از جمله تكاليف معين و مشخصي كه هركس در روزگار غيبت امام زمان (ع) ملزم به رعايت آن است؛ مراقبه نفس است كه سختترين اين تكاليف نيز محسوب ميشود و چگونگي آن را در شيوه نامههاي مراقبه شرعي ذكر كردهاند.
نويسنده كتاب خرابات بطور گسترده و مبسوط از اين شيوههاي مراقبه در كتاب خود ياد كرده كه يكي از آنها حالت مراقبه با امام عصر، ارواحنا فداه، است.
به نوشته ايشان، مراقبه يعني اينكه انسان با يقين كامل، حضرت را در تمام حركات و سكنات، كارها و سخنان خود، حاضر و ناظر بداند و اطمينان داشته باشد كه ايشان لحظهاي و دقيقهاي از خلق جدا يا غافل نميشوند.
اگر براي مدتي شاگرد و همنشين مرشد يا پير رياضت كشيده آگاه و صاحب بصيرتي باشي كه بتواند افكار و باطن تو را بخواند و وقوف بر نيات تو داشته باشد، چه ميكني؟
بي ترديد آن چنان مراقب افكار و اعمال ظاهري و باطني خود خواهي بود و چنان رعايت ادب و حرمت خواهي كرد كه مبادا كوچكترين خطايي در رفتار و نشست و برخاست و خوردن و آشاميدن و عبادت در مقابل او از تو سر بزند. قطعاً در اين مدت سعي خواهي كرد كه از همه اعمال و رفتار زشت و زننده پرهيز كني مبادا كه سزاوار ملامت مرشد شوي و از همنشيني با تو كناره گيرد و يا از منزلتت چيزي كاسته شود. وي سپس ميافزايد: خدا را گواه ميگيرم كه بيشتر مردم در اين عصر امام زمان خود را از كم پايهترين معلمان اين زمان غافلتر تصور ميكنند و گمان ميبرند كه امام زمان آنها (عج)، چون از منظر مردم غايب است از ظاهر و باطن آنها هم بي خبر است. در حالي كه نميدانند ايشان در همه شهرها حاضرند و بر همه گمانها ناظر، اما، غايب از نظر، تصور ميكنند كه امامشان نميداند كه به چه كار مشغول اند و روز و شب خود را چگونه با بيهودگي سپري ميكنند. همين امر باعث ميشود كه بياعتناييها و مخالفتها با ايشان كنند و حتي با انواع و اقسام آزار و اذيت ايشان را برنجانند و عوامل دوري و انزجار آن حضرت را فراهم آورند. اينان در هر ساعت و لحظه و دقيقهاي با روي آوردن به اعمال خلاف و ناشايست ايشان را غمگين و مغموم ميكنند و هر لحظه غمي بر غمهاي ايشان ميافزايند. اما، جالب اينجاست كه خود را هم از مطيعان و شيعيان و دوستان آن عزيز ميدانند و لاف دوستي و پيروي و جان نثاري در ركاب آن حضرت ميزنند و از خدا و رسول و ائمه (ع) شرم ندارند. گمانشان بر اين است كه امامشان از آنان غافل است و از حركات ناشايستشان خرسند.
عزيزان! بدانيد كه اگر پيوسته مراقب اعمال خود باشيد و ايشان را حاضر و ناظر كارها بدانيد به جايگاهي ميرسيد كه لم يخطر علي قلب بشر و كم كم همه حركات شما موافق رضا و ميل آن حضرت خواهد شد. كسي كه رضاي او، رضاي خداست.
بار ديگر تأكيد ميكنم كه هيچ دوستي از دوستان خدا و هيچ مخلصي از مخلصان درگاه حق به اين درجه نرسيده است مگر از مراقبه، علاوه بر اين بايد بداني كه اعمال هر روز و هر شب تو در روزهاي، دوشنبه و پنجشنبه به امام زمان تو و ساير ائمه هدي (ع) و پيغمبر خدا (ص) عرضه ميشود و آنان آگاه از كنشهاي تواند.