ای کرد و روی پاشنه چرخید. دکان خالی و پر از گرد و غبار بود. چهار پایه ای چوبی یک گوشه افتاده بود و در قفسه ها هیچ جنسی نبود. در آن وانفسای جنگ و قحطی، کسی قدرت خرید پارچه ابریشمی را نداشت و او هم به غیر از این دکان بافندگی ابریشم که از پدرش برایش مانده بود هیچ سرمایه ای نداشت. در دکان را نیمه باز گذاشت تا کسی از رهگذران او را با این حال و روز نبیند.

در بازار طلبکاران زیادی داشت که منتظر باز شدن دکانش بودند. اگر چه وضع تمام بازار بد بود، اما او به خاطر بسته بودن سه ماهه دکانش، یک ورشکسته تنها بود و تنها چیزی که برایش مانده بود، چرخ بافندگی بود که آن هم بدون ابریشم، یک دستگاه بی خاصیت بود که تار عنکبوت آن را پوشانده بود.

گوشه در را به اندازه ورود روزنی از نور باز گذاشت و یک گوشه کز کرد و نشست. عقلش به جایی نمی رسید. هیچ راهی برای رهایی از این وضع نداشت. حمیده به شدت بیمار بود و نیاز به دارو و غذا داشت و پسرشان از گرسنگی گریه می کرد و چیزی در خانه نبود که او را سیر کند. کسادی بازار هم چیزی نبود که حل آن در توان او باشد. دیگر امکان قرض گرفتن از کسی را هم نداشت؛ چرا که نه قدرت پس دادن آن همه بدهی را داشت و نه وجهه و اعتباری. همه می دانستند از شدت تنگنا، راهی عسکریه شده بود و حالا هنوز کسی از برگشتن او به بغداد خبر نداشت. سرش را روی زانوهایش گذاشت. چهره بیمار حمیده و گریه های پسرش از پیش چشمانش دور نمی شد. در دل نالید:

- یا صاحب الزمان می دانی که بی پناهم، بدون پشتوانه و یاورم. اگر زن و بچه ام از بیماری و گرسنگی بمیرند، چه خاکی بر سرم بریزم و بدون آنها چه کنم؟ اصلا مردی که نتواند به خانواده اش یک وعده غذای سیر بدهد به چه دردی می خورد؟...

نجواهای آرامش میان هق هق گریه گم شد. خودش را سرزنش می کرد و از آن همه ناتوانی خودش به ستوه آمده بود که ناگهان صدای پایی شنید که نزدیک می شد. خودش را جمع و جور کرد و به سرعت با گوشه دستارش اشک صورتش را پاک کرد. صدای پا پشت در قطع شد و سایه ای از روزن در مانع ورود نور به دکان شد. هر کس بود پشت در او توقف کرده بود. نفسش را در سینه حبس کرد و در دل بر خودش لعنت فرستاد که چرا در را کاملا از تو نبسته. لحظه ای نگذشت که دستی به در خورد و در ناله ای کرد و باز شد. نور

به صورتش تابید. زنی را با چادر عربی و نقاب زده در آستانه در دید. نیم خیز شد. این زن هر که بود نمی توانست طلبکار باشد. اما یک آن به ذهنش رسید ممکن است زن یکی از طلبکارانش باشد و جلوتر از شوهرش آمده تا او را غافلگیر کند.

داشت با خودش کلنجار می رفت که زن دستش را جلو آورد و گفت: کاغذی از پسرم رسیده. آن را برایم می خوانی؟

یک لحظه آرام گرفت. اما نفهمید این زن چرا این همه دکان باز را رها کرده و به سراغ این دکان خالی آمده.

بلند شد. خاک لباسش را تکان داد و گفت: چشم.

زن دکان خالی را که دید گفت: جوان تو که آه در بساط نداری. چرا بیکاری؟

محمد شرمنده گفت: با وضع جنگ و کسادی بازار کسی چیزی نمی خرید تا هر چه داشتم تمام شد.

زن نگاهی به اطراف دکان انداخت و گفت: ولی چرخ بافندگی خوبی داری. حتما ابریشم های خوبی با آن می بافی.

محمد آهی کشید و گفت: روزگاری که دکانم رونق داشت، بهترین لباس های ابریشمی بغداد را می بافتم. اما الآن یک نخ ابریشم هم ندارم.

زن به طرف در برگشت و گفت: من بیست لیره به تو به عنوان قرض الحسنه می دهم. برو ابریشم تهیه کن و بیا دکانت را رونق بده. هر وقت پولم را خواستم ده روز جلوتر به تو خبر می دهم...

دهان محمد از تعجب باز ماند. بیست لیره؟ نتوانست حرفی بزند. اما، زن اصلا توجهی به تعجب و شگفتی او نکرد وگفت: کاغذم را هم بده. باشد یک فرصت دیگر.

محمدهمانطوربهت زده او را نگاه می کرد گفت: شما مراازکجامی شناسید؟ چطوربه من بیست لیره می دهید؟

زن گفت: تو کارت به این کارها نباشد. تو برای سرمایه کار، پول می خواهی، من هم به تو پول می دهم. من باید حرف از شناخت و اعتماد بزنم، حرفی ندارم آنوقت تو...

محمد دستپاچه گفت: نه من... من از بس که خوشحال شدم... نمی دانید چقدر...

زن حرفش را قطع کرد و گفت: من فردا همین موقع بیست لیره را برایت می آورم.

برگشت و از در دکان بدون هیچ حرف دیگری بیرون رفت و در را پشت سرش بست.

محمد حس کرد توان ایستادن ندارد. زانوهایش می لرزیدند. نشست. درست مثل لحظه ای که آن مرد عرب او را از بین سربازان نجات داد، دلش لبریز یک حس شیرین توام با آرامش شد. اشک بی اختیار از چشمانش سرازیر شد. این زن که بود؟ او را از کجا می شناخت؟ چطور حاضر شده بود بیست لیره به او بدهد؟ در این بحبوحه قحطی و کساد بازار، بیست لیره، پول خیلی زیادی بود که می توانست سرمایه بزرگی با آن فراهم کند...

شادمان، با دو دست اشک هایش را پاک کرد و برخاست تا به خانه برود و مژده این اتفاق را به حمیده بدهد. تمام مسیر دکان تا خانه را که طی می کرد، حرف های زن را مرور می کرد و با خودش حساب می کرد که با این پول چه می تواند بکند. به خانه که رسید، آنقدر محکم در زد که مادر وحشت کرد. در را که باز کرد، محمد را شادمان و مسرور دید. محمد سلام کرد و پا به حیاط گذاشت و از همان جلوی در داد زد: مژده بده حمیده...

مادر در را بست و دنبالش راه افتاد: چه خبر شده محمد... معلوم هست اینجا چه خبر است؟

محمد همانطور که می خندید گفت: خدا فرج رساند. باور نمی کنی اگر بگویم امروز عصر چه دیدم و چه شنیدم. به اتاق که رفت، حمیده انگشتش را روی بینی اش گذاشت و گفت: آرام... بچه خواب رفته... محمد نشست و صدایش را که از شادمانی می لرزید پایین آورد و گفت: مژده بده... مژده...

و همه چیز را دقیق و مو به مو تعریف کرد. حمیده ناباورانه نگاهی به مادر و نگاهی به او انداخت و گفت:

در این اوضاع و احوال، یک غریبه... بیست لیره... امکان ندارد... باور نمی کنم...

محمد با شوق خندید و گفت: وقتی فردا با یک کیسه پر از پول به خانه آمدم باور می کنی.

حمیده با چشمانی پر از اشک گفت: بگو که خواب نیستم. بگو دوران سختی و بدبختی ما تمام شد.

محمد چشمان مرطوبش را پاک کرد و گفت: خواب نیستی... همه چیز تمام شد.

مادر خم شد و زمین را از شوق سجده کرد و گفت: خدا به طفل معصوم شما دو تا رحم کرد. او هر کس که هست خدا خودش فرستاده تا گره از کار تو باز کند...

محمد بلند شد و گفت: نمی دانم از حالا تا فردا را چگونه طاقت بیاورم.

آفتاب از سر دیوار هم گذشته بود و هنوز خبری از آن زن نبود. تمام دیروز و دیشب را به شوق قول آن زن غریبه گذرانده بود و او هنوز نیامده بود. فکرش را نمی کرد یکی بخواهد اینطور او را آزار دهد. با چنین قول بزرگی این همه خوشحالش کند و بعد... هوا داشت تاریک می شد. دیگر ماندن فایده نداشت. دلش نمی خواست دست خالی به خانه برگردد. اما چاره ای نداشت. از جا بلند شد. نگاهی به دکان خالی اش انداخت که از صبح با چه شوقی آن را از گرد و غبار پاک کرده و سامان داده بود. در را پشت سرش بست و راهی خانه شد. اما هنوز چند قدمی از دکانش دور نشده بود که دید زن از دور می آید. با خوشحالی به سویش دوید. باور نمی کرد که آمده باشد. دیگر کاملا نا امید شده بود و حالا دیدنش او را بی نهایت خوشحال کرد. به او که رسید سلام کرد. زن جواب سلامش را داد و گفت: شرمنده ام. حق داری مرا سرزنش کنی. اما نتوانستم زودتر از این بیایم.

از زیر چادرش کیسه کوچکی بیرون آورد و گفت: این هم بیست لیره ای که قول داده بودم. برو ابریشم بخر. خدا سبب ساز است.

محمد با شادمانی کیسه را گرفت. چشمانش از شادمانی درخشید.

گفت: به چه زبانی تشکر کنم؟

زن برگشت و گفت: من کاری نکرده ام.

و هنوز محمد داشت تشکر می کرد که زن دور شد. محمد بر جای ماند و از خودش پرسید: این زن که بود؟

محمد دست هایش را شست و کنار سفره نشست. حمیده هم کنار سفره نشست و گفت: چه کنم محمد؟ دیگر چیزی برایمان نمانده. برای فردا هیچ چیز در خانه نداریم.

محمد تکه نان خشکی را به دندان کشید و گفت: فکر می کردم آن زن فرشته نجات ماست. فکر می کردم آن بیست لیره ما را از این بدبختی نجات می دهد. اما حالا که این همه ابریشم خریدم و بافتم، نه کسی را دارم که آنها را برایم بفروشد و نه از ترس طلبکارانم می توانم به دکانم بروم.

حمیده آهی کشید و گفت: انگار فقط یک خواب و خیال شیرین بود...

دو قطره اشک روی گونه های استخوانی اش غلتید و گفت: تمام این مدت که کار می کردی، فقط امیدم به این بود که اگر تحمل کنیم همه چیز درست می شود. اما حالا این ابریشم های بافته شده بدون مشتری، شده اند آینه دق. نگاهشان که می کنم و یادم می آید شب ها تا دیروقت زیر نور فانوس ابریشم می بافتی، دلم ریش می شود.

محمد بغض کرده گفت: دیگر نمی دانم چه کنم. انگار مشکلات ما تمامی ندارد.

صدای در خانه بلند شد. دل محمد فرو ریخت: حتما باز طلبکاری آمده.

حمیده بلند شد: خدا مرا ببخشد. ناچارم باز بگویم به سفر رفته ای.

پشت در رفت و پرسید: کیست؟

صدای مردی بلند شد: محمد خانه است؟

حمیده نگاهی به محمد انداخت که کنارش ایستاده بود: نه... به سفر رفته.

... صدای مرد را شنید که فرمود: از من پنهان می کنید؟ من امام او هستم که دستش را گرفته و از لابلای سربازان نجاتش دادم. این 20 لیره را بگیر و قرض خودت را بده. شخصی را هم می فرستم که اجناس او را به فروش برساند.

زانوهای محمد لرزید. دلش فرو ریخت. تازه فهمید آنچه شنید خبر از که حقیقتی می داد. مرد عربی که او را در کشتی نجات داده بود. تنها کسی که می دانست او بیست لیره بدهکار است و ابریشم ها روی دستش مانده اند. یاد فریادهای در گلو مانده و التماس هایش افتاد... به خود آمد. به طرف در دوید و به سرعت آن را باز کرد اما هیچکس در کوچه نبود. تنها یک کیسه پشت در بود و کوچه در سکوت فرو رفته بود... محمد روی خاک کوچه زانو زد. کیسه را برداشت و بویید و بوسید. بوی خوشی از آن به مشام محمد می رسید. محمد به صدای بلند گریه کرد، تنها کاری که در آن لحظه از دستش برمی آمد...

محمد دست پسرش را در دست داشت و در ساحل عسکریه به سمت کارگاه ابریشم بافی اش می رفت که صدای فریاد ناخدای یک کشتی توجهش را جلب کرد، رو برگرداند. ناخدای پیری بر عرشه کشتی مسافران را به سوار شدن دعوت می کرد. خاطره آن سفر در دل محمد زنده شد و یاد آن 20 لیره ای که به زندگی او رونق و برکت بخشید و ابریشم هایی که فرستاده صاحب الامر از او گرفت و برد و چیزی نگذشت که 20 لیره به 40 لیره تبدیل شد و با خاموش شدن آتش جنگ، دکان کوچک ابریشم بافی به کارگاه بزرگی تبدیل شد. پسرک بی خبر از آنچه در دل پدرش می گذشت دست او را گرفت و گفت:

-برویم. چرا ایستاده ای؟

محمد که خیره به کشتی و مسافران نگاه می کرد، جوابی نداد. یاد گرمای دستی افتاده بود که در آن روز پر اضطراب او را از بین سربازان عثمان رها کرده بود و آن روز که زنی غریب به او اعتماد کرد و 20 لیره به عنوان سرمایه به او بخشید. پسرک متوجه صورت پدر شد که خیس اشک شده بود. پرسید:

- بابا چرا گریه می کنی؟ چرا ایستاده ای، نمی رویم.

محمد با گوشه ا دستاری که بر سر داشت اشک های صورتش را پاک کرد و گفت: گریه نمی کنم. پسرم...

و به این اندیشید که وقت آن فرا رسیده تا داستان آن 20 لیره را برای پسرش بگوید...

بااستفاده ازکتاب العبقری الحسان، علی اکبر نهاوندی