من هرچه دارم از اوست

گفت‌وگو با خانم مریم ضمانتی‌یار

اشاره:

بسیارند پژوهشگران، نویسندگان، ادیبان، شاعران، سخنوران و هنرمندانی که خاموش و گمنان امّآ عاشق و دلباخته، عمر خود را وقف برافروختن چراغ انتظار در شبستان «غیبت؟» نموده‌اند. اگرچه این گروه در نزد مولا و صاحبشان شناخته شده‌اند؛ امّا حیف است که جامعة مهدوی ما کسانی را که سال‌ها به عشق امام مهدی(ع) قلم زده‌اند و یا اثری را خلق نموده‌اند، نشاسند. از این‌رو برآن شدیم که از این پس در هر شمارة موعود، گفت‌وگویی داشته باشیم با یکی از این عزیزان. امید که مقبول حضرتش واقع شود.

در این شماره، شاهد گفت‌وگوی ساده و صمیمی ما با سرکار خانم ضمانتی‌یار، داستان‌نویس مهدوی هستید. کسی که سال‌هاست داستان‌ةای زیبایش را در مجلة موعود می‌خوانید.

مریم ضمانتی‌یار متولد هفتم آذر ماه 1345 و اهل کرمان است، او دیپلم ادبیاات است و در حال حاضر به عنوان مربی ادبی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان کرمان استغال دارد.

تاکنون داستان‌های بسیاری از او به صورت کتاب مستقل و یا در مجلات منتشر شده که عناوین آنها به شرح زیر است:

آثار منتشر شده به صورت کتاب مستقل:

1-1. یار پنهان، چاپ اوّل76، چاپ دوم78، ناشر: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

2-1. لایق عشق، چاپ اول78، چاپ دوم79، ناشر: نشر موعود.

3-1. ماه در آینه، چاپ اول79، ناشر: نشر موعود.

4-1. آبی‌ترین دریا، چاپ اول80، ناشر: نشر موعود.

آثار منتشر شده در مجموعه داستان‌ها و مجلات:

1-2. مولود، سورة گاهنامة داستان، دفتر سوم، چاپ اوّل 64،‌ ناشر حوزة هنری.

2-2. مسیر زندگی، سورة گاهنامة داستان، دفتر پنجم، چاپ اوّل، ناشر حوزة هنری.

3-2. سامان، سورة گاهنامة ادبی هنری خواهران، کوثر، چاپ اول 66، ناشر: حوزة هنری.

4-2. بی‌قرار، مجموعه داستان یاد یار، چاپ اول76، دفتر هنر و ادبیات.

5-2. سهم من: ماندن، مجموعه داستان خانة دریا، چاپ اول 79، دفتر

هنر و ادبیات ایثار.

6-2. یاد دیدار یار، مجلة موعود، شمارة 28، مهر و آبان 80.

7-2. همسفر با خورشید، مجلة موعود، شمارة 30، بهمن و اسفند 80.

8-2. حنظل شیرین، مجلة موعود، شمارة 31، فروردین و اردیبهشت 81.

9-2. ردپای ناپیدا، مجلة موعود، شمارة 32، تیرماه 82.

10-2. آن بیست لیره، مجلة‌موعود، شمارة 34، آبان و آذر 81.

11-2. دیدار آسمانی، مجلة موعود، شمارة 35، دی و بهمن 81.

آثار در دست چاپ

1-3. سفر به سرزمین عشق، ناشر: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

2-3. مجموعة داستان جدید موعود که شامل داستان‌هایی است که در مجلة موعود چاپ شده‌اند. ماشر: نشر موعود.

جوایز و آثار برگزیده:

مریم ضمانتی‌یار در «دومین جشنوارة برترین‌های فرهنگ مهدویت؛ ویژة مطبوعات» که در خرداد سال 81 از سوی ستاد احیا و گسترش مهدویت برگزار شد، به عنوان نویسنده‌ای که در بیست سال گذشته بیشترین داستان مهدوی از مطبوعات ایران منتشر شده مورد تقدیر قرار گرفت. داستان‌های او همچنین در دو دوره مسابقه داستان‌نویسی بنیاد جانبازان برگزیده شده است.

چند سال است که داستان می‌نویسید؟

داستان‌نویسی را از سال 61 یا 62 شروع کردم.

داستان‌نویسی اتفاقی بود یا گمشده‌تان را در آن یافتید؟

سؤال بسیار زیبایی است. امیدوارم جوابی که تقدیمتان می‌کنم شایستة این سؤال زیبا و عمیق باشد. قبل از پاسخ دادن به این سؤال، مقدمه‌ای لازم است که تا به حال کمتر به آن پرداخته‌ام. کودکی من به خاطر بروز معلولیت در یک سالگی، دوران بسیار سختی بود. در پاییز سال 46، وقتی که من یک ساله بودم،‌ویروس فلج اطفال شایع شد و فقط در محلة ما، هشت کودک از تب شدید حاصل از آن، از بین رفتند و من که ماندم، هرگز به راه نیفتادم. راستش را بخواهید، طعم تلخ جا ماندن آن هم در دوران کودکی، یک گوشه نشستن و به نشاط و بازی بچه‌ها نگاه کردن، شاید رنج‌آورترین حادثه در دوران زندگی یک انسان باشد و این حادثه در دوران زندگی به هر تقدیر در زندگی من رخ داد و من هنوز راه نیفتاده‌، زمین‌گیر شدم. شاید واژة خوبی نباشد، امّا یک دنیا درد در آن پنهان است. من هرگز طعم راه رفتن، دویدن و بازی کردن را نچشیدم و این رنج بزرگی بود که در کنار عکس‌العمل‌ها، نگاه‌های ترحم‌آمیز، گریه‌های بی‌امان مادر و سفیدشدن موی پدر و نگرانی عمسق آنها از آیندة مبهم من و بی‌قراری‌های شدید خودم، کودکی‌ام را شکل داد. همة اینها را به محرومیت از مدرسه رفتن اضافه کنید تا بدانید شخصیت من در سال‌های اول زندگی‌ام چگونه شکل گرفت و روح ناآرام و سرکشی در من پدید آورد که که بلد نبود با موقعیت و شرایطی که دارد، کنار بیاید و به دنبال چاره باشد. پی‌درپی شکست می‌خوردم و هر شکست مرا عاصی‌تر می‌کرد. ما در خانه شش خواهر و برادر بودیم، د خواهر و سه برادرم همه به مدرسه می‌رفتند و من که در آن زمان هنوز نه ویلچری داشتم و نه کفش طبّی و عصایی، در خانه بودم؛ چرا که مدرسه‌ها مرا نمی‌پذیرفتند. مثل امروز امکاناتی نبود و کودک معلول، جایی جز خانه نداشت.

امّا گویی خداوند تقدیر دیگری برایم رقم زده بود. برادر بزرگم در آن سال‌ها که فاصلة سال‌های 53 تا55 بود، به دبیرستان می‌رفت. وقتی هر پنج نفرشان دور هم می‌نشستند تا به درس و مشقشان برسند، من که می‌فهمیدم چیز بزرگی کم دارم، مانع درس‌خواندنشان می‌شدم و برادرم که متوجّه خلاء درونی من شده بود، قلم و کاغذی به دستم می‌داد و سرمشقی و...

به این ترتیب به من در خانه، خواندن و نوشتن یاد داد. برادر کوچکم که یک سال از من بزرگ‌تر بود و به کلاس اول رفته بود، کتاب و دفترش را به من می‌داد و من پابه پای او کلاس اوّل را در خانه طی کردم، امّا بدون اینکه امتحانی بدهم و مدرکی بگیرم. فقط عطش من رفع شده بود و این برایم کافی بود. به سرعت از بقیه جلو زدم و کتاب های دبیرستانی برادرم را می‌خواندم. امّآ اینها مرا قانع نمی‌کرد. بچه‌ها عضو کانون پرورش فکری نزدیک خانه‌مان بودند و هر هفته برایم کتاب می‌آوردند.

خواندن کتاب‌های داستان مرا آرام می‌کرد. حس می‌کردم دیگر تنها ماندن در خانه و مدرسه رفتن بچه‌ها، مثل گذشته آزارم نمی‌دهد. چون تمام تنهایی‌ام با خواندن و نوشتن داستان پر می‌شد. در همین دوران پدر و مادرم با سفرهای پی‌درپی به تهران کار معالجة نسبی مرا آغاز کردند و در تابستان 57، بعد از آنکه بارها تحت عمل جرّاحی قرار گرفتم، برای اولین‌بار در زندگی‌ بعد از دوازده سال، نشستم، ایستادم، راه رفتم و از خوشحالی گریه کردم. همه گریه کردند. استفاده از «بریس» و عصا اگرچه بسیار دردناک بود و مرا با سرعت و اجتماع آشتی نداد و هنوز خانه‌نشین بودم، امّا مقدمة حضورم در جامعه شد. در سال 63 بود که مربیان کانون متوجه شدند سه عضو خواهر و برادر دبستانی کتاب‌های فنی داستان‌نویسی و رمان و داستان‌های طولانی به امانت می‌گیرند و دریافتند که این سه عضو، خواهر معلولی در خانه دارند که داستان می نویسد. مرا به کانون دعوت کردند و در پاییز همان سال، نمونه آثارم را خواستند و برای مسابقة بین‌المللی ادبی فرستادند و من برگزیده شدم و فتح باب آشنایی من با کانون بود و در آنجا بود که اتفاق بزرگ زندگی‌ام رخ داد. مربی ادبی کانون خانم جلال کمالی بود که کارهای مرا می خواند و من داستان‌نویسی را به طور جدی در کنار او دنبال کردم و در تابستان 66 در حالی که مدرک تحصیلی نداشتم، کانون مرا پذیرفت و ابتدا به عنوان انجام امور بایگانی و بعدها به عنوان مربی ادبی مشغول به کار شدم.

دعاهای پدر و مادرم که نگران آیندة من بودند، مستجاب شده و من سرانجام بعد از 21 سال خانه‌نشینی به اجتماع راه یافتم. با تشویق مربی‌ام از سال 69 به صورت متفرقه و شبانه درس خواندم و طعم شیرین درس و مدرسه، نمرة 20 و شاگرد اول شدن را هم چشیدم و بالاخره دیپلم گرفتم.

شما از من پرسیدید که داستان‌نویسی در زندگی‌ام اتفاقی بود یا... و گفتم که مقدمه‌ای نیاز دارد. مرا ببخشید که مقدمه‌ام طولانی شد، امب خواستم بگویم که داستان‌نویسی من محصول چنین گذشته و با چنین زمینه‌ای بود. فصلی در زندگی من در حال آغاز بود که سال‌ها بعد به برکت امام عصر(ع)، سبزترین فصل زندگی‌ام شد. بله من گمشده‌ام را در آن یافته بودم.

در منظومة فکری شما، هنر داستان نویسی چه معنا و مفهومی دارد؟ به بیان دیگر در برخورد اول چه معنا و مفهومی را از این هنر استنباط می‌کنید؟

همانطور که اشاره کردم روح آزرده و آسیب‌دیدة من از درد معلولیت، به دنبال آرامشی می‌گشت که آن را در داستان‌نویسی پیدا کرد. خدای مهربان به من خیلی لطف داشته و دارد و بزرگ‌ترین لطف او به من این بود که خلاء سلامتی مرا با روی آوردن به وادی نوشتن پر کرد. داستان برای من آیینه زندگی است و منعکس‌کنندة دردها،‌درمان‌ها، نیازها، آرزوها و اندیشه‌ها و آرمان‌های اوست و اگر داستان نتواند امید، انگیزه و شوق و عشق به تداوم زندگی و در یک کلام لطف حضور خدا را به دل مخاطب هدیه کند، اصلاً کاری نکرده است. بزرگ‌ترین معنا و مفهومش هم انتقال یک حس عظیم به نام امید است و ما امید را در یک نقطه متجلّی می‌دانیم و آن هم راهی است که به خیمة حضور اما عصر(ع) منتهی می‌شود. داستان یعنی امید بخشیدن به انسان سرگشته و تنهای معاصر و امید یعنی امام زمان(ع)... حالا قرار هم نیست همة نویسندگان مستقیم به سراغ این موضوع بروند، همینکه در آثارشان بگویند امید هست، کافی است.

خوانندگان آثار شما را بیشتر به قصه‌ها و مجموعه

داستان‌هایی می‌شناسند که حول محور امام مهدی(ع) نگاشته‌اید. چه شد که به این موضوع علاقه‌مند شدید؟

کسی که با درد بزرگ شده باشد، فقط به یک چیز فکر می کند و آن هم رهایی از درد است و وقتی همه به او بگویند دردش درمانی ندارد و سایة آن درد هم روی تمام زندگی‌اش تأثیر بگذارد، به دنبال درمانی فراتر از درمان‌های فیزیکی و ظاهری می‌رود. من هرگز روزها و شب‌هایی که مادرم مرا به امید یافتن شفا و رهایی از زمینگیر بودن، دخیل پنجرة فولاد صحن سقاخانه می‌کرد، فراموش نمی‌کنم. امّا در آن التماس‌ها، گریه‌ها و دخیل بستن‌های دردآلود، خدا شفای زیباتری برایم رقم زده بود و آن هم پیوند با اهل‌بیت(ع) و انس با امام زمان(ع) بود. آنچه که امروز همة امروز همة زندگی‌ام به برکت آن صفا یافته و من این برکت را مدیون همان دعاهای شبانه و گریه‌های خالصانة پدر و مادرم هستم و به جرأت می‌گویم دعای خیر آنها در حقّ من اجابت شد. امّا علاقه‌مندی و پیوندم با این موضوع، من در سال 72 با عزیز بزرگوارم «سیدمهدی شجاعی» و کتاب ارزشمنداشان «کشتی پهلوگرفته» در کرمان آشنا شدم. ایشان به کرمان آمده بود تا کاری در مورد یک فیلمنامه انجام دهد. اما او را فرستاد تا کار دیگری بکند و آن هم گشودن پنجره‌ای رو به افق آبی‌انتظار و عشق بود. من با این آشنایی سرانجام بعد از سال‌ها، در زندگی معلولیت را فراموش کردم و وقتی آن عزیز دریافت منمدرسه نرفته‌ام و مربی ادبی کانون هستم، شگفت زده شد و ا من خواست تا نمونه آثارم را برایش بفستم. بعد از این دیدار و آشنایی بود که در سه دوره مجله رشد جوان که در سال‌های دهة هفتاد «سید» سردبیر آن بود، سلسه نثرهای ادبی من به مناسبت‌های مذهبی به چاپ رسید. داستان‌های من که تا به حال آمیزه‌ای از درد و مشکلات شخصی و تجربه‌های دردناک خودم بودم و در طی سال‌های 64، 65 و66 به چاپ رسیده بود به نثرهای ادبی با مضامین آسمانی معارف اهل‌بیت(ع) تبدیل شد و در سال 76 اولین کتاب مستقل با عنوان یار پنهان در مورد دوران امامت امام کاظم(ع) با نظارت و حمایت ایشان در دفتر ادبیات مذهبی کانون به چاپ رسید. در بهار سال 77 ایشان مرا با موسسه فرهنگی موعود آشنا کردو با معرفی من به حاج آقا شفیعی سروستاانیف مدیر مسئول موعود و نوشتن در مورد منتظران و انتظار، سرانجام گمشده‌ام یافتم. با آنکه کیلومترها از تهران دور بودم اما خیلی زود جزیی از مجموعة موعود شدم و هر ماه داستانی که در مجلة موعود چاپ می‌شد رشتة اتصال من به این جمع صمیمی بود و حاصل آن امروز سه کتاب مستقل است. در واقع باید بگویم که من به این موضوع علاقه‌مند نشدم، بلکه خدا مرا چون عطش‌زده‌ای سرانجام به سرچشمة اصلی و اصل سرچشمه وصل کرد و زندگی‌ام معنای دیگری گرفت.

آیا ارتباط چندین ساله با این موضوع در زندگی در زندگی شما تأثیری هم به همراه داشته است.

با آنچه در ابتدا برایتان از کودکی‌ام گفتم، پاسخ شما روشن است. زندگی من به کلی عوض شده بود. اندیشه‌ها و امیدهایم رنگ دیگری به خود گرفته بود. حس می‌کردم به یک منبع عظیم انرژی، به یک سرچشمه بزرگ وصل شده‌ام.کارهای دیگرم هم رونق گرفت. حالا دیگر نوشتن جزیی از وجودم شده بود و هرچه می‌نوشتم و به هرجا می‌فرستادم پذیرفته و برگزیده می شد و به جرأت می‌گویم امروز هرچه دارم از عطر و برکت همین موضوع است و بزرگ‌ترین ثمرة وصلة آن هم سفر کربلا در بهار سال 79 بود که هیچکس انتظارش را نداشت. با شرایط جسمی من رفتن به چنین سفری محال جلوه می‌کرد، امّا ممکن شد و ره‌آورد آن هم سفرنامه‌ای بود که در

دو شمارة مجلة موعود در تابستان 79 چاپ شد و هم‌اکنون با نام سفر به سرزمین عشق در دفتر ادبیات مذهبی کانون و با مقدمه‌ای که استادم سیدمهدی شجاعی بر آن نوشته زیر چاپ است.

شاید اشاره به این نکته هم خالی از لطف نباشد که در سال 78 یعنی یک سال بعد از پیوستن به موعود، به جامعة معلولین کرمان راه یافتم. آنجا معلولین جسمی حرکتی که همگی همدرد خودم بودند دور هم جمع شده بودند و من که تجربة شیرین رهایی از سایة معلولیت را داشتم، تلاش می‌کردم تا عطر امید به آمدن کسی را منتشر کنم که در دولت حضورش معلول را به این خاطر کسی طرد نمی‌کند و اصلاً در عصر حضور او کسی دردمند و دردکشیده نخواهد بود. از سال 80 هم به عنوان رئیس هیئت مدیره، به انتشار همین عطر امید دل‌بسته‌ام و از برکت امام زمان(ع) در آن فضا هم روزگار بسیار خوبی درام و دوستانی که مرا با توانایی‌هایم می‌شناسند نه به عنوان یک ناتوان. نوشتن را هم آنجا با همین موضوع دنبال می‌کنم و خاصل آن ک برنامة رادیویی مداوم در طی دو سال با عنوان «گل‌های نیلوفر» است که برای معلولین می‌نویسم و چاپ ده‌ها مقاله و قطعه که در همة آنها فقط از امید می‌گویم، امید به یک منجی.

از خاطره‌های خودتان را در این‌باره بگویید.

من همة روزهای زندگی‌ام با عطر حضور امام زمان(ع) خاطره است. فقط اگر بخواهم برایتان از مسجد سهله یا سرداب مطهر در سامرا بگویم، خودش کتابی می‌شود. بگذارید حلاوت این خاطره‌ها فقط بین من و او باقی بماند.

موضوع و قهرمان داستان‌هایی را که می‌نویسید چگونه انتخاب می‌کنید و روند اصلی داستان چگونه در ذهنتان شکل می‌گیرد؟

در ابتدای پیوستن به جمع موعودیان در مجلة موعود، قرارم با این عزیزان این بود که نواب خاص حضرت را از طریق داستاان و جاذبه‌هایی دارد، برای نسل جوان معرفی کنم که کتاب لایق عشق حاصل همین دوران است. منبع را هم مؤسسه موعود برایم می‌فرستاد و بعد از آن مشورت، داستان‌ها نوشته می‌شد. بعد به سراغ علما و بزرگانی چون شیخ مفید، شیخ صدوق، علامه حلی، سیدبن طاووس، سیدرضی، سیدبحرالعلوم، مقدس اردبیلی و... رفیم و برای هر شمارة مجله یکی از بزرگان را معرفی داستانی کردیم. شیوة کار هم به این صورت و مشورت کرده و یکی از این بزرگان را معرفی داستان کردیم. شیوة کار هم به این صورت بود که ابتدا با مشاور عقیدتی مجله، حاج آقا ابراهیم شفیعی صحبت و مشورت کرده و یکی از این بزرگان را انتخاب می‌کردیم، بعد ایشان منابع تاریخی و اطلاعات لازم را از طریق فاکس یا پست برایم به کرمان می‌فرستادند و من با برگزیدن فرازهایی که قابلیت پرداخت داستان بیشتری داشتند،‌ داستانم را می‌نوشتم و آن را به تهران خدمت استادم سیدمهدی شجاعی می‌فرستادم. ایشان هم بعد از مطالعه، کار را اصلاح فرموده و من به دفتر موعود می‌فرستادند و داستان بعد از نظارت ایشان چاپ می‌شد.

در پایان هر دوره هم مجموعة تعدادی از داستان‌ها در کتاب مستقلی به چاپ می رسید که لایق عشق، ماه در آینه و آبی‌ترین دریا حاصل آن دوران است.

امّا روند اصلی شکل‌گیری داستان در ذهنم به عنایت امام زمان(ع) برمی‌گردد. باور کنید وقتی می‌خواستم «عروس باغ سیب» را که داستان مقدس اردبیلی است بنویسم حس می‌کردم سال‌هاست که در آن باغ زندگی کرده و حرکت آن سیب سرخی را که به دست پدر مقدس افتاد به چشم خودم دیده‌ام. من با آنها زندگی کرده‌ام و نوشتن داستان‌های موعود، شیرین‌ترین کار من در زمینة داستان‌نویسی است.

به نظر شما نزدیک‌نرین و ساده‌ترین راه برای ارتباط معنوی و میمتر با امام عصر(ع) چیست؟

وقتی تو یکی را در زندگی دوست داری، زمانی که متوجه می‌شوی او تو را خیلی بیشتر دوست دارد، به یادت هست، سراغت را می‌گیرد، دعایت می‌کند و هرگز تو را از یاد نمی‌برد، حس می‌کنی در دوست داشتم و عشق ورزیدن، از او عقب‌افتاده‌ای، کم آورده‌ای و این به تو انگیزه‌ای قوی می‌بخشد که تلاش کنی تا حق عشقش را ادا کنی. امام زمان(ع) به یاد ماست «ولا ناسین لذکرکم» ما را از یاد نمی‌برد. اینکه باورمان باشد، شرممان می‌‌آید یادش نکنیم، دعایش نکنیم، صدایش نکنیم و آمدنش را، زود آمدنش را با همة وجودمان التماس نکنیم. او همیشه به یاد ماست و ما از او غافلیم. نزدیک‌ترین و ساده‌ترین راه ارتباط با او همین است که این را هزگز از یاد نبریم...

این ارتباط مستمر، به نظر شما چه تأثیری در زندگی بانوان مسلمان به دنبال داد؟

بانوی مسلمان، مادر است و مادر، ریشة فرزند. ریشه وقتی با آب زلال آبیای شد، حیات و طراوتش تضمین شده است. مادران ما اگر به یاد او باشند و عطر یادش را در زندگی همسر و فرزندانشان منتشر کنند، به خدا دنیا گلستان می‌شود.

چه موفقیت‌هایی در زندگیتان داشته‌اید؟

در سایة لطف اما زمان(ع) همة‌ زندگی‌ام توأم با موفقیت است و چه موفقیتی از این ارزشمندتر که آن موفقیتی از این ارزشمندتر که آن حضرت مرا به وادی ذکر نام و یادش راه داده، مرا پذیرفته‌ و همة بدی‌هایم را نادیده گرفته است.

از فعالیت‌های اجتماعی،‌فرهنگی خودتان هم برایمان صحبت کنید.

نسبت به گذشته‌ام، امروز، روزگار پرکاری را در اجتماع می‌"ذرانم و خدا را شاکرم.

در پایان احساس خود را دربارة حضرت مهدی(ع) در یک جمله بیان کنید.

من هرچه دارم از اوست.

از لطف و محبت شما صمیمانه سپاسگزارم.