میعادگاه منتظران

پرسش شما، پاسخ موعود

در پی درخواست جمعی از خوانندگان و دوستداران موعود، صفحة میعادگاه منتظران پاسخ‌گوی سؤال‌های مختلف شما دربارة موعود آخرالزّمان خواهد بود. معاونت فرهنگی مسجد مقدس جمکران و همچنین جمعی از علما، صمیمانه پذیرای این درخواست موعود شدند. ضمن آنکه در همین صفحه با دوستداران موعود از «میعادگاه منتظران» سخن‌خواهیم گفت. ان شا‌ءالله.

سؤال‌های خود را به آدرس مجله ارسال دارید:

(تهران، ص.پ 771-19615)

آیا این حقیقت دارد که امام زمان، علیه السلام، به خاطر ترس از کشته شدن در پرده غیبت به سر می برند؟

1. سخن از چرایی غیبت امام زمان، علیه السلام، پیشینه ای بس طولانی دارد، به طوری که حتی در زمان پیامبر، صلی الله علیه و آله، و ائمه معصومین، علیهم السلام، نیز به دنبال بحث از حضرت مهدی، علیه السلام، و غیبت و قیام او، گاه از علت غیبت سخن به میان می آمده است. «ترس از کشته شدن» نیز از جمله مواردی است که در همین رابطه در روایات متعدد ذکر شده است. به طور مثال در روایتی از امام صادق، علیه السلام، آمده است که در پاسخ «زراره» می فرماید:

«یخاف و اشار بیده الی بطنه و عنقه» (1)

از کشته شدن با زهر یا با شمشیر می ترسد.

و می فرماید: «یخاف علی نفسه الذبح» (2)

از کشته شدن خویش می ترسد

2. هیچ کس نمی تواند ادعا کند که همه حکمت ها و اسرار غیبت را دریافته است، زیرا نهان زیستی امام زمان، علیه السلام، از امور غیبی پروردگار است و درک بشر از شناخت همه جانبه اینگونه امور عاجز است.

اما آنچه در روایات اهل بیت، علیهم السلام، در این باره آمده است، تنها به بخش کوچکی از این حقایق اشاره دارد، و هرگز هیچ امامی در صدد بیان همه جوانب این امر نبوده است.

شاهد این ادعا، اختلاف حکمت های وارد شده در روایات است که نشان می دهد هر امامی به فراخور درک مخاطبان خود و به اقتضای شرایط موجود، تنها وجهی را که متناسب با انگیزه خاص خود برای ورود به این مبحث بوده مطرح می فرموده است. علاوه بر اینکه خود آن بزرگواران نیز بارها به پوشیده ماندن علل غیبت تصریح می فرموده اند. چنانکه امام صادق، علیه السلام، می فرمود:

«ان وجه الحکمة فی ذلک لا ینکشف الا بعد ظهوره... ان هذا الامر امر من الله تعالی و سر من سرالله و غیب من غیب الله و متی علمنا انه عز و جل حکیم صدقنا بان افعاله و اقواله کلها حکمة و ان کان وجهه غیر منکشف لنا.» (3)

وجه حکمتی که در غیبت حضرت مهدی، علیه السلام، هست، جز بعد از ظهورش معلوم نمی گردد... امر غیبت امری از امور الهی و سری از اسرار او و امری غیبی است و ما زمانی که دانستیم خدا حکیم است، تصدیق می کنیم که همه کارها و فرمایشات او حکمت است، اگر چه وجه و علت آن بر ما پوشیده باشد.

3. از آنچه گذشت روشن می شود که نمی توان گفت امام زمان، علیه السلام، به خاطر ترس از کشته شدن در غیبت به سر می برد، بلکه باید گفت: امام زمان، علیه السلام، بنا به اراده الهی و حکمت های پوشیده پروردگار و بر اساس مصلحت هایی همچون حفظ جان آن حضرت، ناگزیر از غیبت است.

4. وقتی درباره امام زمان، علیه السلام، که آخرین وارث پیامبران و امامان، علیهم السلام، و یگانه سکاندار کشتی نجات امت اسلام است، سخن از «خوف کشته شدن» پیش می آید، یقینا به معنای حرص به زندگی و ترس از مرگ نیست، زیرا او فرزند برومند و وارث صالح و جانشین شایسته همان امام بزرگواری است که فرمود:

«به خدا سوگند! انس فرزند ابوطالب به مرگ، بیش از انس طفل به پستان مادر است!» (4)

«همانا محبوب ترین ملاقات کنندگان در نزد من، مرگ است.» (5)

او جانش را و همه امکاناتش را برای انجام ماموریت و مسؤولیت خویش می خواهد. حفط جان او، حفظ پیام اوست، چنانکه ترس او از کشته شدن، ترس از نابودی اسلام و نافرجام ماندن ماموریت اقامه عدالت و توحید در سراسر گیتی است. نمونه چنین ترسی را درباره حضرت موسی، علیه السلام، در قرآن کریم می یابیم، آنجا که خداوند در پی شرح توطئه فرعون و انجام سحر ساحران مبنی بر تبدیل ریسمانها به مارهای بزرگ و کوچک می فرماید:

«فاوجس فی نفسه خیفة موسی قلنا لاتخف انک انت الاعلی.» (6)

موسی، علیه السلام، در خویش ترسی احساس کرد، گفتیم: مترس که تو خود برتری.

اینکه خداوند برتری یافتن بر ساحران را تضمین می کند، نشان می دهد که ترس او نه ترسی عادی و به خاطر جان خویش، بلکه به خاطر احتمال فریب خوردن مردم و غلبه یافتن ساحران بوده است.

5. وقتی که یازده امام معصوم، علیهم السلام، که برترین پاسداران توحید و والاترین رهبران بشریت بودند، هر کدام در نهایت مظلومیت با شمشیر و یا توسط زهر به شهادت رسیدند، آخرین امام معصوم که

موعود همه امت ها و به ثمر رساننده همه رسالت ها بود چگونه باید از شمشیر جور و زهر جفای دشمنان محفوظ می ماند؟ آیا اگر او هم چونان پدران بزرگوار خویش در اثر توطئه های همیشگی خلفای جور و بی تفاوتی مردم دنیاطلب به شهادت می رسید، در اجرای وعده حتمی خداوند که غلبه اسلام ناب بر همه ادیان و وراثت صالحان و امامت مستضعفان است، خللی پیش نمی آمد؟ براستی چه تدبیری جز غیبت می توانست ضمانت کننده حفظ جان امام، علیه السلام، و عقیم ماندن توطئه های دشمنان اسلام باشد؟

6. اگر بپذیریم که ترس از کشته شدن آن بزرگوار، نه فقط یکی از علل آغاز غیبت، بلکه انگیزه ای برای استمرار آن نیز هست؛ همین امر می تواند عاملی بیداری آفرین و تذکردهنده و اصلاحی باشد، چرا که نشان دهنده عدم آمادگی جامعه برای پذیرش رهبری امام زمان، علیه السلام، و تحمل عدالت مطلق او در ابتدای دوران غیبت و نیز در زمان حاضر است و تلاشی همه جانبه از سوی فرد برای خودسازی، و از سوی مسؤولان و اندیشمندان برای اصلاح جامعه، در جهت آماده سازی شرایط لازم برای ظهور را می طلبد که خوشبختانه بروز شکوهمند انقلاب اسلامی و استقرار پرافتخار ولایت فقیه در جهان معاصر، گامی بزرگ و استوار در همین راستاست.

بندرعباس، آقای ناصر امینی:

بعضی ها مدت غیبت صغرای امام زمان، علیه السلام، را 74 سال و بعضی 69 سال می دانند، کدام درست است؟

1. آنان که مدت غیبت صغری را 74 سال می دانند، آغاز آن را از هنگام تولد امام زمان، علیه السلام، یعنی سال 255ق، و آنان که مدت آن را69 سال می دانند شروع آن را همزمان با شهادت امام حسن عسکری، علیه السلام، و آغاز امامت آن بزرگوار یعنی سال 260 ق محاسبه می کنند. (که در هر تقدیر همه تاریخ نگاران پایان غیبت صغری را سال 329 ق می دانند. )

در برخی روایات که در ارتباط با غیبت حضرت مهدی، علیه السلام، از رسول خدا، صلی الله و علیه و آله، و سایر معصومین، علیهم السلام، وارده شده است، تنها به اصل غیبت و طولانی شدن آن اشاره شده و چون معصوم، علیه السلام، در صدد بیان انواع غیبت نبوده، آن را به صغری و کبری تقسیم نفرموده است. به طور مثال از پیامبر، صلی الله و علیه و آله، روایت شده که فرمود:

«مهدی، علیه السلام، از فرزندان من است. اسم و کنیه ای همانند من دارد و از جهت اخلاق و خصوصیات ظاهری بیشتر از هر کس به من شباهت دارد. او را غیبت و حیرتی هست که طی آن گروههای بسیاری به گمراهی کشیده می شوند.» (7)

و امام صادق، علیه السلام، فرمود:

«به خدا سوگند که امام شما را در طی سالیان دراز غیبتی هست، و شما به تحقیق مورد آزمایش قرار می گیرید... و دیدگان مؤمنین بر او گریان می شود و زندگی آنان همچون کشتی طوفانزده دستخوش حوادث می گردد.» (8)

اما در برخی روایات تصریح شده است که حضرت مهدی، علیه السلام، دو نوع غیبت دارد که یکی کوتاه و دیگری طولانی است. امام صادق، علیه السلام، می فرمایند:

«للقائم غیبتان احدیهما طویلة و الاخری قصیرة» (9)

و نیز امام سجاد، علیه السلام، از جد بزرگوار خویش امیرالمؤمنین علیه السلام نقل فرموده است که:

«قائم ما را دو غیبت است که یکی طولانی تر از دیگری است، به حدی که بر امامت او ثابت قدم نمی ماند مگر کسی که یقین و ایمانش قوی و معرفتش صحیح باشد.» (10)

در هیچ کدام از این دو دسته روایات اشاره ای به مدت غیبت نشده، چنانکه در هیچ روایت دیگری نیز به مدت دقیق غیبت صغری یا کبری تصریح نشده است.

3. اگر چه بسیاری علما آغاز غیبت صغری را با تردید بین سالهای 255 و 260 ذکر کرده اند، و حتی بزرگانی همچون علامه مجلسی (در شرح و توجیه برخی روایات مربوط به زمان غیبت صغری) قول اول را اختیار فرموده است. اما با دقت در برخی دلایل و شواهد می توان آن را معین نمود و سال 260 را قطعی دانست:

پی نوشتها: