عکس خانوادگی در جهانی پر از نابرابری*

مترجم: زارع زاده

اشاره:

تمدن غرب در آغازین سال های قرن بیست و یکم با بحران های جدی و فزاینده ای روبروست. آرمان های مدرنیته به شعارهای میان تهی تبدیل شده و مدینه فاضله انسان غربی عملا به مسلخی برای عدالت و انسانیت درآمده است. سه آرمان و آرزوی بزرگ انسان; یعنی حقیقت، عدالت و معنویت، اکنون در تمدن مادی غرب به زوال و انزوا گراییده است و بی شک می توان بحران عصر ما را به بحران حقیقت، بحران عدالت و بحران معنویت تعبیر کرد.

در مقاله حاضر که همزمان با برگزاری اجلاس هزاره در نیویورک، در مجله «الشرق الاوسط » به چاپ رسیده نویسنده نیم نگاهی به بحران عدالت و افزایش فقر و نابرابری در جهان داشته است. اگر چه از زمان انتشار مقاله مدتی گذشته است اما ظرافتی که در نگاه نویسنده وجود داشته ما را بر آن داشت که در ویژه نامه عدالت اقدام به عرضه آن کنیم.

رهبران کشورهای جهان که به ابتکار سازمان ملل متحد برای شرکت در اجلاس هزاره در نیویورک گرد هم آمدند، در اولین روز کاری خود در این اجلاس، در کنار یکدیگر به صف ایستادند تا به گفته کوفی عنان دبیر کل سازمان ملل متحد یک «عکس خانوادگی » بگیرند.

این عکس مثل هر عکس خانوادگی دیگری، به ناچار قربانی پیش گویی ها و پیش بینی ها خواهد شد به راستی چرا این رهبران در کناریکدیگر ایستادند؟ فلان رهبر که لبخند ملیحی بر لب دارد به چه می اندیشد و چرا چشمان فلان رهبر را غبار غم پر کرده است؟ چند سال بعد، اشتیاق به گذشته موجب می شود این پیشگویی ها ابعاد جدیدی به خود بگیرند، آیا زمانی که این عکس گرفته شد دنیا مکانی بهتر و امن تر نبود؟ الان بیل کلینتون کجاست؟ او را به خاطر داری؟ البته، او رئیس جمهوری بود که به دلیل رابطه با آن زن، مشکلات بسیاری را متحمل شد... راستی اسم آن زن چه بود؟ آیا این عکس ولادیمیر پوتین است؟ آن موقع چقدر جوان بود، بیچاره پوتین!

ولی این «عکس خانوادگی »، بیش از آنچه که به نظر می رسد واقعیت را در پشت خود پنهان کرده است. شاید بشریت خانواده واحدی با شاخه ها و شعبه های گوناگونی باشد. به نظر می رسد این خانواده بزرگ دربردارنده

برادران فقیر و پسر عموهای مسکینی است که در خانواده های عادی به چشم نمی آیند.

بررسی سیاستی که از طریق آن بتوان میزان فقر در جهان را به ضعف میزان کنونی کاهش داد، از جمله مسایل مهمی بود که در «اجلاس هزاره » به آن پرداخته شد. این هدفی بود که بیش از پنج سال پیش نیز در اجلاس دیگری که در شهر کپنهاک برگزار شد مورد بررسی قرار گرفته بود. شرکت کنندگان در اجلاس سران هزاره در اقدامی که به معنای اعتراف به شکست در دست یابی به هدف اجلاس قبلی بود، سال 2015 را به عنوان موعد جدید دستیابی به این هدف تعیین کردند.

ولی این اقدام به چه معناست؟ به این معناست که خانواده ای که در نیویورک عکس یادگاری گرفت، برخی از واقعیت های تلخ را پذیرفته است. یک واقعیت این است که بیش از یک چهارم جمعیت جهان با درآمدی کمتر از یک دلار در روز و نیمی از جمعیت جهان با کمتر از دو دلار در روز و نزدیک به 70% از ساکنان کره زمین نیز با کمتر از سه دلار در روز زندگی می کنند. اما در روی دیگر این سکه، گروهی از «برادران » و عمو زاده های بسیار ثروتمند را می بینیم که فقط 10% از جمعیت کره زمین را شامل می شوند ولی حدود 80% از کل درآمد جهان را در اختیار دارند. به عنوان مثال یک شهروند عادی سویسی سالانه 40 هزار دلار درآمد دارد که معادل 100 برابر درآمد «پسر عموی » سودانی او است

به این ترتیب، جهان تا کنون هیچ گاه از نظر فقر و غنا به نابرابری زمان کنونی نبوده است. بدتر این که شکاف بین ثروتمندان و فقرا طی 15 سال آینده روز به روز عمیق تر خواهد شد. ابراز امیدواری هایی که در نیویورک پیش از گرفتن «عکس خانوادگی » صورت گرفت، هیچ چیز را تغییر نداد.

هر محقق علوم سیاسی می فهمد هرنظامی که بر پایه چنین نابرابری تشکیل شود، بی ثباتی یکی از اجزای جدایی ناپذیر آن است. او درک می کند که بی ثباتی عامل بروز بحران هایی است که به شکل های مختلف بروز می کنند که از این میان می توان به درگیری خشونت آمیز داخلی بین جناح ها و گروه های رقیب برای دست یابی به قدرت و کنترل منابع کمیاب اشاره کرد. خصومت ها و کینه های قومی و مذهبی و حتی قبیله ای در این نوع خشونت ها نقش دارند، ولی همواره به عنوان یک کاتالیزور یا تشدید کننده عمل می کنند. علت واقعی بروز چنین خشونت هایی این است که نظام موجود نمی تواند حداقل نیازهای تمامی جوامع بشری را برای حفظ موجودیت اقتصادی و فرهنگی آنها تامین نماید. این سخن را به معنای نگاهی مادی به علوم سیاسی تلقی نکنید، بلکه قصد من این است که نشان دهم تا زمانی که بعضی جوامع مجبورند نان خود را از دهان بعضی جوامع دیگر بربایند، همواره امکان توسل به خشونت در جهان وجود خواهد داشت. بیل کلینتون، رئیس جمهور آمریکا، در خلال سخنرانی خود در اجلاس سران هزاره در نیویورک، به طور تلویحی اعلام کرد بیش از پنج میلیون انسان طی ده سال گذشته بر اثر این قبیل درگیری های داخلی جان خود را از دست داده اند.

افزایش میزان مهاجرت از کشورهای جنوب به شمال یا از کشورهای فقیر به سوی کشورهای ثروتمند، یکی دیگر از شکل های بروز بحرانی است که در آن زندگی می کنیم. در داخل ایالات متحده، اروپایی تبارها که زمانی اکثریت جمعیت این کشور را تشکیل می دادند اکنون به اقلیت تبدیل شده اند. اخیرا یک مطالعه بر روی ساکنان انگلستان نشان داد که سیاه پوستان و رنگین پوستان طی چهار دهه آینده اکثریت جمعیت انگلیس را تشکیل خواهند داد. پانزده کشور عضو اتحادیه اروپا طی پنجاه سال گذشته 30 میلیون مهاجر به خود جذب کرده اند و پیش بینی می شود که تقریبا همین تعداد مهاجر طی دو دهه آینده در این کشورها استقرار یابند.

مهاجرت، فقط کشورهای ثروتمند شمال را تحت تاثیر قرار نمی دهد. حتی بنگلادش که یکی از فقیرترین کشورهای جهان است مهاجرانی از کشور برمه را به خود جذب می کند و یمن که یک کشور با درآمد سطح پایین در جهان به شمار می رود مقصد مهاجران فراری از سومالی و سودان است. بحران و مهاجرت در داخل تعداد زیادی از کشورهای جنوب مانند یک انفجار جمعیتی در جریان است. میانگین زاد و ولد در کشورهای در حال توسعه به هیچ وجه قابل مقایسه با میانگین بسیار پایین زاد و ولد در کشورهای ثروتمند نیست. بدون مهاجرت تقریبا هیچکدام از این کشورهای بزرگ صنعتی قادر نخواهند بود جمعیت کنونی خود را حفظ کنند. در صورتی که نتایج مطالعات موردی کنونی درست از آب درآید، طی قرن جاری اقوام ساکن حداقل سه کشور اروپایی شامل آلمان، ایتالیا و اسپانیا به طور کامل محو خواهند شد

پی نوشت: