شرح دعای ندبه

اشاره:

مرحوم «حاج شیخ عباسعلی ادیب» چنان‌که در مقدّمة «وظایف الشیعه یا شرح دعای ندبه» نقل کرده‌اند: در سال 1341ش. شرح این دعای شریف را به پایان رساندند و کتابفروشی مصطفوی چاپ آن را عهده‌دار شدند.

در پی تخصیص بخشی در مجلّه ویژة «شرح ادیع» پس از ویرایش و اصلاح مجدّد، این اثر را تقدیم خوانندگان موعود می‌کنیم. مهم‌ترین ویژگی ویژگی این شرح، ذکر وظایف سی‌گانه شیعه در عصر غیبت امام عصر(ع) است که امید می‌رود مورد استافادة مشتاقان واقع شود.

ان شاءالله.

مرحوم حاج نوری در کتاب «تحیة الزائر» در سند دعای ندبه می‌نویسد که این دعا در سه کتاب دیده شد:

1. «مصباح‌الزائر» از علی‌بن طاووس؛

2. «مزار کبیر» از شیخ محمّدبن المشهدی؛

3. «مزار قدیم»

و نویسندگان هر سه کتاب بالا از شیخ ابوالفرج محمّدبن علی بن یعقوب‌بن اسحاق‌بن ابی قرّة‌القنائی‌الکاتب نقل می‌کنند و او نیز از کتاب ابی‌جعفر محمّدبن حسین‌بن سفیان‌بن البرزوفری نقل می‌کند و او این دعا را به حضرت صاحب‌الامر نسبت می‌دهد و مرحوم مجلسی در «بحارالانوار» از کتاب «مصباح‌الزائر» و «مزار کبیر» به همین سند نقل می‌کند و نسبت آن را به امام زمان(ع) می‌دهد. دعای ندبه زیارتی است که از امام زمان(ع) ولی در آ«اشاراتی است به پاره‌ای از اعتقادات دینی و وظایف مذهبی که هرچه انسان با تعمّقی دقیق و دقّتی عمیق در آن نظر نماید، بیشتر از بیشتر، تا انازه‌ای آن عقاید و وظایف را درک می‌نماید و در حقیقت کتابی است از تکالیف و وظایف مذهب شیعه و بیش از همه در مقام اثبات این عقده است که هسچ‌گاه زمین خالی از حجّت نبوده و نمی‌باشد و دلایلی برای آن اقامه می‌کند که فعلاً هم زمین از حجّت خالی نیست و آن حجّت به جهت حکمتی پشت پردة غیبت و ذخیره‌ای است که خداوند اساس دین را به واسطة آن جناب حفظ فرماید. پس می‌توان گفت که نظر امام (ع) که این دعا را تعلیم داده و خواندن آن را در شمار عبادات و مستحبّات آورده، در واقع و در حقیقت بیان آن عقاید و تکالیف بوده و مقصود اصلی را به لباس دعا و زیارت متبلس نموده تا از خطر تحریف دشمنان و تصحیف بیگانگان محفوظ ماند و آن جواهر گران‌بها در این گنجینه به یادگار بماند تا بعد از آن سپری شدن آن ایّام مخالفین و طلوع ستارة تشیّع، شیعیان خالص باری یادآوری امام خود و استغاثه به آن جناب این دعا را بخوانند، پس دقّتی در آن نمایند و آن عقاید و وظایف را از آن به دست کنند و راستی را در این راه راست پیشة خود نمایند.

لذا این بندة ضعیف به خواهش بعضی از احبّا، این شرح را بر این دعای شریف نگاشتم و به قدر فهم کوتاه مدّت خود، 30 وظیفه از آن وظایف و عقاید را استخراج و در این کتاب درج نمودم و از آیات و اخبار به طریق اختصار برای استدلال و مطالبی به مناسبت تا مقداری ضمیمة آن نمودم

و چون فهم تمام دقایق مندرجة در این دعا معتذر یا متعسر به حکم «ما لا یدرک کله لا یترک کله، و المیسور لا یسقط بالمعسور»

به همین 30 وظیفه اکتفا نمودم و بدین مناسبت نام آن را وظایف الشیعه نهادم.

قول من قدر من و پایة مقدار من است

حد و اندازة من مایة گفتار من است

همچو ران ملخی نزد سلیمان از مور

بر احباب ز من شرح گهربار من است.

بسم الله الرّحمن الرّحیم

به نام خدای بخشنده و رحم‌کننده در دنیا و بخشنده و رحم کننده در آخرت.

شرح بسمله جزء دعا نیست ولی در ابتدای هر امری مستحب مؤکّد است که بسم الله بگویند که در خبر است:

«کل امر ذی بال لم یبدء فیه ببسم الله الرّحمن الرّحیم فهو ابتر»

هر کار مهمی که ابتدا به کلمة بسم الله نشود آن کار ناتمام ماند.

سرّ این مطلب آن است که چون این کلمه مبارکه را در ابتدای کاری بخوانیم از خدا استعانت خواسته ایم، پس به یاری خدا آن کار به انجام رسد و اگر ابتدا به این کلمه نکنیم، چون به قدرت خود مغرور شده‌ایم، ارادة خدایی به تمامی همراه نباشد و آن کار ناقص ماند.

در «مجمع البیان» از حضرت رضا(ع) روایت می‌کند که فرمود:

«ان بسم الله الرّحمن الرّحیم اقرب الی اسم الله الاعظم من سواد العین الی بیاضها»

بسم الله نسبت به اسم اعظم خدا نزدیک‌تر است از سیاهی چشم به سفیدی آن.

به ابن عباس از پیغمبر(ص) روایت می‌کند که چون معلم این کلمه شریفه را به طفل یاد دهد و آن طفل آن را بر زبان جاری کند خدا آن قرائت را برای آن طفل می‌نویسد و گناهان پدر و مادر و معلم او را می آمرزد و از ابن‌مسعود رسیده که هر که بخواهد از زبانیه‌های نوزده‌کانة جهنّم نجات یابد، بسم الله را بخواند که نوزده حرف است تا هر حرفی از آن برای او سپری از زبانیه جهنّم باشد و نیز موکّلین جهنّم نوزده فرشته‌اند که قران چنین فرماید:

«علیها تسعة عشر.»1

«الحمدلله ربّ العالمین – و صلی الله علی سیدنا محمد نبیه و آله و سلم تسلیما.»

حمد و ستایش خداوندی را سزاست که پروردگار و مربی جهانیان است و از خداوند درود بر پیغمبر و مهتر دین ما محمّد بن عبدالله(ص) و بر خانوادة او و سلام خدا نیز بر ایشان باد.

وظیفة اول و دوم حمد خدا و صلوات بر محمّد و آل اوست- ابتدا دعا را به حمد خدا و صلوات بر محمّد و آل(ع) او شروع نمود، برای دو مطلب- اول آنکه اعتقادات دینی مبتنی بر سه چیز است:

1. معرفت به خدا

2. نبوت

3. امامت

پس ابتدا حمد خدای نمود تا هم اظهار معرفت به خدا نموده و هم شکر نعمت‌های او را ادا کرده باشد و پس از آن صلوات بر محمّد و آل او(ع) فرستاد، تا آنکه هم اعتقاد به نبوت و امامت را اظهار نموده باشد و هم در دعا از ارواح مقدسة ایشان استمداد نماید.

دوم آنکه حمد خدا و صلوات بر محمّد و آل او موجب اجابت دعا است که حارث بن مغیرة از حضرت صادق(ع) روایت می‌کند که فرمود:

«ایاکم اذا اراد ان یسئل احدکم ربه شیئا من حوائج الدنیا حتی یبدء بالثناء علی الله عزّوجلّ و المدح له و الصلوه علی النبی و آله ثم سئل الله حاجته.»

هرگاه یکی از شما خواست حاجتی از حوائج دنیا را از خدا مسئلت نماید، سؤال نکند تا آنکه در ابتدا آن شروع به ثناء و مدح خدای عزّوجلّ کند و صلوات بر پیغمبر و آل او بفرستد و پس از آن حاجت خود را از خدا بخواهد.

و نیز حضرت صادق(ع) فرماید، که شخصی وارد شد، در حضور پیغمبر دو رکعت نماز خواند و بلافاصله بدون حمد و ثنا دعا کرد، حضرت فرمود این بنده در دعا تعجیل نمود، کنایه از اینکه دعای او مستجاب نمی شود، پس دیگری وارد شد و دو رکعت نماز خواند و بعد از نماز حمد و ثنای خدا عزّوجلّ را به جا آورد و صلوات هم بر پیغمبر(ص) فرستاد، حضرت فرمود از خدا هر چه می‌خواهی سؤال کن که به تو عطا می‌فرماید.

و در خبر است که شخصی خدمت حضرت صادق(ع) عرضه داشت که

دو آیه در قرآن است که خدا وعده فرموده و من به آن نرسیده‌ام با آنکه به شرط آن عمل نموده ام، فرمود: این دو آیه کدام است،عرض کرد اوّل:

«ادعونی استجب لکم»2

بخوانید مرا تا اجابت کنم شما را.

فرمود: آیا گمان داری که خدا خلف وعده می‌کند؟ عرض کرد: خیر. فرمود: پس چه گمان می‌کنی؟ عرض کرد: سرّ آن را نمی‌دانم. فرمود: تو را خبر می‌دهم، هر که اطاعت خدا کند و جهات شرایط دعا را ملاحظه نماید، پس دعا کند، دعای او به اجابت می‌رسد. عرض کرد: جهات شرایط دعا چیست؟ فرمود: ابتدا حمد خدای به جا می‌آوری و به نعمت‌هایی که از خدا به تو رسیده شکر می‌کنی. پس صلوات بر پیغمبر و آل او می‌فرستی و بعد از آن گناهان خود را در نظر می‌آوری و اعتراف به آن می‌نمایی و طلب آمرزش می‌کنی. پس از آن دعا می‌کنی تا به اجابت مقرون گردد. پس فرمود: آیه دیگر کدام است؟ عرض کرد: این آیه که می فرماید:

«و ما انفقتم من شئی فهو یخلفه و هو خیرالرازقین»3

هرچه در راه خدا انفاق کنید، خدا عوض آن را می‌رساند و خدا بهترین روزی دهندگان است.

من بسیار انفاق نموده‌ام و عوض آن را خدا نرسانیده است، فرمود: آیا گمان می‌کنی خدا خلف در وعدة خود نماید؟ گفت: نه! ولی سرّ آن را نمی دانم. فرمود: اگر شما از راه حلال مالی به دست آورید و انفاق نمایید، هیچ درهمی نیست؛ مگر آنکه خداوند عوض آن را می دهد.

و دیگر صفوان جمال، از حضرت صادق(ع) روایت کند که فرمود:

«کل دعاء یدعی به الله عزّوجلّ محجوب عن السماء حتی یصلی علی محمد و آل محمد»

هر دعایی که خدای عزوجل به آن خوانده شود، محجوب از رفتن به آسمان است تا صاحب آن صلوات بر محمّد و آل او بفرستد.

و به همین مضمون چند خبر دیگر است و دیگر حضرت صادق(ع) فرماید:

«من کانت له الی الله عز و جل حاجه فلیبدء بالصلوة علی محمد و آله ثم یسئل حاجته ثم یختم بالصلوة علی محمّد و آل محمد، فان الله عزوجل اکرم ان یقبل الطرفین و یدع الوسط اذا کانت له الصلوة علی محمد و آله لا تحجب عنه.»

هر که را حاجتی باشد که خواهد از خدای عزو جل سؤال کند، پس باید اول صلوات بفرستد، پس حاجت خود را طلب کند، پس در خاتمه باز صلوات بفرستد که خداوند کریمتر از آن است که دعای اول و آخر را اجابت فرماید و دعای وسط را رها کند، زیرا دعایی که همراه آن صلوات بر محمد(ص) و آل او باشد محجوب نمی‌شود و به اجابت می‌رسد.

و به همین مضمون اخبار کثیره رسیده است و نیز اغلب دعاهای مأثور از اهل بیت عصمت به همین این با عدل و کمت خداوند منافی است، پس از آنکه معنی لطف و لزون ان برای حفظ دین معلوم شد، گوییم که خداوند انبیاء و اولیا را برای این امر منصوب فرمود: «و ابتلائات و تکالیف خاص مثل صبر کامل و زهد از دنیا برای ایشان مقرر نمود تا حقانیت ایشان بر عالمیان ظاهر گردد و در علم خدا نیز گذشته بود که ایاشن از عهدة این امر بزرگ بر می‌آیند و در شدائد و مکاره صبر کافی می‌نمایند و از دنیا و زیاست و جاه و مال کناره‌جویی می کنند و مردم از افعال و احوال ایشان راه راست را می‌یابند.

و آیات و اخبار بسیار دلالت بر این معنی دارد، چنانچه در قرآن کریم می‌فرماید:

«وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرينَ الَّذينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ، أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُون‏؛5

ما مبتلا می‌کنیم شما را به چیزی از قبیل خوف و گرسنگی و نقص مال و نفوس و میوه‌های شما و مژده ده صبرکنندگان را آنان‌که هرگاه مصیبتی به ایشان رسد، می‌گویند ما از خداییم، یعنی خدا ما را آفریده و به سوی او بازگشت می‌کنیم؛ بر این مردمان بزرگ از پروردگارشان صلوات و رحمت می رسد و ایشان هدایت‌شدگان می‌باشند.»

و نیز می فرماید:

«وَ إِذِ ابْتَلى‏ إِبْراهيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماما

ًقالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي‏ قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمين‏.»6

چون خداوند ابراهیم(ع) را مبتلا به بلاهایی نمود و به کلماتی امتحان فرمود، پس ابراهیم(ع) از عهدة تمام آنها برآمد، خداوند فرمود ما تو را برای پیشوایی و آقایی مردم نصب نمودیم، ابراهیم(ع) گفت: خدایا همة ذرّیة مرا پیشوایی ده؛ فرمود: کسانی که ستمکار و اهل معصیت می‌باشند برای این امر قابل نیستند و بدین مرتبت نائل نخواهند شد.

خدا در این آیه ابراهیم(ع) را مدح می‌کند، که هر امتحانی فراهم شد، از عهده برآمد، مانندآنکه بر آتش نمرودیان صبر کرد با بت‌پرستان و پرستش‌کنندگان ستاره و ماه و آفتاب با جدّیت تمام مجادله و طرفیت نمود و آنکه هاجر و اسماعیل را با آن محبتی که با ایشان داشت به دستور خدا در بیابان سوزان سنگلاخ کنار خانة کعبه به تنهایی رها کرد و با اطمینان کامل ایشان را به خدا سپرد و آنکه در ذبح فرزند عزیز خود طریق بندگی و فرمانبرداری را به مردمان جهان و فرشتگان آسمان نشان داد؛ که هر یک از این امتحانات در جای خود مضبوط است.

«اذ اخترت لهم جزیل ما عندک، من النعیم المقیم، الذی لا زوال له و لا اضمحلال بعد ان شرطت علیهم الزهد، فی درجات هذه الدنیا الدنیة و زخرفها و زبرجها فشرطوا لک ذلک»

از این جهت اختیار کردی و برگزیدی برای ایشان بسیاری از نعمت‌های پاینده را از جانب خود که هیچ زوالی و فنایی برای آنها نیست بعد از آنکه با ایشان عهد بستی که از زیاست‌های این دنیای پست و مال و زینت‌های آن کناره‌جویی کنند، پس ایشان هم این عهد را از برای تو قبول نمودند.

وظیفة پنجم عتقاد به اینکه خدا در عوض ابتلائات مقاماتی به اولیا می‌دهد، پس گوییم از لوازم لطف آن است که در مقابل آلام و ابتلائات که بر بر بزرگان دین وارد می‌شود، تا آنکه موجب هدایت مردم بشنوند، خداوند عادل عوض‌ا و نعمت‌های پاینده دائمی به ایشان عنایت فرماید که ایشان بر آن آلام و ابتلائات راضی شوند و در این فقره اشاره به این معنی فرموده است.

زمان این عهد یا در بدو خلقت در عالم ارواح واقع شده و خدا این عهد را با ارواح مقدسة انبیا و اولیاء بسته و یا در عالم ذر بوده است که می‌فرماید:

«و اذ اخذ ربک من بنی‌آدم من ظهورهم ذریتهم و اشهدهم علی انفسهم الست بربکم قالوا بلی شهدنا.»7

یاد کن زمانی را که عهد گرفت پروردگار تو از پسران آدم که از پشت آنها ذریّة ایشان را خارج نمود و ایشان را گواه گرفت بر خودشان به این عهد که آیا پروردگار شما نیستم، گفتند: بلی ما گواه بر این مطلب هستیم.

در بعضی اخبار از حضرت باقر(ع) رسیده که آدم در وادی روحا که موضعی است 40 میل به مدینه خوابیده بود، خدا تمام ذریّة او ر به صورت ذر، یعنی مورچه، از پشت او بیرون آورد و در آن وادی بودند، تا آدم از خواب بیدار شد، عرض کرد: خدایا اینها چیستند؟ خطاب شد: اینها ذریّه و اولاد تواند. آنها را از پشت تو خارج نمودم، تا با آنها عهد ببند که اعتراف به خدایی من و نبوّت خاتم الانبیاء(ص) بنمایند؛ همچنان‌که در آسمان‌ها از آنها عهد گرفته ام. آدم عرض کرد: خدایا جزای هرکه اطاعت یا معصیت کند چیست؟ خطاب شد هر که اطاعت کند تو را به بهشت برم و هر که معصیت کند او را به جهنم برم. طریق است.

سرّ آنکه صلوات را با سلام مقرون نموده است، شاید برای آن است که مشتمل بر هر دو نوع تحیت مأثوره، یعنی طلب رحمت و سلامتی با هم باشد و در آیة شریفه هم امر به هر دو فرموده است تا آنکه تحیت تمام‌تر باشد.

«ان الله و ملائکة یصلون علی النبی یا ایها الذین آمنوا صلوا علیه و سلموا تسلیما»4

به دستی که خداوند و فرشتگان درود می‌فرستند بر پیغمبر(ص) ای مؤمنان شما نیز صلوات و سلام بر او بفرستید سلام فرستادنی.

در خلاصةالاخبار روایت کند که فقیری خدمت حضرت رسول(ص) رسید و اظهار پریشانی و تنگدستی نمود و گفت: من صاحب عیال بسیار و از مال دنیا تهیدست می‌باشم و از فقر و فاقه به تنگ

آمده ام، فرمود: صلوات بسیار بر من و آل من بفرست تا خدا روزی تو را از آسمان برساند و تو را توانگر گرداند آن مرد شب و روز مداومت بر ذکر صلوات نمود، پس روزی گذارش به ویرانه‌ای افتاد، پایش به سنگی خورد، آن سنگ بر کنار شد و از زیر آن سبویی پیدا شد، چون سر آن را گشود، دید پر از زر سرخ است، خواست آن را بردارد، با خود اندیشید که پیغمبر فرموده، روزی تو از طرف آسمان بیاید و مسلم است که آن حضرت در کلام خود صادق می‌باشد، آن را به محل خود گذاشت و به خانه آمد و حکایت آن را با زن در میان نهاد، زن او را ملامت کرده صدای آنها به مشاجرت بلند شد و در همسایگی او یهودی بدو، کنیزان او بر بام آمده، این قصة عجیب را شنیدند و به خواجة خود خبر دادند یهودی به آن خرابه آمده و آن سبو را یافته به خانه آورد، چون سر آن را گشود، دید پر از عقرب است، پیش خود گفت این مرد با زن خود توطئه کرده که ما را به زحمت بیندازد، پس آن سبو را بر بانم برده و در سوراخ خانه آن مرد سرنگون کرد. مرد فقیر که دید که زر سرخ از هوا به خانه می‌ریزد، زبان به حمد خدا گشود و صلوات بر محمّد و آل او فرستاد و آن یهودی در تعجب مانده فریاد برآورد که: ای مسلمانان این چه سرّی است که این سبو پر از عقرب بود و زر سرخ از آن به خانة شما میریزد، آن مرد قصّة خود را با یهودی بازگشت و اظهار نمود که در اثر این معجزه که مشاهده نمودی مسلمان شو تا همین زر را با تو بالمناصفه تقسیم کنیم. این کلام در یهودی تأثیر نموده اسلام آورد.

و این معجزه‌ای است که از پیغمبر که مقدّمة اسلام آوردن یهودی باشد و در زیارت جامعه کبیره است:

«و جعل صلواتنا علیکم و ما خصنا به من ولایتکم طیبا لخلقنا و طهارة لانفسنا و تزکیة لنا و کفّارة لذنوبنا؛

گردانید خدا صلوات ما را بر شما و مخصوص کرد ما را به مقاماتی از ولایت و دوستی شما به علت آنکه خلقت ما پاکیزه و نفوس ما پاک شود و ما را از ملکات رذیله تزکیه نماید و کفّارة گناهان ما باشد.

از این عبارات معلوم می‌شود که صلوات و ولایت اهل بیت موجب این چهار اثر می‌باشد.

«اللهم لک الحمد علی ما جری به قضائک فی اولیائک الذین استخلصتهم لنفسک و دینک»

خدایا حمد و ستایش مختص تو است بر قضاهایی که دربارة اولیاء و دوستان خود جاری فرموده‌ای آن دوستانی که ایشان را از هر آلایشی برای راهنمایی مردم به سوی خود و برای حفظ دین، پاک و خالص نموده ای

وظیفه سورة حمد و شکر بر اینکه خداوند انبیا و اولیا را برای راهنمایی بشر نصب فرمود.

وظیفة چهارم اعتقاد به اینکه نصب و ابتلائات ایشان لطف است در حق کافة بشر پس این چند فقرة دعا دلالت دارد بر اینکه ارسال رسل و انزل کنب و وجود پیغمبران و ائمّة هدی و ابتلائات و حالات و اخلاق و افعال و اعمال ایشان همه از جانب خدا و لطف دربارة مردم است و چون این امر نعمتی است دربارة مردم لذا در این فقره در مقابل آن حمد و شکر خدای را به جا آورده است. پس لازم است در این مقام اولا معنای لطف را با شرح آنکه کبرای این برهان است بیان نماییم و ثانیاً اثبات کنیم که این امور از اقسام لطف است که این صغرای برهان باشد. پس گوییم که لطف را چنین تعریف نمو‌ده‌اند:

«هو ما یکون المکلف به اقرب لی فعل الطاعة و ابعد من فعل المعصیة»

لطف امری است که خدا فراهم می‌کند که سبب شود مکلف به اتیان طاعت نزدیک‌تر و از ارتکاب معصیت دورتر گردد.

و لطف بر خدای عادل حکیم لازم است. زیرا اگر خداوند اموری را که لطف است برای حفظ دین و تکالیف فراهم نکن، نقض غرض لازم آید و در فقرة بعد ان شرطت تا اخر، اشاره شده به اینکه بر بزرگان لازم فرموده که از زیاست و مال و جاه دنیا کناره گیرند تا امر لطف تمام‌تر باشد و ایشان هم آن عهد را قبول نمودند و عمل هم کردند؛ همچنان که در تاریخ حالات ایشان به تفصیل بیان شده است.

در خبر است که امیرالمؤمنین می فرماید که: با پیغمبر(ص) روزی به حفر خندق مشغول بودیم.

«اذ جاءت فاطمة و معها کسیرة من خبر. فدفعتها الی النبی(ص) فقال النبی(ص) ما هذه الکسیرة فقالت: خبزته قرصا للحسن و الحسین(ع) جئتک منه بهذه الکسیره فقال النبی یا فاطمة انه اول طعام دخل جوف ابیک منذ ثلاث.»

فاطمه وارد شد و پاره نانی همراه داشت. پس تسلیم پیغمبر(ص) نمود، پیغمبر(ص) فرمود: این پارة نان از مجاست؟ فاطمه عرض کرد که: قرص نانی برای حسنین طبخ نمودم و پاره‌ای از آن خدمت شما آوردم. پس پیغمبر(ص) فرمود: «فاطمه! این اول طعامی است که پس از سه روز داخل شکم من می‌شود.

و از حضرت صادق(ع) رسیده است که: زن بدریّه خدمت پیغمبر(ص) رسید، دید آن حضرت روی خاک نشسته و غذا میل می‌کند. گفت: یا رسول الهل! غذا خوردن شما مثل عبد و نشستن شما هم مثل عبد است. فرمود: کدام بنده اعبد از من است؟ آن زن گفت: لقمه‌ای از طعام خود به من مرحمت فرما. حضرت لقمه‌ای به او داد، گفت: نمی‌خواهم مگر همان لقمه‌ای را که در دهن شماست. حضرت لقمه را از دهن بیرون آورد و به او داد و آن زن آن را گرفت و خورد. حضرت صادق(ع) فرمودند که تا آخر عمر دیگر هیچ دردی به آن زن عارض نشد.

و از ابن عباس نقل شده که پیغمبر(ص) روی زمین می‌نشست و روی زمین غذا میل می‌فرمود و گوسفند را خود می‌بست و دعوت غلامان را اجابت می‌فرمود و انس بن مالک گوید که: پیغمبر(ص) به اطفال گذشت، پس سلام کرده با ایشان مشغول غذا خوردن گردید و نظیر این اخبار زیاده از حدّ تواتر در حالات این خانواده نقل شده است.

«و علمت منهم الوفاء به فقبلتهم و قرّبتهم»

و عالم بودی که ایشان وفا به آن عهد می‌نمایند. پس لا جرم ایشان را برای هدایت مقبول داشتی و مقرّب خود نمودی.

وظیفة ششم، اعتقاد به اینکه انبیا و اولیا قابل این ریاست بودند و چون خدا از ابتدا می دانست که به این عهد وفا می‌کنند، لذا ایشان را برای این امر بزرگ اختیار فرمود و در قران می‌فرماید: «ان الله اصطفی آدم و نوحا و آل ابراهیم و آل عمران علی العالمین، ذریة بعضها من بعض...»8

اشاره به این معنی فرموده است از این عبارت دعا معلوم می‌شود که تکلیف پیغمبر و امام زیادتر از تکالیف سایر مردم است، حتّی اینکه مصائبی که برای ایشان پیش می‌آید و مقدر می‌شود باید راضی به آن باشند و بر آن صبر نمایند و با اینکه قبلاً علم بر آن مصیبت دارند، چون بر تقدیر خدا و لطف است، از خود دفع نکنند و سر تسلیم و انقیاد در پیش داشته باشند ماند آنکه حضرت امیرالمؤمنین (ع) خبر داد که ابن‌ملجم قاتل اواست و در مقام دفع او برنیامد و حضرت سیدالشهدا(ع) عالم بود و خبر هم داد که در کربلا شهید می َود و هر چه ممانعت کردند از سفر عراق سر باز نزد و با کمال شوق به طرف عراق حرکت فرمود و از این لطف بی‌پایان دین اسلام رنگ نوینی به خود گرفت.

«و قدمت لهم الذکر العلی و الثناء الجلی و اهبطت علیهم ملائکتک و کرمتهم بوحیک»

و نام نیک و درود واضح برای ایشان مقرر داشتی و فرستادی بر ایشان فرشتگان خود را و تکریم و احترام کردی ایشان را به وحی خود.

چون خداوند عالم بود که این بزرگان کار را مطابث وظایف خود به انجام می‌رسانند؛ لذا ایشان را در کتب آسمان مدح واضح نمود تا بر اهل علم و دانش کمال ایشان ظاهر و لایح بوده باشد مانند آنکه نام پیغمبر(ص) و ائمّة هدی در تورات و انجیل و کتاب‌های آسمانی برده شده و خدا ایشان را به جلالت یاد کرده است و مانند آیاتی که دربارة حضرت امیر(ع) و ائمّه در قرآن مندرج است که بعضی از آنها که بعد از این در این دعا ذکر شده است، شرح آن بیاید.

پی‌نوشت‌ها: