تا دولت کریمه

ابوالفضل علی دوست ابرقویی

در عصر غیبت ولی عصر، علیه السلام، و اقامت در وادی اندوهناک هجران، منتظران مهدی موعود، علیه السلام، را وظایفی است که در این سلسله مطالب، مختصرا به آنها اشاره می کنیم. از حضرت حی سبحان توفیق عمل به این وظایف می طلبیم که همه توفیق ها از آن خداست. همراهی تان را در خواندن این سلسله نوشته ها چشم انتظاریم و دعای خیرتان را امیدوار! آنچه که در خصوص وظایف منتظران در عصر غیبت به نگارش درآمده در یک جمع بندی کلی به چهار دسته تقسیم می شود :

وظایفی که در چهارچوب خواندن دعا، صلوات برای آن حضرت، دعا برای سلامتی آن امام عزیز و توسل به آن جناب ترسیم می شوند.

وظایفی که بار عملی بیشتری دارند مانند صدقه دادن برای سلامتی آن امام، رفتن حج و دادن صله و هدیه برای آن حضرت، پرداخت حقوق مالیه از جمله سهم امام، علیه السلام.

تکالیفی که بار اعتقادی دارند، مانند: معرفت به امام زمان، علیه اسلام و استوار نمودن اعتقادات بر یک معیار صحیح و ...

وظایفی که علاوه بر استفاده از موارد بالا بار عملی مهم و اساسی پیدا می کنند، مانند: مبارزه با مدعیان دروغین مهدویت، پیروی از آن بزرگوار، دفاع در برابر مهاجمان به جامعه اسلامی، تلاش جهت آماده کردن زمینه ظهور از طریق اصلاح امور اجتماع، مانند: امر به معروف و نهی از منکر و وظایفی از این قبیل.

میتوان گفت که هر گونه وظیفه ای را می تواند در چهارچوب همین چهار وظیفه قرار بگیرد . از آنجا که منتظران مهدی موعود، علیه السلام، در عصر غیبت در انتظار به سر می برند لذا حیات آنها را همین حالت انتظار رقم می زند و هاله ای از انتظار همچون ابری خیمه بر زندگی منتظران زده است. بنابراین ، مهمترین وظیفه ای که بر دوش منتظران آن امام عزیز قرار دارد این است که چهارچوبی صحیح از انتظاری معقول و منطقی و سازنده برای خود ترسیم کنند، ولی این که اینگونه انتظار چه وجه تمایزی با انتظاری مخرب و مهلک دارد ، در ادامه این نوشتار خواهد آمد. همه وظایف دیگر در چهار چوب همین وظیفه استقرار می یابند و در واقع وظایف دیگر شاخصها و اضلاع این مهمترین وظیفه را ترسیم می نمایند.

ادعای بالا مبتنی بر روایاتی است که درباره اهمیت انتظار فرج صادر شده اند. رسول اکرم،صلی الله علیه و آله، فرمودند: افضل العباده انتظار الفرج:

بالاترین عبادت انتظار فرج است . (1) همچنین شخصی از امام صادق، علیه السلام، سوال کرد : چه می گویی درباره کسی که بر ولایت امامان باشد و در حالی که به انتظار دولت حق به سر می برد از دنیا برود ؟ آن حضرت فرمود : او همانند کسی است که با حضرت قائم و در خیمه او بوده باشد و پس از کمی سکوت ادامه دادند : مانند کسی است که با پیامبر، صلی الله علیه و آله، در مبارزاتش بوده باشد (2) و در برخی روایات اجر این افراد مانند کسی شمرده شده که همراه پیامبر، صلی الله علیه و آله، جهاد کرده و به شهادت رسیده است. روایات در این زمینه فراوان است که به همین تعداد بسنده می کنیم. از سوی دیگر به منظور ترسیم انتظار واقعی و سازنده ، لازم است به دیدگاههای مختلفی که در خصوص انتظار وجود دارد مختصرا اشاره شود . امام خمینی (ره) دیدگاههای منتظران را به چند دسته تقسیم نموده و سپس دیدگاهی را که منطبق بر شرع و عقل است ارائه فرموده اند.

دسته ای که برای خود در عصر انتظار – هیچ وظیفه ای قائل نیستند و معتقدند باید خود حضرت پس از ظهور ، امور را اصلاح کنند: (یک دسته می گفتند ... که ما کار نداشته باشیم به این که در جهان چه می گذرد ... برای جلوگیری از این امور هم خود حضرت بیایند ان شاءالله درست می کنند). (3)

برخی دیگر وظیفه خود را دعا برای تعجیل در ظهور آن حضرت می دانند :(بعضی ها انتظار فرج را به این می بینند که ... بنشینند و دعا کنند و فرج امام زمان، علیه السلام، را از خداوند بخواهند، اینها ... نهی از منکر هم می کردند و امر به معروف هم میکردند...) (4)

دسته ای دیگر معتقد بودند باید دنیا پر از فساد شود تا آن حضرت تشریف بیاورند :(یک دسته ای میگفتند باید عالم پرمعصیت بشود تا حضرت بیاید ... گناهها زیاد بشود که فرج نزدیک بشود ...)

گروهی دیگر پا را از حد فراتر می نهادند و معتقد بودند باید به فساد دامن زد تا حضرت ظهور کنند: (یک دسته ای از این بالاتر بودند، می گفتند باید دامن زد به گناه ها ، دعوت کرد مردم را به گناه تا دنیا پر از جور و ظلم بشود و حضرت، علیه السلام، تشریف بیاورند...) (5)

گروهی دیگر معتقدند که تشکیل هر حکومت قبل از ظهور امام عصر، علیه السلام، باطل است ، در صورتیکه روایات مربوط به این نکته ناظر بر مورد است که کسانی به عنوان مهدویت علم حکومت برافرازند :(یک دسته دیگری بودند که می گفتند هر که هر حکومتی اگر در زمان غیبت محقق بشود این حکومت باطل است ... در صورتی که آن روایات که هرکس علم بلند کند علم مهدی به عنوان مهدویت بلند کند...) (6)

از نظر امام خمینی(ره) انتظار زمانی مفهوم واقعی و اساسی خود را پیدا می کند که با امید به قدرت یافتن اسلام معنا شود، ایشان می فرماید : انتظار فرج انتظار قدرت اسلام است . و باید کوشش کنیم تا قدرت اسلام در عالم تحقق پیدا کند و مقدمات ظهور ان شاء الله تهیه شود....) (7) همچنین از نظر ایشان انتظار فرج زمانی معنای واقعی خود را می یابد که منتظر در جهت منویات حضرت ولی عصر، علیه السلام، تلاش کند. ولو این که موفقیت واقعی در پیاده شدن این نظریات به زمان ظهور آن امام معصوم بر گردد. ایشان در این زمینه می فرماید : البته این پر کردن دنیا از عدالت اگر می توانستیم می کردیم اما چون نمی توانیم بکنیم ایشان باید بیایند...) (8) به طوری که ملاحظه می شود از نظر امام خمینی (ره) وظیفه منتظران واقعی در جهت تبیین انتظاری سالم و پویا تلاش برای تحقق اهدافی است که با ظهور آن امام معصوم ، علیه السلام، به طور کامل محقق می شوند . از سوی دیگر در متون روایی، گاه به روایتی بر می خوریم که به صورتی ظریف و قابل تامل این وظیفه عملی را گوشزد کرده اند- حتی به صورت نمادین و در قالب نوعی تمثیل مثلا امام صادق ، علیه السلام، فرموده اند : هریک از شما باید برای ظهور حضرت قائم، علیه السلام، وسیله جنگی فراهم آورد – اگر چه یک تیر باشد – امید است همین که این نیت را داشته باشد حق تعالی او را از اصحاب و یاران (مهدی، علیه السلام) قرار بدهد. (9)

تردید نیست که مهیا کردن یک تیر از باب تمثیل و در واقع مبین لزوم نوعی اقدام عملی و آمادگی واقعی(نه

حرفی و زبانی است ).

برخی دیگر از روایات به نوعی دیگر، لزوم اقدامات عملی را – در قالب احترام به آن حضرت- مطرح می سازند . مانند روایاتی که می گویند چون نام آن حضرت برده شده بلند شوید : چنانچه از امام صادق علیه السلام روایتی در این خصوص وارد شده است . همچنین از عالم متبحر مرحوم، «سید عبدالله» سبط محدث جزایری نقل شده است که خبری بدین مضمون دیده است : روزی در مجلس امام صادق، علیه السلام، نام مبارک حضرت قائم، علیه السلام، برده شد و آن حضرت به جهت احترام بلند شدند. (10) البته در این روایت و روایات این گونه ای ، هر چند به لزوم نوعی احترام به آن وجود مقدس اشاره شده است ولی برخی از بزرگان مفهوم بسیار وسیع تری را از روایات برداشت نموده اند، مثلا بلند شدن به محض شنیدن نام آن حضرت را مبین آمادگی برای یاری رساندن به آن امام معصوم قلمداد کرده اند. از مجموع روایاتی که در خصوص انتظار فرج و اهمیت و ارزش آن وارد شده و دیدگاه های مختلفی که در خصوص انتظار وجود دارد و نهایتا نظر امام خمینی(ره) و دو روایتی که به صورت تمثیلی و نمادین نسبت به لزوم اقدامی عملی مطرح شد . به این نتیجه میرسیم که انتظار زمانی میتواند مفهوم واقعی خود را بیابد که همراه با اقداماتی عملی جهت تحقق اهداف ظهور – مانند بسط عدالت- همراه باشد و در واقع اینگونه آمادگیها را در بطن خود داشته باشد و و این مهمترین وظیفه منتظران مهدی، علیه السلام، است. به عبارت دیگر مهمترین وظیفه منتظران حضرت مهدی، علیه السلام، آن است که چهارچوبی از انتظاری سالم و سازنده و منطقی و معقول برای خود ترسیم نمایند وجه تمایز انتظاری صحیح و سالم از انتظاری مخرب و مضر آن است که انتظار صحیح در خود آمادگی و آماده کردن زمینه ظهور را می پروراند.

خلاصه : در عصر غیبت در انتظار به سر می بریم و انتظار حیات ما را شکل می دهد . مهمترین وظیفه منتظران آن است که انتظاری صحیح برای خود رقم بزنند. انتظاری که بار عملی داشته باشد این بار عملی در تلاش برای تحقق اهداف حضرت مهدی، علیه السلام، متجلی می شود – هرچند موفقیت کامل به زمان ظهور بر می گردد. تنها این انتظار است که خود آمادگی فردی و آماده کردن زمینه ظهور را می پروراند و به راستی پیشقراولان تبیین این انتظار سالم چه کسانی می توانند باشند جز شما جوانان غیور و با ایمان ؟

پی نوشت ها :