غرب و توسعه، ما و استراتژي انتظار

براي گشودن باب يك گفتمان تازه درباره مهدي موعود (عج) فرصت را مغتنم شمرده و به حول و قوه الهي و امداد غيبي حضرت ولي عصر (ع) موضوع زير را كه در قالب گفتاري كوتاه تنظيم شده است در دايره نقد و نظر انيشوران محترم اين مرز و بوم به بحث و بررسي مي‏گذاريم.

از حدود يك سده پيش به اين سو و شايد بسي پيشتر، طيفي خاص از انديشوران مغرب زمين از قبيل كارل ماركس، پال كندي، ساموئل هانيتكتون، واضع نظريه برخورد تمدنها، الوين و هايدي تافلر دو طراح تئوري موسوم به موج سوم، و فرانسيس فوكوياما، مشاور فرهنگي كاخ سفيد، به تحليل وضع موجود و پيش بيني وضع آينده رو آورده‏اند. نحوه پرداخت موضوع و همچنين ديدگاه اين تمدن از انديشوران نسبت به آينده، با آنچه معمولاً از آن بعنوان فئوريسم يا مسيانيسم و عقيده به موعود آخرالزمان ياد مي‏شود، ماهيتاً تفاوت دارد، چه عمده بحث متفكران ياد شده علاوه بر پيش بيني آنچه رخ خواهد داد، تبيين نقش مخاطبان خود، مشخصاً دولتمردان ايالات متحده آمريكا و ساير كشورهاي غربي، در ساختن بنياد تمدن آينده و ترسيم خط مشي سياسي، اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي اين جوامع در قرن بيست و يكم است. در حالي كه معتقدان به موعود آخرالزمان - في المثل شيعيان - غالباً تنها به توصيف وضع موعود مي‏پردازند يا حداكثر از نشانه‏هاي ظهور سخن مي‏گويند و در اين ميان نقش عموم مخاطبان موعود در كشورهاي اسلامي و يا دينداران معتقد به وي در ساير ممالك در ساختن تمدن آينده به كلي به فراموشي سپرده مي‏شود.

نكته قابل توجه در اين ميان آن است كه ممالك شيعه نشين همچون بخشي از جبل عامل لبنان، مناطقي از مصر و يمن و به ويژه كشور ايران در طراحي استراتژي آينده خود، عموماً طرحهاي ارايه شده از سوي مترجمان و ناشران آراء متفكران غربي ياد شده را مد نظر قرار داده و شاخصه‏هاي تمدن موعود مهدوي را به كلي به فراموشي مي‏سپارند. به عبارتي انتظار مثبت نيز در دايره رفتار فردي محدود و محصور مي‏شود و متوليان امر جامعه نيز علاوه بر پذيرش تحليلهاي صورت گرفته از وضع موجود و اوضاع آينده، و بدون توجه به فلسفه سياسي و تاريخي خاص شيعه، كه خط سير مشخص آدم تا خاتم را معين مي‏سازد، الگوي خاص تمدن اسلامي مطلوب خود را در شش قرن تمدن اموي و عباسي و... جستجو كرده و از ايران هزار و چهارصد سخن مي‏گويند.

اينك اين سؤال اساسي مطرح مي‏شود كه باتوجه به روايات آمادگي ظهور كه لزوم حفظ بنيه دفاعي جامعه اسلامي را و لزوم شناختن دقيق دشمن و جلوگيري از نفوذ افكار التقاطي در جامعه اسلامي را از اوجب واجبات و افضل عبادات مي‏شمارند و باتوجه به نقش تعيين كننده يهود، يا يهوديت صهيونيستي در وقايع مربوط به بعثت، ولايت، غيبت و ظهور، و افشاء خطوط پنهان مطرح شده از پروتكل علماء يهود، يا توجه به اين موضوع، آيا كنار كشيدن خود از طراحي نظام آينده و عدم آماده سازي شرايط ظهور، به عبارتي رضا به وضع موجود و عدم نقد تمدن غرب و صهيونيسم به عنوان عمده‏ترين دشمنان موعود، بلكه انفعال در برابر طرحهاي از پيش تعيين شده ايشان، به مثابه رفتار سخيف بني اسرائيل در زمان حضرت موسي (ع) نخواهد بود كه خود را از نبرد با دشمنان عقيدتي، سياسي خود كنار كشيدند و مبارزه با دشمن را تنها وظيفه خدا و رسول او تلقي كردند كه يا موسي! انالن ندخلها ابداً ما داموا فيها، فاذهب

انت و ربك فقاتلا انا ههنا قاعدون.1

سؤال محورييي كه به خواست خدا فراروي همه انديشمندان و خوانندگان موعود قرار مي‏گيرد و به بحث و بررسي گذاشته مي‏شود، همين موضوع اساسي است. پاسخ به اين سؤال به طور مشخص بر روي بسياري از طرحها و برنامه‏هاي آينده حكومت اسلامي و جامعه تشيع تأثير گذارده، باب بحثهايي چنين را نيز باز مي‏كند:

1. نظريه‏هاي مختلفي را كه در باب آينده جهان از سوي متفكران غربي مطرح شده و تلاش مي‏شود كه به عنوان آينده محتوم بشريت معرفي شود، چگونه ارزيابي مي‏كنيد؟

2. باتوجه به هدف عالي انقلاب اسلامي ايران كه بنا به تصريح رهبر فقيد انقلاب حضرت امام خميني (ره) تمهيد ظهور حضرت حجة (عج) و تشكيل حكومت جهاني اسلام بوده است، اين پرسش قابل طرح است كه باتوجه به الگوپذيري بسياري از كارشناسان خودي از تئوريهاي برخاسته از فلسفه تاريخغرب - مشخصاً نظريه هايي كه خاستگاه تمدن آينده جهان را غرب و شاخصه هايي آن را بر مبناي ديدگاههاي فكري، اقتصادي، فرهنگي، سياسي و اجتماعي غرب تعريف مي‏كنند - آيا نقش شيعيان و به ويژه ملت شريف ايران و در مرحله بعد حكومت اسلامي به عنوان وارث حركت جهاني امام راحل (ره) در تنظيم نظم آينده جهان چه خواهد بود و فلسفه سياسي تاريخي تشيع مبني بر لزوم انتظار مثبت و فعال و آمادگي همه جانبه براي ظهور حضرت ولي عصر (عج) به عنوان حجت منتظر در اين زمينه چه رهنمودي را ارايه مي‏دهد؟ بايد بپذيريم كه در اين حالت، صرف توصيف وضع موعود و يا انتقاد صرف از وضع موجود، بدون ارايه راه حل خاصي مبتني بر فلسفه تاريخ شيعه دردي از ما دوا نخواهد كرد.

3. در صورت پذيرش ضرورت طرح فلسفه تاريخخاص تشيع، چه شاخصه هايي از تمدن خدامحور مهدوي را مي‏يابد نصيب العين برنامه ريزان قرار داد و هدف قريب آتي را پيرامون كدام محور مستقر كرد و چه مؤلفه‏ها و عناصري از تمدن انسان محور موجود را مورد هجمه و هدم قرار داد؟ به ديگر سخن ويژگي تمدن مهدوي چيست و چه عواملي با اين ويژگي در تعارض كامل قرار دارد و زمينه ظهور آن ويژگيها و انزوا و هدم اين عوامل چگونه ميسر مي‏شود؟

4. با توجه به مجموعه روايات فراواني كه در زمينه لزوم آمادگي شيعيان براي ظهور منجي آخرالزمان وارد شده، از آن جمله شمن‏شناسي، شناختن خط نفاق، ثبات قدم، جمع آوري سلاح و حفظ آمادگي نظامي، حكومت اسلامي در اين زمينه چه وظيفه‏اي را مي‏بايد ايفا كند؟

5. آيا حكومت اسلامي به عنوان حكومت برخاسته از فرهنگ انتظار مي‏تواند الگوهاي توصيه شده غرب را كه پيش از انقلاب اسلامي در كشور ما پذيرفته شده بود به مورد اجرا بگذارد؟

6. باتوجه به اينكه جبهه مقابل امام مهدي (ع) مصداقاً همان تمدن انسان مدار و قدرت محور و لذت پرست غرب است، آيا كساني كه به حاكميت نهايي دين اسلام و غلبه آن بر همه اديان معتقدند، مي‏توانند در برنامه‏هاي فرهنگي، سياسي خود تسامح و تساهل پيشه كنند و خواستار تنش زدايي در روابط ميان دولتها مي‏شوند؟

7. باتوجه به راهبرد انتظار در فلسفه تاريخ شيعي و همچنين با توجه به فرهنگ حاكم در جهان، تفاوت برنامه‏هاي سياسي، اقتصادي، نظامي و از همه مهمتر فرهنگي جامعه منتظر را با جوامع ديگر و تفاوت اين برنامه ريزي را با برنامه‏هاي جاري موجود، از جمله برنامه‏هاي معرفي شده براي تحقق تمدن ايران 1400 چگونه ارزيابي مي‏فرماييد؟

موجب امتنان است چنانچه آثار قلمي خود را درباره همه سؤالها و يا هريك از موضوعات مرتبط با مباحث سابق الذكر در اسرع وقت به آدرس نشريه ارسال داريد.

آثار ارسالي ضمن درج در نشريه به صورت يك مجموعه و در قالب يك كتاب به نام صاحبان آثار منتشر خواهد شد. ان شاءاللَّه.

چشم به راه آثار شما هستيم.

پي‏نوشتها: