میعادگاه منتظران

پرسش شما، پاسخ موعود

در پی درخواست جمعی از خوانندگان و دوستداران موعود، صفحة میعادگاه منتظران پاسخ‌گوی سؤال‌های مختلف شما دربارة موعود آخرالزّمان خواهد بود. معاونت فرهنگی مسجد مقدس جمکران و همچنین جمعی از علما، صمیمانه پذیرای این درخواست موعود شدند. ضمن آنکه در همین صفحه با دوستداران موعود از «میعادگاه منتظران» سخن‌خواهیم گفت. ان شا‌ءالله.

سؤال‌های خود را به آدرس مجله ارسال دارید:

(تهران، ص.پ 771-19615)

کرج- آقای مسعود فرهمند

سؤال فرموده‌اید که چرا گاهی در برخی کتب و نشریات و همچنین مجلة موعود به جای نام حضرت مهدی(عج) از تعبیر «م‌ح‌م‌د» استفاده می‌ششود؟

در جواب باید گفت:

1. استفاده از تعبیر مذکور که تجزیة نام اصلی حضرت مهید(عج) و همان حضروف تشکیل دهندة «محمد» است، از دیرباز ر کتب مختلفة حدیث ماند «اصول کافی»، «کمال الدین» و «غیبت» رایج بوده و بعدها نیز به همین صورت در تاب‌های مؤلّفین شیعه نقل شده و در زمان حاضر نیز برخی را عقیده بر لزوم تبعیت از همین روش است. اگرچه در بسیاری موارد بدون در نظر گرفتن لزوم یا عدم لزوم آن و صرفاً به منظور رعایت امانت در نقل، این کار صورت می‌گیرد.

2. دلیل به کارگیری این تعبیر در خصوص این نام شریف، وجود روایات متعددی است که از ناحیة رسول خدا(ص) و امیرالمؤمنین تا امام حسن عسکری(ع) وارد شده است. چنانکه در اغلب کتاب‌های مربوطه بابی مستقل به عنوان «نهی از نام بردن اسم حضرت قائم(ع» اختصاص داده شده که در آن آمده است:

امیرالمؤمنین(ع) در جواب کسی که از اسم مهدی(ع) پرسیده بود، فرمود: ««امّا اسمش را به تو نمی‌گویم؛ زیرا حبیب و خلیل من، پیامبر از من پیمان گرفته است که تا زمان ظهورش اسمش را نگویم و این امر از علومی است که خداوند نزد رسولش به ودیعت نهاده است.»1

ابوهاشم جعفری نقل کرده که امام هادی(ع) فرمود: «پس از من فرزندم حسن جانشین من خواهد بود. پس شما با جانشین جانشین من چگونه خواهید بود؟»

پرسیدم: فدایت شوم! چرا؟

فرمود: «از آن رو که او را نمی‌بینید و ذکر نامش نیز برای شما جایز نخواهد بود.»

گفتم: پس چگونه او را بخوانیم؟

فرمود: «بگویید حجّت از آل محمّد(ص).»2

3. به عقیدة بعضی وجه عدم جواز ذکر نام محمّد به طور صریح برای یاد کردن امام زمان(ع) احترام نهادن به آن بزرگوار و حفظ قداست این نام شریف است که در این صورت در همة زمان‌ها حتّی در زمان ظهور نیز باید رعایت شود.

به عقیدة بعضی دیگر این عدم جواز به اسراری نهفته در نزد این نام شریف بازمی‌گردد و به نقش استثنایی آن بزرگوار و غیبت پر رمز و راز و طولانی او ارتباط پیدا می کند و از این رو چنانکه در حدیث امیرالمؤمنین(ع) آمده است تا زمان ظهور آن حضرت نباید ترک شود.

برخی نیز آن را مخصوص دوران تقیه و اسلوبی برای حفاظت از کیان تشیع و اسرار ولایت و موالیان آن بزرگوار می‌دانند و به همین خاطر مراعات آن را فقط در زمان حکومت و خلافت غاصبانة امرای ضدّولایت لازم دانسته و در بقیة دوران‌ها به ویژه عصر حاضر، ترک آن را جایز دانسته و در کتاب‌ها اقوال خود را به نام شریف «محمّد» تصریح می‌نمایند.

4. امّا حق این است که علاوه بر اشکالات وارده بر عقیدة اول و دوم (که طرح آن به طول می‌انجامد) آنچه که از صریح روایات این باب و سایر روایات مربوط به حضرت مهدی(عج) برمی‌آید، همان بعد تقیه است که سبب پرهیز از صریح به نام مقدّس امام زمان می‌شده، چنان‌که در روایتی از ابی‌عبدالله صالحی آمده است:

«پس از شهادت امام حسن عسکری(ع) اصحاب ما از من درخواست کردند که طیّ نامه‌ای به امام زمان(ع) دربارة اسم و مکان زندگی او بپرسم. در جواب آمد: اگر اسم را به آنها بگویی، فاش می کنند و اگر مکان را بدانند، دشمن را بدان راهنمایی می‌کنند.»3

و نیز در روایتی از «احمد بن اسحاق» آمده است که امام حسن عسکری(ع) پس از ولادت فرزندش، در نامه‌هایی به وکلای خویش می‌نوشت:

«فرزندی برای ما به دنیا آمده که خبر آن در نزدت بماند و از دیگران پوشیده داشته شود؛ زیرا ما آن را جز برای خویشاوند به خاطر خویشاوندی‌اش و برای دوست به خاطر دوستی و لایتش بازگو نمی کنیم.»4

از مفهوم این حدیث و مانند آن برمی‌آید که اگر ابراز و اظهار اسم خاص موجب فاش شدن آن نباشد و از ناحیة طرف مقابل، حرکتی در راه دشمن و ضربه به مصالح موالیان اهل بیت(ع) صورت نگیرد، وجهی برای کتمان نام نمی‌ماند.

شاهد دیگر بر جواز در غیر زمان تقیه، عمل علمای پرهیزکاری است که در ضمن کتب متعدد از امام زمان(ع) به همین نام یاد کرده و در ضمن دعاها یا روایات نام خاصّ حضرت را به شکل صریح نوشته‌اند. در حالی که اگر عدم جواز یا حتی کراهت آن در نزدشان ثابت می‌بود، لزوماً از همان تعبیر تجزیه شده «م‌ح‌م‌د» استفاده می نمودند.

شیراز- خانم صدیقة کشاورز

پرسیده‌اید: اینکه نامة عمل ما هر هفته به محضر امام زمان(ع) عرضه می‌شود و ایشان از همة کارهای ما با خبر هستند، تا چه حد حقیقت دارد؟

1. اساسی‌ترین راه برای شناخت اینگونه امور، مراجعه به احادیث و فرموده‌های خود امام زمان(ع) و سایر معصومان(ع) است که به پاره‌ای از آنها اشاره می شود:

الف) امام زمان(ع) در توقیعی خطاب به شیعیان فرمود:

«فَإِنَّا نُحِيطُ عِلْماً بِأَنْبَائِكُمْ وَ لَا يَعْزُبُ عَنَّا شَيْ‏ءٌ مِنْ أَخْبَارِكُم‏.»5

ما بر اوضاع و احوال شما کاملاً آگاهیم و هیچیک از اخبار شما بر ما پوشیده نمی ماند.

ب) امام صادق(ع) دربارة قول خدای عزّ و جلّ

«اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُؤْمِنُون‏ ؛6

عمل کنید که خدا و پیامبر و مؤمنین کردار شما را می‌بینند»

فرمودند: «مؤمنین همان ائمّه می‌باشند.»7

ج) عبدالله بن ابان که در نزد امام رضا(ع) منزلتی داشت، گوید: به امام(ع) عرض کردم: برای من و خانواده ام به درگاه خدا دعا فرمایید.

فرمود:

مگر من دعا نمی‌کنم؟ به خدا

سوگند که همانا اعملا شما در هر شب و روز بر من عرضه می‌شود.»

عبدالله گوید: حضرت که متوجه شد من این مطلب را بزرگ و باور نکردنی شمرده‌ام، فرمود: «مگر کتاب خدا را نخوانده‌ای؟» و قل اعملوا فسیری الله عملکم و رسوله و المؤمنون، مراد از مؤمن، به خدا سوگند علی بن ابی‌طالب است.8

2. در باب هفتم از تاریخ زندگی پیامبر در جلد 17 بحارالانوار، احادیث متعددی در مورد کیفیت آگاهی یافتن پیامبر و ائمّه معصومین(ع) بر کردار مردم وارد شده است و از اینکه هر صبح (حدیث 3،44 و 47)، هر شب جمعه (حدیث15 و52)، شامگاه روز دوشنبه و پنجشنبه (حدیث 45(، هر روز پنجشنبه (حدیث 50 و 51) پس از مرگ هر مؤمن (حدیث 44) آنان بر اعمال مردم آگاهی می‌یابند سخن رفته است.

3. در باب چگونگی دریافت علوم مختلفه و نیز آگاه شن بر کردار مردم از امام کاظم(ع) روایت شده است:

«علم ما به سه صورت به ما می‌رسد: یکی اخبار گذشته که توسط پیامبر(ص) برای ما تفسیر و تبیین شده است، دیگر اخبار آینده که در مصحفی نزد ما نوشته شده است.

و امّا اخبار پدیدشونده که از راه الهام در دل و تأثیر در گوش است (که هر روز به ویژه شب‌های جمعه و قدر حاصل می آید) و آن بهترین دانش ماست (زیرا از اسرار امامت است) و پیامبری بعد از پیامبر ما نیست.»9

4. با توجه به آنچه ذکر شد و با عنایت به نقشی که امام زمان(ع) به عنوان واسط فیض و رحمت الهی بین خدا و بندگان بر عهده دارد، جای تردید نیست که آن بزرگوار به هر طریق از کردار همة بندگان نیکوکار و بدکار آگاه می شود. خصوصاً نسبت به مسلمانان و شیعیان توجه خاص دارد و همچون پیامبر(ص) هر کار نیکی که از آنان ببیند خدا را سپاس می‌گوید و بر هر کار بدی بر ایشان استغفار می‌کند.10

امّا نکتة اساسی در همة این احادیث و نظایر آنها، بعد تربیتی خاصی است که توجه به آن امت پیامبر(ص) و پیروان معصومین(ع) را به نوعی مراقبت همیشگی نسبت به کردار خویش وا می‌دارد.

چنانکه امام صادق(ع) تصریح می‌فرماید:

«ان اعمال امة محمد(ص) تعرض علی رسول الله(ص) کل خمیس فلیستحی احدکم من رسول الله ان یعرض علیه القبیح.»11

کردار امّت محمد(ص) هر پنجشنبه بر او عرضه می‌گردد. پس هر یک از شما باید از پیامبر خدا(ص) حیا کند که مبادا کارهای زشت خویش را بر او عرضه بدارد.

براستی اینکه بدانیم در هر هفته یکبار یا دوبار، بلکه در هر روز کارنامه هر یک از آنها را به حضور مقدّس ولی عصر عرضه می‌دارند، چه تأثیری جز تلاش در راه اصلاح نفس و بهسازی اعمال ما می‌تواند داشته باشد؟

آیا همة اینها راهی برای به خود آمدن و از غفلت رهیدن ما نیست؟!

انسان امروز نیازمند یک اهرم درونی است که به استناد آن خود را در برخورد با موضوعات و حوادث مختلف زندگی بیمه نماید. او باید بیاموزد چگونه زیستن را و چگونه مردن را. او باید بیاموزد که ناظری وجود دارد و اعمالش را نظاره‌گر است و در محضر حق نمی‌تواند بدون نظام و قانون زندگی نماید و دانستن اینکه امام زمان(ع) محیط بر امور و اعمال ما و واسطة بین ما و خدای حکیم است ما را وا می‌دارد که نسبت به اعمال خود دقیق شویم و رفتار خود را کنترل نماییم و از پیچ و خم زندگی با اصول صحیح حرکت نماییم.

جهان امروز شاهد عصیان انسان‌هاست و راه نجات انسان را نمی‌داند، در صورتی که این تلقی اصیل که امام زمان(ع) شاهد و گواه زندگی است، می‌تواند انسان گمشده در مسیر زندگی را رهبر بوده و او را از غفلت و نسیان و دور شدن از طریق سعادت راهنما باشد.

پی‌نوشت‌ها: