ميعادگاه منتظران

در پي درخواست جمعي از خوانندگان و دوستداران موعود، صفحه ميعادگاه منتظران پاسخگوي سؤالهاي مختلف شما درباره موعود آخرالزمان خواهد بود. معاونت فرهنگي مسجد قدس جمكران و همچنين جمعي از علما صميمانه پذيراي اين درخواست موعود شدند. ضمن آنكه در همين صفحه با دوستداران موعود از ميعادگاه منتظران سخن خواهيم گفت. ان شاءاللَّه

سؤالهاي خود را به آدرس مجله ارسا داريد.

آقاي شيرزاد جزايري از شهركرد سؤال كرده‏اند:

در پيش شماره دوم موعود و در قسمتي از داستان عروس سامرا آمده بود:

بشر بن سليمان از سالها پيش با خانواده امام در رفت و آمد بود، او از فرزندان ابوايوب انصاري و از شيعيان خاص امام علي النقي و امام حسن عسكري (ع) بود كه به پيشه برده فروشي اشتغال داشت...

باتوجه به اينكه يك برده فروش از شيعيان خاص امامان بوده است، آيا ائمه اطهار (ع) با برده فروشي موافق بودند؟ درصورتي كه در جهان امروز برده فروشي را كاري ناپسند و خلاف اخلاق مي‏دانند. يا آنكه شرايط آن زمانه و شرايط برده فروشي در آن زمان شكل ديگري داشته است؟

جواب اين برادر بزرگوار به طور خلاسه سه مجلمه است: ائمه (ع) با برده فروشي مشروط موافق بودند و شرايط آن در فقه اسلام تبيين شده و با آنچه در عصر حاضر تصور مي‏شود فرق داشته است. لكن به خاطر اهميت موضوع طي سيزده بند به شرح تفصيلي آن مي‏پردازيم:

1. در منطق وحي و تعاليم عاليه پيامبران الهي، عبوديت و بندگي تنها از آن خداست.

إِن الحكم إِلاللَّه أمر ألاتعبدوا إِلا اياه 1

حكم و فرمان فقط از آن خداوند است. دستور داده است كه جز او را بندگي نكنيد.

إِياك نعبد و إِياك نستعين 2

تنها ترا مي‏پرستيم و فقط از تو ياري مي‏جوييم.

در بيان آيات شريفه قرآن كريم نه فقط انسانها بلكه همه آسمانيان و زمينيان ناگزير در مسير عبوديت خدا قرار مي‏گيرند:

إِن كلّ من في السموات و الارض إِلا آتي الرحمن عبداً. 3

هيچ كس در آسمان و زمين نيست مگر آنكه بنده وار به سوي خداي رحمان بازمي‏گردد.

همچنانكه در فرموده‏هاي پيامبر (ص) و ائمه بزرگوار اسلام نيز انسانها از گردن نهادن به بندگي غير خدا منع شده‏اند:

لا تكن عبد غيرك و قد جعلك اللَّه حراً 4

بنده ديگري مباش در حالي كه خدا ترا آزاد آفريده است.

2. بندگي به معناي مالكيت انسان بر انسان، هرگز از ابدعات اسلام و ساير اديان الهي نبوده و از احكام تأسيس شده توسط پيامبر (ص) و اهل بيت (ع) به شمار نمي‏آيد، بلكه از ديرباز در اثر قدرت طلبيها و جنگهاي بين طوائف و قبايل و بلاد مختلف با يكديگر پديد آمده و در طول تاريخ ادامه داشته و با ظهور اسلام محدوديتها و قوانين و احكام خاص پيدا كرده كه بيانگر واقع نگري و حكمت گرايي و عدالت محوري اين آيين عظيم و جاودان الهي است.

3. از آن زمان كه جوامع مختلف بشري بر سر تصاحب زمين يا امكانات بهتر يا به خاطر حس سيري‏ناپذير زياده‏طلبي و تجاوزگري با يكديگر به نزاع و جنگ مي‏پرداخته‏اند طرف مغلوب به طور طبيعي بايد به يكي از سه سرنوشت كشته شدن يا اسير گشتن يا فرار، تن در مي‏داد.

كتابهاي تاريخي كه درباره سير تمدن و كيفيت به قدرت رسيدن طوائف و قبايل و حكومتها سخن گفته‏اند، سرشار از سرگذشتهاي ذلت بار و تأسف‏انگيز و سراسر شكنجه و عذاب اسيراني است كه به دست قدرتهاي غالب به ظالمانه‏ترين

و غير قابل تحمل‏ترين كارها واداشته مي‏شدند و عاقبت با مرگي دردناك دوران بندگي و بردگي خويش را به پايان مي‏بردند.

اسلام علاوه بر آن كه از جنگ و خونريزي براساس خواسته‏هاي نفساني جلوگيري كرد و آن را در چارچوب حفظ كيان اسلام و مسلمين و گسترش حاكميت الهي محدود نمود، برخوردهاي ظالمانه و رفتارهاي حيواني با اسيران و بردگان را ممنوع ساخت و همين بندگي و بردگي را راهي براي نيل به مقاصد الهي و اهداف انساني قرار داد (چنانكه در بندهاي بعدي به آن اشاره خواهد شد).

4. در قرآن كريم آمده است:

أُن للّذين يقاتلون بانّهم ظلموا... و لولا دفع اللَّه الناس بعضهم ببعض لهدّمت صوامع و بيع و صلوات و مساجد يذكر فيه اسم اللَّه كثيراً 5

به كساني كه جنگ بر آنان تحميل شده، اجازه جهاد داده شده است و اگر خدا به وسيله جنگها بعضي از مردم را به وسيله بعضي ديگر دفع نمي‏كرد، صومعه‏ها و كليساها و كنيسه‏ها و مساجدي كه نام خدا در آنها زياد برده مي‏شود، به سختي ويران مي‏شدند.

اين آيات و مانند آنها نشان مي‏دهد كه جنگ بين انسانها بنابر سنتي از سنتهاي ناگزير الهي صورت مي‏گيرد و مسلمانها نيز از اين قاعده مستثني نيستند و جنگهايي در پيش دارند.

در اين جنگها بديهي است كه گروهي به دست مسلمانان اسير مي‏شوند. با اين اسيران چه بايد كرد؟ از چهار حالت بيرون نيست:

يا بايد آنها را كشت، كه عملي خلاف انسانيت است و تعدي به ناتوان به شمار مي‏آيد و به همين جهت اسلام از آن نهي كرده است.

يا بايد آنها را آزاد كرد، كه عملي خلاف احتياط و خلاف منطق به حساب مي‏آيد، زيرا چه بسا همين آزاد شدگان ديگر بار خطر جنگي ديگر را عليه مسلمين به وجود آورند.

يا بايد آنها را زنداني كرد و مخارج فراوان و نامحدود زندگي بي حاصل آنان در حبس را بر بيت المال مسلمين تحميل كرد، كه اين هم عملي بي‏فايده است و بازدهي براي اسلام و مسلمانان ندارد.

و يا بايد آنها را به عنوان بنده و برده در اختيار رزمندگان و ساير مسلمين قرار داد تا به عنوان يكي از افراد تحت ولايت و قيموميت آنان، ضمن خدمت و ارايه كارهاي مفيد و سازنده، فرصت آشنايي با برنامه‏هاي عملي اسلام را نيز بيابند و همچنانكه خواسته هميشگي خدا و پيامبر (ص) است به طريق بندگي خدا و سعادت دنيا و آخرت هدايت شوند.

و إِن أحد من المشركين استجارك فأجره حتّي يسمع كلام اللَّه 6

و اگر يكي از مشركان از تو پناه خواست، پناهش بده تا كلام خدا را بشنود.

5. در قرآن كريم و فرموده‏هاي معصومين (ع) همچنانكه احكام خاصي براي بندگان مقرر شده است، مانند:

كتب عليكم القصاص في القتلي الحُر بالحُر و العبد بالعبد و الانثي بالانثي... 7

در مورد كشتگان حكم قصاص مقرر گرديد: آزاد در مقابل آزاد، بنده در مقابل بنده و زن در مقابل زن.

همينطور به كنيزان و بندگان با ايمان ارج نهاده شده و نسبت به ايمان آوردن آنان تشويقات گوناگون صورت گرفته است.

مانند: با زنان مشرك ازدواج مكنيد، تا ايمان بياورند، قطعاً كنيز با ايمان بهتر از زن مشرك است، اگرچه زيبايي او شما را به شگفت آورد و به مردان مشرك زن مدهيد، تا ايمان بياورند. قطعاً برده با ايمان بهتر از مرد آزاد مشرك است، اگرچه ويژگيهاي آن مشرك شما را به شگفت آورد.

6. يكي از قويترين نشانه‏ها بر اينكه قرآن و اسلام موافق استمرار نظام بردگي و بندگي نيست، تأكيد فراوان بر آزادسازي آنان به بهانه‏هاي گوناگون است:

اينكه آزاد كردن بنده از صدقات بسيار والا و پر اجر شمرده شده، اينكه كفّاره بسياري از گناهان همچون ترك روزه داري و انجام محرمات احرام حج، آزاد كردن بنده قرار گرفته، اينكه به مجرد مالكيت فرزند بر پدري كه تاكنون برده بوده به خودي خود آزاد مي‏شود و دهها حكم ديگر كه منجر به آزاد شدن بندگان است، نشان مي‏دهد كه غرض اسلام چيزي جز هدايت صحيح اين جريان اجتماعي نبوده و نيست.

7. اينكه امامان بزرگوار ما با

بندگان، همچون يكي از افراد خانواده خويش رفتار مي‏كرده‏اند، همچون آنان لباس مي‏پوشيده‏اند، با آنان بر سر يك سفره مي‏نشسته‏اند، هرگز با تندي و پرخاش با آنان سخن نمي‏گفته‏اند و جز براساس عدالت با آنان رفتار نمي‏كرده‏اند، و نيز اينكه حقوق انساني و اسلامي بندگان در همه زمينه‏ها همچون حق لباس و غذا و مسكن و ديه و قصاص و كار و مالكيت و غيره درباره آنان رعايت شده است، نشان دهنده اين واقعيت است كه نظام برده داري اگر مورد قبول اسلام واقع شده نه به عنوان تبعيض بين بندگان خدا، بلكه بر اساس تدبير نظام و معالجه معضلات اجتماعي آن دوران بوده است، كه البته هرگاه همان شرايط در هر برهه از تاريخ حيات اسلام تكرار شود، همان قوانين و قراردادهاي مربوط به بندگان و كنيزان (عبيد و اماء) قابل اجرا خواهد بود.

8. باتوجه به آنچه در بندهاي پيشين ذكر شد، يك مسلمان هرگز هراسي ندارد كه در مقابل داعيه داران دروغين آزادي در عصر حاضر سخن از نظام عادلانه اسلام درباره بردگي و بندگي به ميان آورد.

9. آنها كه در شرق و غرب عالم از اسلام سيلي خورده‏اند و با بهره‏گيري از غفلت بسياري از مسلمانان نسبت به حقايق اسلام انتقاد مي‏كنند و نظام مترقي اسلام را در زمينه قوانين بندگي با شعارهاي غيرواقعي و مردم فريب خود مورد هجوم قرار مي‏دهند، همانها هستند كه نه تنها در گذشته بلكه در عصر حاضر هم بدترين نوع بندگي و بردگي را در جوامع خويش مورد تاييد قرار مي‏دهند.

دستگاههاي مختلف سياسي و اقتصادي و اجتماعي اكثر كشورها آميخته با ظالمانه‏ترين سيستمهاي بردگي پنهان است كه در عصر جديد تحت عنوانهاي مختلف با وقيحانه‏ترين و غيرانساني‏ترين روشها زنان و كودكان و كارگران را مورد سوء استفاده قرار مي‏دهد و جسم و روح و فكر و بازوي آنان را به غير عادلانه‏ترين وجه ممكن در راستاي منافع و مقاصد سوم سرمايه داران و قدرتمداران به خدمت مي‏گيرد.

به طور مثال شيطان بزرگ آمريكا تا زمان ابراهام لينكلن اسير بارزترين نوع برده داري و بيگاري گرفتن از سياهان بود، و پس از جنگهاي خونين كه به لغو نظام برده داري انجاميد، صحنه پيچيده‏ترين و اسرار آميزترين انواع برده داري و بيگاري گرفتن از سياهان و غيرسياهان گرديد. گروههاي كانگستري، باندهاي فحشا، مؤسسات به اصطلاح هنري، تشكيلات جاسوسي و قاچاق، كارتلها و تراستهاي تجاري به مدد زر و زور و با بهره‏گيري از زور و قدرت چنان برده داري پنهاني را سازماندهي كردند كه اگر روزي پرده تزوير آنان به كنار رود و مردم جهان با خاموش ساختن نغمه‏هاي پرفريب و افسون كننده تبليغاتي آنان، به روي حقايق موجود در جامعه آلوده آمريكا ديده بگشايند، كوس رسوايي و فضاحتشان بر هر بامي صدا درخواهد آمد.

10. بشربن سليمان در ضمن نقل همان جريان امام هادي (ع) و خريداري كنيز رومي مي‏گويد:

كان مولانا ابوالحسن علي بن محمد العسكري (ع) فقهني في أمر الرقيق، فكنت لا ابتاع و لاابيع إِلا باذنه... 8

مولاي ما حضرت ابوالحسن علي‏بن محمد امام هادي (ع) مرا همواره در احكام مربوط به بندگان مورد تعليم قرار مي‏داد، به طوري كه بدون اجازه آن امام (ع)به خريد و فروش بردگان نمي‏پرداختيم.

با آن فقاهتي كه از ناحيه آن بزرگوار تحصيل كردم از موارد شبهه ناك دوري مي‏كردم تا آنجا كه شناخت و معرفت من در اين باب كامل گشت و به خوبي فرق بين حلال و حرام را تشخيص مي‏دادم، چنين برده فروشي، نه خود انساني دور از معنويت و ارزشهاي انساني است و نه عملش عملي ناپسند و خلاف اخلاق است. البته اگر در تاريخ خلفاي جور كشور گشايي‏ها و قدرت طلبيهايي مي‏بينيم كه در طي آنها به طور مثال: در يك جنگ بين ابوموسي و هرمزان در نزديكي شوشتر، ششصد اسير دست بسته ايراني گردن زده مي‏شوند 9. و يا صدها زن و دختر اسير شده در طي جنگهاي فلان خليفه اموي يا عباسي به اسم كنيزكان رومي و شامي و ايراني در حرمسراهاي اين خليفه‏هاي فاسد و اطرافيان آنها به ذلت و بي‏ناموسي

كشيده مي‏شوند. ديگر اينها از حساب اسلام جداست و يكي از هزاران مفسده جدا افتادن جامعه اسلامي از خط ولايت و مسير اهل بيت (ع) است و متأسفانه همينها هم بيشترين دستمايه تبليغات يهوديان و استعمارگران عليه اسلام شده است.

11. وقتي كه قرار باشد نظام بنده داري و برده فروشي تحت قواعد انساني و قوانين عادلانه اسلام به عنوان ابزاري براي رشد اسيرشدگان جنگي مورد پذيرش قرار گيرد، فرمايش امام هادي (ع) به خواهر بزرگوار و حكيم و با فضيلتشان حكيمه خاتون، جلوه‏اي روشنتر مي‏يابد كه پس از ديدار با كنيز رومي به او فرمودند:

يا بنت رسول اللَّه (ص) اخرجيها الي منزلك و علميها الفرائض و السنن فإِنّها زوجة ابي محمد (ع) و ام القائم (ع) 10

اي دختر رسول خدا او را با خود به منزل ببر و واجبات و مستحبات را به او بياموز، كه او همسر فرزندم ابومحمد (ع) و مادر حضرت مهدي قائم آل محمد (ع) است.

12. اينكه مادر آخرين خليفه الهي حضرت مهدي (عج) همچون مادر چند امام ديگر از كنيزان است، نه تنها ضرري به جلالت مقام و عظمت شأن آن بزرگوار وارد نمي‏كند، بلكه بالاترين نشانه عدالت اسلامي و عدم تمايز بين طبقات مختلف اجتماعي است.