سید مهدی شجاعی
این نمایشنامه با عنوان «عشق به افق خورشید» توسط دفتر نمایشنامه های مذهبی «مرکز هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی» به چاپ رسیده است که پس از کسب رخصت از جناب سید مهدی شجاعی برای استفاده خوانندگان موعود مهیا شد .
آدمها :
شیخ حسین
میرزا
عاطفه
مرد
صحنه : اتاق نشمین خانه ای قدیم در شهر نجف با وسایل و مناسبات مکانی
زمان : حدود صد سال پیش
توضیح : شیخ حسین مردی حدودا 35 ساله که به خاطر پیری زودرس ناشی از فشارهای زندگی قدری مسن تر از سن خود به نظر می رسد. چهره ای نسبتا زیبا و روحانی دارد . با لباس روحانیت که ساده و فقیرانه است . میرزا مردی 50 ساله است. کاسبی که در بازار حجره خوار بار فروشی دارد با لباسی متناسب با کسب و کارش.
شیخ حسین آرام و با وقار نشسته و میرزا چون اسپندی بر آتش مضطرب و بی قرار است. مدام بر می خیزد و می نشیند و دور شیخ حسین می گردد.
میرزا : مگر چه کرده ام با تو؟
شیخ حسین: (باخونسردی) هیچ.
میرزا: چرا نگفتی که می خواهی شکایت کنی.
شیخ حسین: من شکایت نکردم.
میرزا: تو چگونه راضی می شوی؟
شیخ حسین: من هم اکنون راضی ام. از همیشه راضی تر.
میرزا : نیستی.
شیخ حسین: هستم.
میرزا: پس چرا شکایت کردی؟
شیخ حسین: من شکایت نکردم.
میرزا: من به تو بد کردم.
شیخ حسین: تو وسیله هدایت من شدی.
میرزا: من جفا کردم به تو.
شیخ حسین: تو مرا به مقصدم رساندی.
میرزا: مقصودم اصلا آزار تو نبود.
شیخ حسین: تو مرا نیارزدی.
میرزا: قصدم اهانت به تو نبود.
شیخ حسین: تو حرمتم را یادآور شدی.
میرزا: (از کوره در می رود) چرا خودت را به فراموشی میزنی مرد؟ همین چند ماه پیش نبود که تو برای آخرین بار به خواستگاری دختر من آمدی و من تو را از خانه ام راندم؟
شیخ حسین: چرا، ولی به جای بدی نراندی.
میرزا: راندم یا نراندم؟
شیخ حسین: (درسکوت به او نگاه می کند)
میرزا: اهانت کردم یا نکردم؟
شیخ حسین) :همچنان ساکت)
میرزا : تو اینجا نشسته بودی و من اینجا درست مقابل تو . تو گفتی که من عاشق دختر توئم. آخوند جماعت را به عشق چه
کار؟ شما که بر منبرها مردم را موعظه می کنید... تو سخنم را بریدی و گفتی.
گذشته
شیخ حسین: من اهل منبر و موعظه نیستم.
میرزا: به هر حال، این لباس، لباس موعظه است.
شیخ حسین: کی این لباس مردم را به پرهیز از عشق دعوت کرده است؟
میرزا: همیشه خدا
شیخ حسین: (ازکوره در می رود، به شدت سرفه می کند) بی انصافی است... (سرفه، مجال سخن گفتن نمی دهد)
میرزا: بی انصاف تویی مرد! خودت پرهیز نمی کنی از آنچه مردم را پرهیز می دهی.
شیخ حسین: (از جا بلند می شود) این خلط مبحث است، این عشق با آن عشق که موعظه گران مردم را پرهیز می دهند متفاوت است.
میرزا: تفاوتش فقط در آدمهاست. اینجا تویی و آنجا مردم بیچاره.
شیخ حسین: چنین نیست. این اتهام محض است.(سرفه می کند)
میرزا: تو عاشق دختری هستی که دختر من است. چنین نیست؟
شیخ حسین: عشق...
میرزا: جواب مرا بده...
شیخ حسین: چرا ... ولی(سرفه می کند)
میرزا: ولی ندارد.
شیخ حسین: شما عشق یک نوجوان شانزده ساله-هفده ساله را با آنچه من بدان مبتلایم مقایسه می کنید؟!
میرزا: شما هر دو به یک مقوله عشق می ورزید.
شیخ حسین: ولی آن عشق کجا و این عشق؟ هوس کجا و عشق؟ سقوط کجا و صعود؟ عشق هایی کز پی رنگی بود...
میرزا: مطلب یکی است. این تویی که اسمش را عوض می کنی. این یعنی فریب مردم...
شیخ حسین: اهانت نکن میرزا!
حال
میرزا: من به تو اهانت کردم شیخ حسین!
شیخ حسین: من هم گذشتم.
میرزا: اکنون من نمی گذرم.
شیخ حسین: از چه نمی گذری؟
میرزا: از تو.
(عصبانی می شود) از من؟ مگر تو چه حقی بر گردن من داری که نمی گذری؟ جز این است که یک سال تمام مرا تحقیر کردی و به من جواب رد دادی؟ بار آخر همین جا ایستاده بودم درد سینه ام همچنان مرا آزار می دهد.
گذشته
شیخ حسین: (شروع می کند به سرفه کردن و در طول صحبت، سرفه آزارش می دهد) من امروز آمده ام که با تکلیف روشن از اینجا بروم. اینجور معلق ماندن میان زمین و آسمان، دیگر برایم قابل تحمل نیست. اینجورنمی شود هرروز یک قلت تازه بیاوری، هرروز با لیت و لعل روزگار مرا بگذرانی.
میرزا: با چه زبانی بگویم شیخ! من دختر را به طلبه جماعت نمی دهم.
شیخ حسین: ببین میرزا! من گفتم که یک طلبه ساده هستم ولی مطلب آنقدرها هم ساده نیست. حد من حد جامع المقدمات و الفیه ابن مالک نیست. من صبحها علل الشرایع می گویم. پیش از ظهر فصول الحکم مباحثه می کنم. پیش از نماز مغرب و عشا تمهید القواعد درس می دهم.
میرزا: تو هزاری هم از این حرفهای عربی بزنی که برای زن و بچه نان نمی شود. مثل اینکه زنت به جای هرکاری برایت عربی برقصد.
شیخ حسین: (حرص می خورد) چه قیاس مع الفارقی...(سرفه)
میرزا: عزیزمن! دختر آتیه می خواهد. زن زندگی طلب می کند. نمی گویم تجملات و جواهرات ولی بالاخره شکم زن و بچه که با علم پر نمی شود. تو هزار بار شتر هم علم داشته باشی. اگر غروب نتوانی یک تکه نان به خانه بیاوری...
شیخ حسین: اولا بار علم را با بار شتر مقایسه کردن، اهانت به مقام علم است. ثانیا من که با کوله بار علمم اینجا نیامده ام. من محبت خالصانه ام را با خود آورده ام، عشق بی شائبه ام را، دلم را در طبق اخلاص
گذشته ام و این کم چیزی نیست.
شیخ حسین: (با حرارت و اثبات گرانه) عشق و محبت خودش مایه است. اکسیر اعظم است ، کبریت احمراست. با عشق می شود یک دنیا را ساخت...(با حسرت) یا .... خراب کرد.
میرزا: تو اگر جای من باشی و دخترت از همکاران حجره و بازار خواستگارهای متعدد داشته باشد، حاضری دخترت را به آدم یک لاقبایی بدهی که از همه دنیا فقط عشق دارد ، نه کار و کاسبی درست و نه کس و کار و خانوداه حسابی ...
شیخ حسین: چرا اینقدر مرا تحقیر می کنی میرزا؟ من در شیراز برای خودم خانه و زندگی دارم، اهل و عیال دارم ....
میرزا: (چشمهایش گرد می شود) عیال ؟!
شیخ حسین: مقصودم زن نیست. خانمان است. فامیل و بستگان است والده و برادران و خواهران است . مقصودم این است که بی کس و کار نیستم . تا حدود 5 سال پیش که پدرم، رحمه الله علیه، دارفانی را وداع گفت برای من مستمری می آمد. وضع بدی نداشتم حتی در حجره زندگی نمی کردم برای خودم اتاقی داشتم و دم ودستگاهی که میزبان بقیه هم می شدم. وسایل زندگی و رفاه داشتم که همه را به اضطرار فروختم.
میرزا: خدا بیامرزدش. چکاره بود پدر شما؟
شیخ حسین: کشاورز بود. حالا ما هم در آنجا زمین داریم. ملک داریم. اینجا دچار غربتیم، برگردیم ولایت دست خالی نیستیم.
میرزا: برگردی ولایت؟ یعنی دختر زبان بسته ما را گرفتار دیار غربت کنی؟
شیخ حسین: اولا زبان بسته یعنی چه؟ چرا زبانم لال مثل حیوان از صیبه سخن می گوئید؟ ثانیا دختر شما آنجا محبت و صفا می بیند . والده ما جای مادر مرحومشان را می گیرد. دورش شلوغ می شود. احساس غربت نمی کند. شما هم اینجا تنها نمی مانید. قدمتان روی چشم ماست...
میرزا: عجب! عشقش را شما بکنی، دربدری اش را ما بکشیم!
شیخ حسین: این چه لحن سخن گفتن است. شان من شنیدن این همه توهین نیست. (با حرمان وحسرت) به خداوندی خدا اگر که نبود این عشق، کلامی از اینهمه اهانت قابل تحمل نبود.
حال
میرزا: دیدی که من به گردن تو حق دارم؟
شیخ حسین: علیرغم اینهمه توهین، باز هم به گردن من حق داری؟
میرزا : دقیقا به خاطر آن توهین هاست که به گردن تو حق دارم.
شیخ حسین: به حق چیزهای نشنیده!
میرزا: اگر توهین های من نبود ، حلم و صبوری تو رخ می نمود؟
شیخ حسین: این چه حقی است برای تو ایجاد می کند؟
میرزا: همان حقی که تمام زشترویان عالم بر گردن زیبارویان دارند. اگر زشتی زشترویان نباشد، زیبایی پری رخان چگونه معلوم میشود؟
شیخ حسین: (میخندد) این حرف از خودت نیست. سفسطه ای است که کسی به تو یاد داده است (باز میخندد) اما سفسطه شیرینی است (باخود تامل میکند) حق بدی بر خوبی؟ زشتی بر زیبایی؟ (رو میکند به میرزا، کشف کرده و در عین حال با استهزاء) لابد جاهلان بر عالمان چنین حقی دارند؟ نه؟
میرزا: (بی اعتنا) من در پی اثبات ماجرا نیستم. این حرفها را خیلی هم بلد نیستم. من فقط می گویم که از خر شیطان بیا پائین و آنچه را که پیش از این می خواستی باز هم بخواه.
شیخ حسین: چگونه ممکن است تو از آن مواضع سفت و سخت تا بدین پایه عدول کرده باشی؟ چه معجزه ای رخ داده است؟
میرزا: (خشمگین و عصبی) همین را بپرس شیخ! چرا از یک سوال کناره می گیری؟ چرا یک کلام نمی پرسی که چه چیز مرا به دنبال تو کشانده است؟ منی که به خاطر فقر مالی ات ، بیماری ات، بی کس و کاری ات تا بدان حد ، که امتناع می کردم از وصلت دخترم با تو ، چرا اکنون خودم به دنبال تو آمده ام؟ چرا از نیمه شب دیشب
تا صبح، سه بار حجره ات را مرور کرده ام؟ چرا در حرم امیر مومنان تا صبح کشیک کشیده ام و پس از نماز دستت را گرفته ام و با اصرار به اینجا کشانده ام؟
شیخ حسین: تو تا صبح سه بار به حجره من مراجعه کرده ای؟
میرزا : چرایش را بپرس؟
شیخ حسین: تو در حرم کشیک مرا می کشیدی؟
میرزا: چرایش را بپرس؟
شیخ حسین: (با لحنی آمیخته از کلافگی و حیرت فریاد می زند) چرا؟!
میرزا: نمی گویم.
شیخ حسین: (عصبی و خشمگین) به وضوح مرا دست انداخته ای ، کشانده ای مرا به اینجا تا استهزایم کنی.
میرزا: (مسالمت جویانه و التیام بخش) نه. به خدا قسم که قصدم چنین نبوده است .
شیخ حسین: (کلافه) پس چه می خواهی از جان من؟
میرزا: می خواهم که داماد من بشوی.
شیخ حسین: (همچنان کلافه) تمامی ندارد این بازی؟
میرزا: چرا، تو برنده شدی، فقط بگو چگونه؟
شیخ حسین: من که از حرف های تو سر در نمی آورم. سوال و جواب هر دو از توست، چگونگی اش را از من می پرسی؟ تو حدود یک سال پیش مرا خفت از در خانه ات راندی و اکنون پس از این همه وقت به سراغ من آمدی! من چه بگویم؟
میرزا: تو در این یک سال چه کردی؟
شیخ حسین :(شانه خالی می کند) عجب سوالی می پرسی، یک سال کار را در یک جمله می خواهی؟
میرزا: از پاسخ طفره نرو. برای این ماجرا چه کردی؟
شیخ حسین : دیدی که، رها کردم.
میرزا: رها نکردی، آن همه عشق و اشتیاق ، رها کردنی نبود.
شیخ حسین : میزان عشق مرا تو از کجا میدانی؟
میرزا: من با تو بد کردم ولی هرگز ابله نبودم. با کمترین عقل می شد میزان عشق تو را فهمید. چه چیزی می تواند مردی با آن شان و مرتبت را پیش کسی چون من خوار کند؟
شیخ حسین : ( با حسرت آه می کشد) فقط عشـق.
میرزا: من فهمیدم.ولی لجاجت کردم
شیخ حسین :چرا؟
میرزا: گمان می کردم که برای تامین آینده دخترم دل می سوزانم.
شیخ حسین : برای تامین آینده چه چیز بهتر از عشق؟
میرزا: بگذار راحتت کنم. من از عشق سر در نمی آورم. نچشیده ام هرگز. شماتت می طلبد، بکن.
شیخ حسین : نه، چرا شماتت کنم، خداوند همه نعمتهایش را به همه بندگانش نبخشیده است. تو هم به یقین چیزهایی داری که از آن محرومیم.
میرزا: بگذر از این حرفها. بگو که در پی آخرین پاسخ رد من چه کردی؟ چه شد که دیگر سراغ عشقت نیامدی؟ خانه ای دیگر را در زدی؟ به دختری دیگر عاشق شدی؟
شیخ حسین : (بهانه گریز و رفتن پیدا کرده است می خواهد برخیزد) اگر از این دست سوال های بی ربط بپرسی هیچ پاسخی نمی شنوی.
میرزا: (نگهش می دارد) ببخش. دیگر لام تا کام حرف نمی زنم. لال می شوم. سراپا گوش می شوم.
نور صحنه گرفته می شود. شب است و آسمان را ابرهای پراکنده پوشانده است . کور سوی ستارگان از لابه لای ابرهای سمج به چشم میخورد . ماه تماما در زیر ابر پنهان مانده است و روشنایی بسیار خفیفی از پشت ابرها به چشم می آید .
شیخ حسین در زیر نور موضعی بنفش که بیشتر آن دنباله اوست تاپیش روی او راه می رود و سخن می گوید.
شیخ حسین : خسته بودم. مچاله و تحقیر شده . سنگینی تمام کوه ها را بر پشت فرسوده ام احساس می کردم. از این در رانده شده بودم اما دل و دماغ به خانه بازگشتن را را هم نداشتم. شرمم می آمد که کسی چون خودم را به خانه خودم راه بدهم که میزبان یا میهمان خودم باشم. خودی که شکسته بود ، مضمحل شده بود، اسقاط شده بود. از آینه پرهیز داشتم و از روشنی گریز.
به دنبال مامنی می گشتم، پناهگاهی با
لااقل سنگ صبوری که بی آنکه چشم در چشمم داشته باشد . کوله بار خستگی را از دوش دلم بردارد.
به دنبال کسی میگشتم که حقارت و درماندگی ام را نبیند یا به رخم نکشد اما حرفهایم را بشنود و دردهایم را بکاهد .
در روز روشن چنین کسی را نداشتم، چه رسد به آن وقت شب که درها همه بسته بود و رابطه ها همه گسسته.
ویران و ویلان بودم در کوچه پس کوچه های شهر، سرفه و درد سینه امانم را بریده بود و گرسنگی توانم را ربوده و عشق و حرمان و یاس ، جانم را به آتش کشیده.
ناگهان بی هیچ تصمیم و اراده ای خود را مقابل خانه استادم یافتم. همو که پیش از این سنگ صبورم بود و راز عشق مرا با دست های عطوفتش گشوده بود.
مقابل در ایستاده بود ، با لباس سفید بلند و چشمهایش که از گریه شبانه تر شده بود .
میرزا: اینک لباس سفید پوشیده بود و به هیات استاد درآمده، در نورآبی موضعی مقابل او ایستاده است. در آستانه دری که اکنون در خانه استاد است.
استاد: خسته ای شیخ حسین؟
شیخ حسین : اوراقم.
استاد: این چه آشفتگی است شیخ؟ مستان نیمه شب از تو سرپاترند.
شیخ حسین: آنها شاید جایی برای تکیه دادن دارند. شانه ای که بر روی آن دست بگذارند و ایستاده بمانند.
استاد: کاش تو هم مست بودی، نه این همه غافل.
شیخ حسین: مست بودم؟!
استاد: آری، مستها لااقل تکیه گاه را میشناسند، شانه ای، دری، دیواری، و... تو ... چشم از تکیه گاهت فرو بسته ای، مست ها به وقت مستی راست می گویند و... تو باخودت هم راست نیستی. مست ها بالاخره هوشیار می شوند اما این خواب تو انگار هرگز بیداری ندارد.
شیخ حسین: استاد! خودم به قدر کافی دارم، بارم نکن، آنچه باید از آنها که نباید توهین دیده ام، شماتت شنیده ام، ناسزا چشیده ام، تو دیگر بر این جگر آش و لاش ، نمک نپاش.
استاد: جمع کن این بساط دریوزگی را شیخ! دور از شان لباست مثل سگان بی صاحب در کوچه و خیابان پرسه می زنی که چه؟
شیخ حسین: استاد حرمت مرا نگه نمی داری. حرمت خودت را نگه دار. شان شما این همه اهانت نیست.
استاد: شان تو شان این حال و روز است؟ لااقل آبروی علمی که آموخته ای، نگه دار.
شیخ حسین: دهان مرا باز نکن استاد! کدام آبرو؟ کدام علم؟ این علمی که با آن یک جو هم بار آدم نمی کنند؟!
استاد: اگر تو درس را به خاطر جو خوانده ای، همان جو لیاقت توست. مگر ندیده ای این حدیث را که هر که علم را به خاطر دنیا بیاموزد، بوی بهشت به مشامش نمی رسد. اگر به دنبال جوی این دنیایی، جهنم آن دنیا را هم بخر.
شیخ حسین: سالی که نکوست از بهارش پیداست. این جهنم مقدمه همان جهنم ماست.
استاد: پس برو علمت را بفروش و لااقل این دنیایت را بساز.
شیخ حسین: (از کوره در می رود) یاوه می گوئی استاد! اگر من یک سال از سنوات تحصیلم را صرف کسب مال دنیا کرده بودم، حالا همه چیز داشتم.
استاد: (با فریاد) پشیمانی؟!
شیخ حسین: (عاجزانه) نه، ولی چرا اینقدر مرا می چزانی؟
استاد: برای آنکه لیاقت داریی ات را نداری.
شیخ حسین: (عمامه اش را بر می دارد و کلافه بر زمین می زند) لیاقت علم؟
استاد: (آرام و با طمانینه) نه، لیاقت عشق.
شیخ حسین متبحر و مبهوت می ماند. زانوهایش خم می شود و پیش استاد می شکند. استاد، ایستاده با مهر و لطف دست بر شانه های او می گذارد و ادامه می دهد:
عزیز من! برادر من! پسر من اینقدر کم ظرفیتی نکن، خامی از خود بروز نده. اگر عشق، اینهمه وقت تو را نپخته است، پس با توچه کرده است؟ تو با این عشق چه کرده ای؟ نعمتی بدین عظمت را چگونه پاس داشتی؟ نعمتی که خدا فقط به بندگان خاص خود عنایت می کند نه به بندگان خاص، به بندگان اخص خود. اینهمه عالم، این زاهد! اینهمه عابد! عالمانی که زمین زیرپایشان از سنگینی علم فرو می رود. زاهدانی که شیطان ازشان قطع امید کرده است. عابدانی که سجاده از دست سجده هایشان به ستوه آمده است. چرا خدا در میان این بندگان منتخب تو را برگزیده است؟ چرا خدا این گوهر را در دامن تو گذاشته است؟ این چرا مربوط به خداست اما آنچه به مربوط به توست...(مکث) تو در مقابل این نعمت چه کرده ای؟!
شیخ حسین: (با درماندگی) کدام نعمت؟ عطش را داده اند و آب را پیش رو نهاده اند اما دست و پا را بسته اند.
استاد: پس چه؟ مانده ای تا آب را در حلقومت بریزند؟
شیخ حسین: نه.تلاش کرده ام.
استاد: نکرده ای.
شیخ حسین: کرده ام. راهی نمانده است که نرفته باشم.
استاد: همه راهها رفته ای جز راه اصلی.
شیخ حسین: راه اصلی؟
استاد: آری. این است که می گویم تکیه گاهت را گم کرده ای. پشت و پناهت را گم کرده ای، صاحب را فراموش کرده ای، مقتدایت را از یاد برده ای.
شیخ حسین: (متحیر می ماند) نکند به امام عصر اشاره می کنی؟!
استاد: اشاره کدام است؟ از این صریحتر؟! تو چشم و گوشت را بسته ای و عزای چه کنم را گرفته ای.
شیخ حسین: نه...نه...نه. این مقوله ای نیست که شایسته طرح با حضرت باشد.
استاد:اگر اینقدرها مهم نیست. اگر در ذهن تو اینقدر پست و بی ارزش است، پس چرا دنیا و آخرتت را به نرد آورده ای؟!
شیخ حسین: نه، مسئله اهمیت نیست. مسئله این است که...
استاد: مسئله چیست؟
شیخ حسین: مسئله این است که ... امام کجاست که بتوانم مشکلم را با او طرح کنم؟
استاد: (با تشر) چه گفتی؟
شیخ حسین: مقصودم این ات که... با امام غایب که...
استاد: (عصبانی می شود) بلند شو.
شیخ حسین: (مبهوت) چه کنم؟
استاد: گفتم بلند شو.
شیخ حسین: (با حیرت بلند می شود)
استاد: برو بیرون.
شیخ حسین: (متحیر و درمانده) بله؟
استاد: بر و تا اعتقاداتت را درست نکرده ای، پا به خانه من نگذار. مرا باش که چه گمان ها در مورد تو داشتم، خیال می کردم که عشق، تو را آدم کرده است. نگو که چشمت را به روی ولایت هم کور کرده است.
شیخ حسین: مگر من چه گفتم؟
استاد: برو بیرون! اگر او را ندیده ای، درسش را که خوانده ای. مگر نخوانده ای که او حاضر و ناظر است و غیبت او از ماست؟ این مایی که چشم از صاحبخانه فرو بسته ای و بر سر سفره اش نشسته ایم. مگر اینها را با همه وجود در نیافته ای؟ (حسرتبار) من گمان می کردم که تو به این حرف ها معتقدی.
شیخ حسین: معتقدم...ولی...
استاد: ولی ندارد. برو تا مشکلت را حل نکرده ای اینجا نیا. تا دستت به دامن آن عزیز نرسیده است، پایت را به این خانه نگذار.
نور صحنه می رود. باز خانه میرزاست و موقعیت سابق و میرزا در هیات پیشین خود.
شیخ حسین: چهل شب چهارشنبه در مسجد کوفه بیتوته کردم. گفته بودند این زمان و مکان، مطمئین ترین جایی است که میتوان به محضر آن عزیز رسید.
اما در تمام این چهل شب که سر به سال می زند، هیچ نشانی از محبوب نیافتم.
گرما چشیدم، سرما کشیدم، شماتت شنیدم، سختی دیدم اما دریغ از گوشه چشمی، دریغ از عنایتی.
بیماری ام روز به روز شدت می گرفت آنچنانکه با هر سرفه ای، جرعه ای خون از سینه ام می ریخت. چهلمین یا آخرین شب چهارشنبه بود. یاس و خستگی بر تار و پود وجودم چنگ می زد . گفتم اگر امشب نبینمش پیداست که ندیدنی است. اگر امشب دست نیابم، قطعا دست نیافتنی است. اگر سحوری دری را چهل هفته مدام کوفته باشی و صدایی نشنیده باشی و کسی را در آستانه در ندیده باشی، چه می توانی بگویی جز اینکه خانه تهی است و صاحبخانه نیست.
من بر این گمان بودم و مردی که در غبار آمد، این گمان را تشدید کرد، گفتم او اگر آمدنی بود مزاحمتی از این دست، سر نمی رسید.
همچنانکه صحنه روشن است، بر پرده انتهای صحنه، آسمان ابر گرفته شب، نمودار می شود. از این پس نور صحنه آرام آرام رو به کاستی می گذارد تا انتهای سخنان شیخ که کاملا تاریک می شود. با کم شدن نور، صدای مهیب طوفان فزونی می گیرد.
من، بیرون در مسجد نشسته بودم (میرزا را کنار در می نشاند و عبایش را به دوش او می اندازد) تا خون گلویم، صحن و سرای مسجد را آلوده نکند.
گرسنگی، بیماری، یاس و سرما، امیدم را از زندگی بریده بود و انگیزه ادامه حیات را ربوده.
آسمان گرفته بود و طوفانی عجیب، می رفت تا خانه ها را بنیان کن کند.
به زحمت آتشی گیراندم تا قهوه ای درست کنم. اندکی قهوه تمام توشه من بود.
(میرزا آتشی روشن میکند و قهوه را در قهوه جوش می ریزد و تنها استکانش را در کنار آن می گذارد. میرزا اکنون پیچیده در عبا از شدت سرما، به جای شیخ حسین سرفه می کند. شیخ حسین با نوری که از پشتش می تابد، ضد نور می شود و سایه روشن او به میرزا روشنی می بخشد. شیخ حسین نقش مرد را بازی میکند.)
مرد: سلام علیکم شیخ حسین آل رحیم!
شیخ حسین: (با بی اعتنایی و کراهت به او نگاه می کند و جواب سلامش را نمی دهد) باید از بادیه نشین های اطراف نجف باشی که مرا به اسم صدا می کنی.
مرد: نه، نیستم. (در کنار او می نشیند)
شیخ حسین: لابد آمده ای که میهمان این یک استکان قهوه من بشوی،امشب قهوه کم آورده ام.
مرد: نه، به این قصد نیامده ام.
شیخ حسین: از عربهای بیابانی حجاز به نظر می آیی.
مرد: نه،نیستم.
شیخ حسین: از اطراف شامی؟
بقیة در صفحة 91