نبوت، امامت و ولایت

گفت‌وگو با آيت‌الله سيد حسن فقيه امامي

اشاره:

آيت‌الله سيد حسن فقيه امامي از جمله علماي بنام شهر اصفهان هستند كه از جايگاه ويژه‌اي در ميان مردم اين شهر، خصوصاً در امر تربيت طلاب و ديگر جوانان برخوردارند. خدمت ايشان رسيديم و با ايشان گفت‌وگويي ساده و صميمي در زمينه مفهوم امامت و جايگاه امام در عالم هستي داشتيم. آنچه در پي مي‌آيد حاصل اين گفت و شنود است كه تقديم حضور خوانندگان گرامي مجله مي‌شود. اميد كه مقبول طبعتان واقع شود.

با تشكر از اينكه وقت خود را در اختيار ما قرار داديد لطفاً براي شروع صحبت تعريفي از سه واژة «نبي»، «امام» و «ولي» ارائه فرماييد.

بسم الله الرحمن الرحيم ـ «نبي» از ريشة نبأ و به معناي خبررسان است و به كسي گفته مي‌شود كه مردم را از اخبار گذشته و آينده و وظايف و تكاليف ديني مطلع مي‌كند. دربارة تفاوت اين كلمه با كلمة «رسول» مرحوم علامه مجلسي در مراة العقول بحث جالبي ار مطرح كرده‌اند بدون آنكه در پايان نظر محكم و قطعي خود را بيان كنند. به نظر مي‌رسد كه به قول ما طلبه‌ها ميان اين دو واژه رابطه عموم و خصوص مطلق برقرار است. بدين

معنا كه اگر از كاربرد اين دو واژه در قرآن كريم الهام بگيريم مي‌توانيم ادعا كنيم كه هر جا كه مخاطب شخص پيامبر(ص) بوده‌اند، از عبارت «يا أيّها‌النبي» استفاده شده و هر جا كه منظور ابلاغ پيامي به ديگران بوده،عبارت «يا أيّها الرسول» آمده است؛ به عنوان مثال در جريان غدير خم مي‌فرمايد: «يا أيّها الرّسول بلّغ ما أنزل اليك»1 ولي در جريان ماجرايي كه ميان پيامبر(ص) و همسرانش رخ مي‌دهد، مي‌فرمايد: «يا أيّها النّبي لم تحرم ما أحل الله لك»2 خلاصه اينكه منظور از نبي كسي است كه خبري دارد حال چه وظيفه براي ابلاغ آن داشته باشد و چه نداشته باشد ولي رسول بايد پيام‌رساني هم بكند؛ چرا كه در مفهوم رسول مسئله رساندن پيام به ديگران نهفته است و علي‌القاعده با هم فرق دارند.

«امام» به معناي پيشواست. مرحوم علامه حلي كتابي در باب امامت دارد به نام «الفين كه در آن دو هزار دليل براي اثبات امامت اقامه كرده‌اند. هرچند كه فقط هزار دليل از دو هزار دليلي كه ايشان در اين كتاب برشمرده‌اند، الآن در دسترسي ماست، ولي با اين حال به خوبي از اين كتاب، هم مي‌توان عظمت امام و مسئله امامت را دريافت و هم بزرگواري و سعة صدر اين مرد الهي را. ايشان در اين كتاب امامت را چنين تعريف مي‌كنند: «الإمامة هي الرياسة العامة في أمور الدّين و الدنيا. خلافة عن النبي(ص)» كه اين تعبير فشنگي است. زياست عامه به اين معنا است كه ممكن است يك نفر بر يك روستا يا بخش يا بالاتر يك شهر، يك استان يا يك كشور رياست داشته باشد ولي وقتي مي‌گوييم كسي رياست عامه دارد يعني حداقل رياست او بر كل كره زمين است و بر تمام موجودات كه هيچ، بلكه بر تمام امور تكويني هم رياست مي‌كند.

پادشاهان رياست دنيوي دارند. فقها، مراجع و پاپ‌ها و خاخام‌ها رياستشان در محدودة دين و مذهب است. تنها امام است كه در تمام امور ديني و دنيايي رياست مي‌كند.

در ادامه علامه اضافه مي‌كنند: «خلافة عن النبي(ص)» يعني اينها چيزي از خودشان ندارند و كارشان تنها ترويج مكتب رسول(ص) است. امام باقر(ع) هم در اين رابطه فرمودند: «هرچه ما مي‌گوييم به نقل از حضرت رسول(ص) است».

عبارت «خلافة عن النبي(ع)» رابطة ميان پيامبر(ص) و امام را مطرح مي‌كند. امامت منصبي بالاتر از نبوت است ولي برخي از پيامبران مثل حضرت محمد(ص) و حضرت ابراهيم(ع) هم پيامبر بودند و هم امام.

و اما واژة «ولايت» مفهوم بسيار گسترده‌اي دارد كه البته مراتب ولايت الآن مورد نظر ما نيست. ولايت به اين معناست كه كسي صاحب امتياز باشد. مرحوم علامه اميني پانزده معنا براي ولايت مطرح كرده‌اند كه همة آنها درستند ولي وقتي از ولايت بهعنوان منصب ياد مي‌شود و در پيامبر و ائمة اهل بيت(ع) و فقها و در مرتبة نازل‌تر دربارة پدر مورد بحث قرار مي‌گيرد. مقصود، اوليبه نفس بودن است. خداوند به هر انساني اختياراتي بر جان و مال و زن و فرزند و... داده است ولي در عين حال كساني هستند كه در اين موارد نسبت به خود فرد از اختيارات بيشتري برخوردارند و به اصطلاح اولي به نفس او هستند و فرد بايد زير نظر او باشد. در قرآن هم آمده است. «النبي أولي بالمؤمنين من أنفسهم».3 به عنوان مثال پيامبر(ص) اگر صلاح بداند حتي بدون رضايت من مي‌تواند همسرم را طلاق بدهد. در همين مقام است كه با شرايط خاص خودش اگر زني از آزار و اذيت شوهرش به فقيهي شكايت كند و حقّانيت او ثابت شود فقيه مي‌تواند بدون رضايت شوهر حكم طلاق را صدر كند. علامه اميني(ره) هم قراين و شواهدي براي اينكه ولايت يك پست و مقام است، در كتاب خود نقل مي‌كنند.

آيا سه عنوان نبي، امام و ولي ممكن است در يك نفر جمع شوند؟

بله، حضرت ابراهيم(ع) و حضرت محمّد(ص) هم نبي بودند، هم امام و هم ولي.

در اين سه عنوان كدام يك از دو مورد ديگر افضل است؟

رسالت از نبوت بالاتر است و امامت از هر دو، لازمة امامت هم ولايت است.

ائمه(ع) حامل كدام يك از اين مناصب بودند؟

امامت و به تبع آن ولايت.

چطور يك نفر به مقام ولايت دست مي‌يابد؟

همان ابتلايي كه دربارة حضرت ابراهيم در قرآن آمده است: «و إذ ابتلي ابراهيم ربّه بكلمات فأتمهنّ قال إنّي جاعلك للناس إماماً»4 به عبارت ديگر همه امتحان مي‌شوند و هر كه از همة امتحانات سربلند بيرون بيايد به مقام امامت و ولايت نايل مي‌شود.

رسيدن به چنين مقامي چه آثاري را به دنبال دارد؟

از اهم اين آثار اين است كه خداوند او را اسوه قرار مي‌دهد به طوري كه قول و فعل و تقريرش5 حجت مي‌شود و مي‌توان همان را گفت كه او گفته و همان‌گونه رفتار كرد كه او رفتار كرده و از سكوت او در برابر اعمال ديگران و نهي نكردن آنها صحت آن اعمال را برداشت كرد و عمل كردن آنها صحت آن اعمال را برداشت كرد و عمل كردن بر چنين مبنايي حجت است و روز قيامت مورد مؤاخذه قرار نمي‌گيرد.

اينها كه فرموديد در مقام تشريع است، در مقام تكوين چه آثاري را مي‌توان مشاهده كرد؟

در مقام تكوين اهم آن همان است كه مي‌فرمايد: «لولا ذلك (الحجة) لساخت الأرض باهلها»6 براي توضيح اين مطلب من غالباً اين مثال را طرح مي‌كنم كه يك باغبان وقتي باغي را ايجاد مي‌كند و در فضايي چند درخت مي‌كارد، اين درخت‌ها كه رشد مي‌كنند و ميوه مي‌دهند در كنار آنها علف‌هاي هرز هم از زمين سر در مي‌آورند. يك عابر كه از كنار اين درخت‌ها رد مي‌شود نمي‌گويد حاصل زحمت آن باغبان اين علف‌هاي هرزه بوده بلكه مي‌گويد باغبان اين درخت‌ها را كاشته و به طفيل درخت‌ها اين علف‌هاي هرز هم رشد كرده‌اند. اگر امام نبود خدا اين نظام هستي را نمي‌آفريد. خدا اين نظام را براي ائمه(ع) اداره مي‌كند كه «ماخلقت الجنّ و الإنس إلّا ليعبدون»7 و بقيه هم حكم طفيلي دارند. در نظام تكوين اين طور است كه اگر امام نبود بقيه هم نبودند.

مراتب و شئونات امامت و ولايت كدامند؟

روايتي در عيون اخبار الرضا(ع) آمده كه چهل امتياز براي ائمه(ع) برشمرده است و از آن جامع‌تر زيارت جامعة كبيره است. زيارت جامعه در واقع يك دايرةالمعارف امام‌شناسي است كه نوع عناوين و عبارات آن هم از قرآن گرفته شده است. اگر كسي خوب و دقيق اين زيارت را مطالعه كند مي‌فهمد كه امتيازات يك ولي چيست و چه آثار و بركاتي از وجودشان نشأت مي‌گيرد.

امهات اين امتيازات كدامند؟

يكي از هدايت است: «أشهد أنّكم الأئمة الراشدون المهديّون المعصومون المكرّمون المقرّبون المتّقون الصادقون...»8 اينها همه شئون امامت است. يا آن عبارت موجود در خطبة امام سجاد(ع) كه هر چند در برابر يزيديان اسم حكومت را نمي‌آورند ولي به طور ضمني و غير صريح شرايط حاكم را طرح مي‌كنند و مي‌گويند ما اين شرايط را داريم: «أيّها النّاس أعطينا ستّاً و فضّلنا يسبع: أعطينا العلم و الحلم و السماحة و الشجاعة و المحبّة في قلوب المؤمنين»9

حكومت كردن چند چيز لازم دارد؛ اول علم چرا كه اگر علم نباشد همه را بر باد مي‌دهد.

دوم حلم و شرح صدر كه اگر كسي ظرفيت روحي، بالايي جهت هضم مشكلات نداشته باشد باز هم نتيجه همان مي‌شود. حضرت موسي(ع) هم از خدا شرح صدر و حوصله خواست و گفت: «ربّ اشرح لي صدري».10 حتي يك معلم معمولي هم اگر شرح صدر نداشته باشد نمي‌تواند مسائل را تحمل كند چه رسد به امام كه وظيفة تعليم همة مردم را بر عهده دارد.

سوم سماحت، امام بايد اهل بذل و بخشش و سخاوتمند باشد و به همه فقرا كمك كند. همانند حضرت علي(ع) و حضرت عيسي(ع).

ويژگي چهارمي كه امام سجّاد(ع) مطرح مي‌كنند فصاحت است. اكثر خطبه‌ها و سخنراني‌هاي حضرت علي(ع) شبيه معجزه بوده و از اين طريق اهداف خود را بيان مي‌كرده‌اند. پيامبر اكرم(ص) هم مي‌فرمودند: «أنا أفصح من نطق بالضاد»11؛ «من فصيح‌ترين كسي هستم كه [حرف] ضاد را بر زبان رانده است» معناي اين سخن اين است كه من فصيح‌ترين عرب هستم؛ چرا كه فقط در زبان عربي حرف ضاد به كار مي‌رود.

ويژگي پنجم شجاعت است. امام بايد تاب و مقاومت در برابر تمام حملات و هجوم‌ها را داشته باشد و از رويارويي با مشكلات نهراسد.

آخرين ويژگي حاكم،نفوذ مردمي است. مودت در قلوب مؤمنان و پيروان براي شخص حاكم يك سرمايه است و همين مودت بود كه پيامبر از امت راجع به خاندان خويش ظلب كرد و فرمود: «قل لا أسألكم عليه أجراً إلّا المودّة في القربي»12.

آيا اين امتيازات منحصراً در ائمه(ع) است يا بقيه هم مي‌توانند به آنها دست يابند؟

برخي از اين ويژگي‌ها مي‌توانند اكتسابي هم باشد. امّا نه به آن حدّت و شدّت كه در ائمه(ع) وجود دارد و نه اينكه كسي بتواند همة آنها را با هم به دست بياورد. بسيار بعيد است كه مجموعه اينها در يك نفر جمع بشود.

چطور مي‌توان اين ويژگي‌ها را به دست آورد؟

به رياضت و تمرين‌هاي فرد بستگي دارد و انسان بايد خودش را به نحوي بسازد تا اين فضايل را كسب كند.

منظور از تصرف درا مور كه دربارة ائمه(ع) گفته مي‌شود چيست؟

همان اولي به نفس است. به خاطر كمالاتي كه اهل بيت(ع) دارند مي‌توانند در همة امور دخل و تصرف كنند. به عنوان مثال روزي امام حسن(ع) در جلسه‌اي بالاي منبر نشسته بودند شخصي نابجا و بي‌ادبانه به ايشان اعتراض كرد. حضرت به ايشان فرمودند: زن! بين جمعيت چكار مي‌كني؟ ناگهان همه نگاه كردند ديدند او زن شده است. اين كار از نظر قرآن ممكن است. خدا به حضرت عيسي(ع) فرمود: «... إذ تخلق من الطين كهينة الطير بإذني».13 احدي نمي‌تواند بدون اذن خدا گل را به پرنده تبديل كند، ولي اگر خدا بخواهد چنين كاري ممكن مي‌شود. يا اينكه قرآن مي‌فرمايد: «ولو أنّ قراناً سيّرت به الجبال أو قطعت به الأرض اوكلّم به الموتي»14 يعني با اينكه كوه سمبل مقاومت و صلابت است قرآن اين آمادگي را دارد كه اگر خدا بخواهد انسان با كمك آن بتواند كوه ر ااز جا بكند و صلابت آن را در هم شكند. يا با كمك آن طيّ‌الارض كند. يعني اگر كسي با خدا و قرآن ارتباط داشته باشد. خدا به بركت قرآن اين متياز را به او مي‌دهد كه بتواند در طرفة العيني از يك گوشه جهان به گوشة ديگري برود و يا با مرده كه چيزي نمي‌فهمد حرف بزند.

خدا در قرآن به پيامبر(ص) مي‌فرمايد: «إنّك لاتسمع الموتي و لاتسمع الصمّ الدعاء»15 دعوت خود را نمي‌تواني به اين مردم كه به سان مرده هستند برساني اما به بركت قرآن با مرده‌ها هم مي‌شود حرف زد كما اينكه حضرت امير(ع) با اصحاب كهف صحبت كردند يا به هنگام برگشت از جنگ صفين با مرده‌ها صحبت كردند و در پايان گفتند: «هذا خبر ما عندنا فما خبر ما عندكم»16. اين قابليت‌ها وجود دارد ولي مي‌بايست كسي باشد كه بتواند از اين امكانات استفاده كنيد.

لازم است ائمه(ع) بتوانند در كائنات تصرف بكنند تا در مواقع ضروري امكان استفاده از آن برايشان وجود داشته باشد. در جنگ خندق وقتي سلمان به تخته سنگ بزرگي برخوردند كه هيچ كدام نتوانست آن را جابه‌جا كند حضرت رسول(ص) كلنگي به آن زدند و سنگ را از جا كندند و فرمودند در اين برق فرو ريختن قصر كسري و قيصر را ديدم كه عثمان ايشان را مسخره كرد و بعدها معلوم شد كه منظور حضرت چه بوده است. بالاخره كسي كه مي‌خواهد در قلوب مردم تصرف كند مي‌بايست چنين توانايي‌هايي را هم داشته باشد؛ چرا كه به هر حال پيامبر را به معجزه‌اش مي‌شناسند. قرآن كريم مي‌فرمايد: «لقد أرسلنا رسلنا بالبينات»17 لازمة معجزه اين است كه بتواند چنين كارهاي خارق‌العاده‌اي را انجام بدهد و تا انبيا نتوانند در امور تصرف كنند نمي‌تواند معجزه‌اي از خود ارائه كنند. پيامبر اكرم(ص) از روي زمين به ماه اشاره مي‌كند و با اشاره‌اي آن را به دو نيم مي‌سازد: «اقتربت الساعة وانشقّ القمر»18 خلاصه اينكه چنين كارهايي محتاج چنان توانايي‌هايي است.

وقتي صحبت از معرفت امام به ميان مي‌آيد منظور كدام يك از اين مراتب است؟

همة اينها، يعني هم بايد معرفت عادي و شناسنامه‌اي به ايشان داشته باشيم و هم همة آن مقاماتي را كه عرض كردم در زيارت جامعه آمده است، دربارة ايشان بشناسيم تا معرفتمان كامل و تام باشد.

آيا همه مي‌توانند نسبت به همة اين مراتب و شئون معرفت پيدا كنند؟

بله. منتها مشكل است اگرچه محال نيست. فرد بايد زندگي اهل بيت(ع) را به دقت مطالعه كند و آن را مورد تعمق و تفكر قرار دهد و به سيرة ايشان تأسي كند تا بتوانند به اين معرفت دست يابند.

معرفت پيدا كردن نسبتبه هركدام از اين شئون و مراتب امامت و ولايت چه آثار و تأثيراتي روي شخص مي‌گذارد؟

اصلي‌ترين اثر آن افزايش روحيه اطاعت و تبعيت نسبت به امام در انسان است. يعني همان كه قرآن از ما خواسته است: «أطيعوا الله و أطيعوا الرسول و أولي الأمر منكم».19

بگذاريد يك جريان تاريخي را در اينجا برايتان نقل كنم؛ رسم است بين طلبه‌ها كه وقتي به شهري مهاجرت مي‌كنند، پاي درس‌هاي مختلف مي‌روند و آنها را مي‌سنجند و در نهايت در يك يا چند مورد از اين درس‌ها مرتب شركت مي‌كنن.د مرحوم شيخ انصاري اوايل ورودشان به نجف همين‌طور بوده و به طور گمنام در درس‌هاي مختلف شركت مي‌كرده است. از آنجا كه شيخ خيلي فقير بود وضع و ظاهر چندان خوبي نداشت، طوري نبود كه به چشم كسي بيايند. روزي يكي از طلبه‌ها مشكلي در عبارت يكي از بخث‌هايش برايش به وجود مي‌آيد. براي حل آن سراغ همة دوستان و طلبه‌هاي اطرافش مي‌رود كه جواب‌هاي آنها چندان او را راضي نمي‌كند، از روي شوخي و استهزا و براي مسخره كردن سراغ شيخ هم مي‌رود و به ايشان مي‌گويد: ‌نظر مبارك شما در

اين رابطه چيست؟ شيخ وقتي شروع مي‌كند به حرف زدن گويي كه يك دريا متلاطم شده و به موج افتاده است. طلبه‌ها از جواب شيخ مات و مبهوت مي‌شوند كه چنين آدمي با اين سر و وضع ساده عجب اطلاعات و وسعت نظري دارد. مي‌رود و به رفقا مي‌گويد كه فلان طلبه را اينطور نبينيد كه درياي مواجي درون او نهفته است و خلاصه كار به آنجا مي‌رسد كه روزهاي بعد استاد خود پايين مي‌آيد و شيخ را به بالاي منبر درس مي‌فرستد و شاگرد و استاد از محضر شيخ استفاده مي‌كنند. وقتي شناخت باشد ديگر شيخ گوشة مسجد همانند يك گدا نمي‌نشيند بلكه بر عرش و صدر مجلس مي‌نشيند. هرچقدر كسي شناخت و معرفتش نسبت به ائمه(ع) بيشتر مي‌شود و اين تبعيت عين تبعيت از خداست كه قرآن مي‌فرمايد: «من يطع الرسول فقد أطاع الله»20

تأثير مستقيم اين موضوع در رابطة فرد با خداوند متعال چيست؟

خيلي مؤثر است. امام صادق(ع) مي‌فرمايد: «بنا عرف الله و بنا عبدالله»21 اگر ايشان نبودند نه معرفت پيدا مي‌كرديم و نه خدا را مي‌توانستيم عبادت كنيم.

از جمله مطالبي كه در قرآن به آن اشاره شده و مي‌فرمايد: «والّذين جاهدوا فينا لنهدينهم سبلنا»22 همان كساني كه رياضت‌هاي مشروع و غيرصوفيانه مي‌كشند. تفاوت رياضت مشروع و غيرصوفيانه در اين است كه رياضت صوفيانه شخص چله‌نشيني مي‌كند براي نتيجة خاص كه مثلاً جن احضار كند، ولي در رياضت‌هاي مشروع اين نتايج موضوعيت ندارند و شخص دنبال اين نيست كه حتماً صاحب كرامت شود؛ بلكه عمل را خالصانه براي خدا انجام مي‌دهد حال چه كرامت پيدا بكند و چه كرامتي به دست نياورد. البته خاصيت خلوص آنها اين است كه خدا به آنها بينايي و بصيرتي عطا مي‌كند كه چشم دلشان حقايق را درك مي‌كند.

چرا در روايات بر اين نحو كسب معرفت تأكيد شده است؟

علّت اين تأكيد تفاوت جدي شناخت حاصل از اين راه و شناخت علمي است. ممكن است كسي از طريق علمي بتواند شناخت پيدا كند و با هزار دليل وجود خدا را اثبات كند ولي آن معرفتي كه او را از بستر بيرون بكشد از اين راه به دست نمي‌آورد. در كتب تاريخي نقل شده كه در شبي زمستاني، بهمنيار ـ كه از شاگردان ممتاز ابوعلي سينا بود ـ به استاد خود مي‌گويد: «شما با اين مقام علمي كه داريد اگر ادعاي نبوت كنيد مردم قبول مي‌كنند». ابوعلي سينا مي‌گويد: «بعداً جوابت را مي‌دهم». نزديكي‌هاي اذان صبح ابوعلي سنيا شاگرد خود را صدا مي‌زند و مي‌گويد: «تشنه‌ام، بلند شو كمي آب برايم بياورد». بهمنيار هم كه جوان بود و خوابش سنگين، به سختي از خواب بلند شد و از اينكه نيمه شب از خواب بلند شده بود خيلي ناراحت بود و لذا شروع كرد به عذر آوردن كه «شما تا الآن زير كرسي بوده‌ايد و بدنتان گرم است و مجاري تنفسي‌تان هم گرمند. اگر در اين سرماي زمستان همدان من بروم از آب سرد و يخ زده بيرون براي شما بياورم ريه و شش‌هايتان فلان و بهمان مشكل را پيدا مي‌كنند و...» خلاصه آنقدر فلسفه‌چيني كرد كه براي آب آوردن از رختخواب بيرون نيايد. ابوعلي سينا هم به او مي‌گويد: «باشد، بخواب». بهمنيار تعجب مي‌كند. ناگهان صداي مؤذن بلند مي‌شود. ابوعلي سينا رو به بهمنيار مي‌كند و مي‌گويد: «چند صد سال پيش پيغمبر(ص) ادعاي نبوت كرده و بعد از گذشت اين همه سال مؤذن به خاطر ايمان به پيغمبري كه او را نديده خواب را بر خود حرام كرده و به بالاي گلدسته رفته و اذان مي‌گويد ولي تو كه شاگرد من هستي و از علم من خبر داري وقتي به تو مي‌گويم بلند شو براي من آب بياور برايم عذر و بهانه مي‌تراشي و از زير اين كار در مي‌روي. بالاخره ادعاي نبوت چيز ديگري مي‌خواهد كه من ندارم و لذا نمي‌توانم ادعاي نبوت كنم».

ايمان متكي به چنين نورانيتي است كه باعث مي‌شود شخص لذت گرماي بستر را در سرماي شديد زمستان بر خود حرام كند و يا در ميدان‌هاي جنگ از خود رشادت و دليري و جانبازي نشان بدهد. ولي علم تنها اين آثار را ندارد.

چرا در اصل خلقت مقام نوراني از مقام جسماني بالاتر است؟

به خاطر آثارش است. آثار معنوي باارزش‌تر از آثار مادي است. هر چيز مادي از بين مي‌رود «كلّ شيء هالك إلّا وجهه».23 ولي امور معنوي پايدار و پابرجاست؛ چرا كه با خدا ارتباط دارد «و يبقي وجه ربّك ذوالجلال و الإكرام».24 و يا «كلّ أمر ذي بال لم يذكر فيه بسم الله الرحمن الرحيم فهو أبتر»25 هرچه كه به خدا وصل شود ماندني است و هرچه از خدا جدا باشد

رفتني و مردني.

آيا مي‌توان براساس مراتب نورانيت موجودات عالم را طبقه‌بندي كنيم؟

بله، آن كساني كه قرب بيشتري به خدا دارند قطعاً نورانيّتشان بيشتر است. مثل رابطة خورشيد و ماه كه خورشيد منبع نورانيت است و ماه نورش را از خورشيد اكتساب مي‌كند: «والشمس و ضحيها و القمر إذا تليها»26 كه در روايت خورشيد به وجود حضرت رسول(ص) و قمر به اميرالمؤمنين(ع) تأويل شده است.27 در بحث نورانيت هم مسئله همين طور است. سر سلسله نوراني‌ها خداست كه: «الله نورالسماوات والأرض»28 و پس از خدا هم طبق تعبير زيبايي كه در روايات آمده است فضيلت انبيا براساس امتحاناتش است: «إنّ أشدّ النّاس بلاء النبيّون فالأمثل و الأ مثل»29. هر كسي امتحان بيشتري داده باشد و در آن امتحانات قبول شده باشد قرب بيشتري دارد و قهراً از نورانيت بالاتر و بيشتري برخوردار است.

اگر راجع به بحث امامت و ولايت نكته‌اي ناگفته مانده لطفاً بفرماييد.

اجمالاً مطلبي كه به نظر مي‌رسد خيلي نيازمند كار است، بحث نحوة ارتباط با مقام امامت در دوران غيبت است. در زمان حضور و حيات ديگر ائمه(ع) به هر حال با روابط فيزيكي و معنوي اين موضوع انجام مي‌شد و چندان مسئله‌اي به شمار نمي‌آمد ولي الآن شرايط فرق كرده و مهم است كه ما با امام عصرمان(ع) اين رابطه را چگونه برقرار كنيم. دراين‌باره كار كردن خيلي موضوع مهمي است و كاري كه شما مي‌كنيد و زحمتي كه در مجله موعود مي‌كشيد الحمد لله در اين رابطه نقش خيلي مفيدي ايفا مي‌كند.

مجلات متنوعي در زمينه‌هاي مختلف براي ما مي‌آيد كه خالي از حشور و زوايد نيست و گاهي هم افكار انحرافي در برخي از آنها ديده مي‌شود ولي آن مقدار از اين مجله را كه به دستم رسيده و به خاطر علاقه‌اي كه به آن پيدا كرده‌ام خوانده‌ام، هم ديدم كه خالي از حشور و زوايد است و هم قلم‌ها بسيار شيوا و روان هستند و هم موضوعاتي كه انتخاب شده، موضوعات جالب و لازم و حيات بخشند كه اين بالاترين امتياز اين مجله است. چون نوع مجلاتي كه ديده شده، ولو خود نويسنده هم نمي‌خواسته ولي به هر حال حاوي برخي انحرافات بوده‌اند كه الحمدلله اين مجله بسيار وزين و جامع است و من از نويسندگان و كساني كه دست‌اندركار اين مجموعه هستند نهايت تشكر را دارم و در حقشان هم غايبانه دعا مي‌كنم و اميدوارم زير نظر حضرت بقيةالله(ع) كارشان را تا وقتي ادامه بدهند كه آن را به دست خود حضرت برسانند. إن‌شاءالله وفقهم الله لمرضاته.

از اينكه اين فرصت را در اختيار ما قرار داديد بي‌نهايت سپاسگزاريم.

پي‌نوشت‌ها: