بحران رهبري

نسبت ما و مهدي (ع) در عصر حاضر

امين ميرزايي

حكما مسلمان در بحث خود از علت غايي، باب بحثي را مي‏گشايند، تحت عنوان خير مظنون يا پنداري. بحث حكيمان در آن وادي بر محور غاياتي مي‏گردد كه افراد بشري براي خود برمي‏گزينند، ليكن آنچه را خير مي‏پندارند في الواقع با خير حقيقي منطبق نيست. به عبارتي گرچه به ضرورت علّي و معلولي به غايتي كه به سوي آن ره سپرده‏اند مي‏رسند و نتيجه فعلي را - كه به گزينش خطاي خود به آن دست انداخته‏اند - مي‏بينند، ليكن پايان حركت ايشان لزوماً با آنچه در ذهن پروريده - يا مي‏بايد مي‏پروريدند - انطباق پيدا نمي‏كند. حكماي مسلمان همچنين در يك تقسيم بندي ساده از افعالي كه مبدائي فكري و عقلاني براي آنها قابل تصور نيست، افعال عبثي را كه مبدأ علمي آنها قوه خيال است و بس، تحت عنوان فعل گزاف طبقه بندي مي‏كنند. از سوي ديگر اين نكته با براهين علمي و عقلي، در جاي خود به اثبات رسيده است كه درك سعادت براي انسان و اصولاً هر موجود ذي شعوري، جز درصورت سيرابي آنان از آنچه با نفسشان حقيقتاً همخواني دارد، ممكن نيست، به عبارت ساده‏تر آدمي، تنها زماني از جنبش فكري و تلاطم ذهني باز مي‏ايستد، و زماني در درون خود به آرامشي پايدار و قلبي مطمئن دست مي‏يابد، كه آنچه را خير حقيقي و حقيقتاً موجب سعادت و كمال اوست بتمامه دريافته و با تماميت وجود خود احساس كرده باشد.

بحث حكيمان عموماً در گستره حيات فردي و رابطه علي و معلولي موجود ميان افعال اختياري آحالد انساني با نتايج حاصل از آنها صورت مي‏گيرد، حال آنكه نتايج آن در يك نگاه كلي‏تر به روح جمعي حاكم بر جامعه بشري قابل تعميم است. سخن در اينجا از زماني است كه جامعه بشري كلاً و با قطع نظر از موارد نادر و استثنايي و برخي زير مجموعه‏ها و افراد آن، در تشخيص سو و سمت حركت خود ره به خطا برده و با بريدن از مبدأ معبود و تكيه صرف بر عقل جزوي بشري، طريقي جز طريق وحي و راهي جز راه انبيا و اوصيا معصوم الهي - يعني آگاهان از همه عوامل موفقيت و موانع موجود در راه و همه راهكارهاي موجود در راه رسيدن به نجاح و فوز و فلاح براي خود برگزيده؛ و به تعبير قرآني به دانش محدود خويش مغرور گشته است. جامعه بشري در اين حالت گرچه به هر تقدير به سويي حركت كرده، فلذا به مرتبه‏اي از كمال نيز دست يافته، يعني گرچه نظام پيچيده و آكنده از متغيرها و توابع و عوامل علي و معلولي حاكم بر جهان هستي، خود به خود او را به سويي خاص و سرانجام مشخص راهي كه برگزيده در كشانده، ليكن از آنجا كه خير رسيده به آن، خيري مظنون و پنداري است و همچنين از آنجا كه سنن تبديل

‏ناپذير الهي و مجموعه عواملي كه بشر عادي غيرمعصوم، به علت ضعف و حدود خاص وجودي و گرفتاري در حصار خيال و ماده از لحاظ همه آنها ناتوان است؛ بر سرنوشت او حاكم بوده و به عبارت ديگر از آنجا كه زاويه كوچك انحراف او از صراط سوي و مستقيم الهي در طول زمان به شكافي عميق مابين او و خير حقيقي تبديل گرديده است، بنابراين نتيجه نهايي اين گزينش خطا چيزي جز غّي يعني خمودي و سقوط در سراشيب انحطاط نخواهد بود.

در چنين حالتي شرط عقل آن است كه مردم جهان به خود بيايند و يكپارچه به سوي رهبري معصوم (ع) يعني انسان پيوسته با غيب و بري از حدود وجودي بشر عادي بشتابند؛ اما مع الاسف عادت جاري جوامع بشري در طول تاريخ، افتادن از چاله به چاه و يا درصورت توسل به دامان معصوم (ع) پس از چندي رجعت و بازگشت از نعمت ولايت و گرديدن بر پاشنه‏هاي ارتجاع بوده است. ظهور و افول مكاتب مختلف بشري در طول قرون گذشته و سير قهقرايي برخي انقلابيون نهضتهاي ديني انبياء الهي در طول تاريخ بشري، از آن جمله رفتار سخيف صحابه نبي مكرم اسلام (ص) با جانشينان برحق آن نبي معصوم (ع) از جمله مصاديق بارز اين چرخش بوده‏اند. به ديگر سخن، بشر نادان، با عقلانيت جزوي و خاكي خود، همواره از اين نكته غافل مي‏ماند كه پيشرفت فن‏آوري و تكنولوژي و مهار مادي بر نفس سركش انساني و دگرگوني صوري اين و آن سيستم ناكارآمد و ناكامل اقتصادي، سياسي، فرهنگي و اجتماعي، به مثابه تغيير ذائقه و نيازها و احساسات دروني و خيره سريهاي اين بشر سركش و طغيانگر نيست. يعني نمي‏توان انتظار داشت كه نياز انسان به خوردن و خوابيدن، تناسل و توارث، نقل و انتقال و روابط مالي و بازرگاني و حقوق مدني و جزايي با تحول جوامع و نظام اداري و اجتماعي حاكم بر آنها دگرگوني بيبد و در طبع زياده جوي بشر با دادن آزادي بيشتر به او يا سلب خودسرانه اين آزادي، تغييري بنيادين حاصل شود. فلذا تغيير نوع خوراكيهاي هر عصري، يا مدل و سبك پوشش و آرايش مردمان و يا پيدايش وسايل نوين حمل و نقل و ايجاد بنگاههاي نوين مالي و اعتباري، تأثيري در تغيير اصل اين حاجات و به حاكميت رساندن كار و سرمايه يا به قدرت رساندن قشر خاصي از افراد جامعه همچون طبقه بورژوايا پرولتاريا، و يا حتي تشكيل كمون اوليه و ثانويه و... و امثال آن تاثيري در روحيه ستيزه جوي بشر نخواهد داشت و اين اژدهاي افسرده به علت عدم مهار آن از سوي عقل وحياني و نظام ارزشي الهي و برخورد قاطعانه با ستمكاران و جباران و تبهكاران جوامع بشري، عاقبت به گرماي حرص و هوس بيدار خواهد شد و شايد علت اصلي قيام قهري و ناگهاني مهدي موعود، عجل اللَّه تعالي فرجه الشريف، و برقراري اجباري نظام عدالت در سراسر جهان، علي رغم مخالفت بسياري از نامردمان، در همين طبع كوته نگر و ساده پسند عموم افراد جامعه بشري نهفته است، كه گرچه از پروريده دست خود و نظامي كه به انديشه خطاي خود بنيانگذار آن بوده‏اند، هماره در رنج اند، ليكن در برقراري عدالت حقيقي همواره به تساهل و تسامح رو آورده و يا اين موهبت را از غير طريق آن كه تنها طريق معصومين (ع) است، جستجو كرده‏اند، به عبارتي بشر همواره يا در غالب موارد خود را از رهبري معسوم (ع) بي نياز ديده و در برابر فرمانهاي خداوندي، خوي استكباري دشمن آشكار خود يعني ابليس را پيشه كرده است و من بر اين باورم كه تا زماني كه دست كم طيف ممتاز و از لحاظ عده معتنابهي از افراد جامعه بشري به لزوم برقراري حكومت معصوم (ع) بر كل گيتي واقف نگردد و به قلم و قدم و مبارزه و در زمينه سازي ظهور نوراني معصوم (ع) به پيشواز آن حاكميت مطلق الهي نشتابد و تا وقتي كه جامعه بشري از همه ايسمها و مكاتب خلق الساعه ذهن آشفته بشري نوميد نباشد و زمام اختيار خود را به طيب خاطر يا دست كم كراهتي در عمل غيرمؤثر و ناتوان از برخورد با حاكميت حق - به دست معصوم (ع)، نسپارد، رهايي از دام معضلات خودافزون و روزافزون جهان معاصر سخت دشوار بلكه اصولاً ناممكن خواهد بود.

به صراحت بيشتر، تا زماني كه دنيامداران خودباخته، حاكميت تكنولوژي كور صاحبان قدرت را بر سرنوشت خود به خشنودي باطن مي‏پذيرند و در برابر فرهنگ غلط

قدرتمندان لذت پرست خاور و باختر انگشت تمجيد و ستايش به دندان مي‏گزند و تبعيت از نظام منحط آنان را به سبب مرعوبيت در قبال ظواهر تكنيكي پرورده از سوي ايشان بر خود واجب مي‏شمارند و تا زماني كه ستارگان سينما و قهرمانهاي پوشالي ميدانهاي ورزشي و سرمايه داران كارتلهاي قدرت و تراستهاي اتراف را بر صاحبان درد و خرد و انديشه ترجيح داده، به عقل و درايت و زيركي گردانندگان قطبهاي صنعتي جهان مرحبا مي‏گويند! سرنوشتي جز سرنوشت شوم نسل كنوني نخواهند داشت و در اين ميان اگر فرجي هم رخ دهد و اگر قائمي به قيام خود بر عليه اين فرهنگ بيداد بشورد و بتازد، پيروزمندان و نجات يافتگان اين وادي كساني غير از ستايشگران تمدن امروز بشر و كرنش كنندگان به فرهنگ پول و قدرت اند، كه:

يوم ياتي بعض ايات ربّك لاينفع نفساً إِيمانها لم تكن امنت من قبل أو كسبت في ايماها خيراً قل انتظرو إِنّا منتظرون 1

روزي كه برخي نشانه‏هاي پروردگار تو بيايد، هيچ نفسي را كه پيش از آن ايمان نياورده يا در ايمان خود خيري كسب نكرده باشد، ايمانش سودي نمي‏رساند.

بگو: در انتظار بمانيد، كه بي گمان ما نيز منتظريم.

اين مقدمه را از آن رو آوردم كه در اين شماره از سلسله گفتار خود درباره نسبت ما و مهدي (ع) در عصر حاضر، اين نكته مهم را در دايره انديشه شما خواننده گرامي اين مقاله به قضاوت و داوري بگذارم، كه آيا فناوري و دانشي كه مهد اصلي پرورش اكثريت قريب به اتفاق پژوهشها و طرحهاي انجام شده در مسير آن در بستري از محيطهاي نظامي شكل گرفته و نظريه‏هاي جامعه شناسانه، روانشناسانه و اقتصادي و اجتماعي و سياسي كه در دامان اومانيسم خاكي و بريدن از مبداء معبود و در بستر سه عنصر لاينفك نظام نوين جهاني يعني قدرتمندي، لذت جويي و ثروت اندوزي پرورش يافته‏اند، مي‏توانند غايت مطلوب جامعه جهاني شمرده شوند، يا به عنوان وسيله‏اي مناسب اين جامعه را به سوي خير حقيقي آن رهبري كنند؟ و چگونه قدرتمداراني كه از فهم دقيق آغاز و انجام جهان و حقيقت نوع انساني به عنوان تنها يك حلقه از حلقه‏هاي بي شمار آفريدگان خدا غافل مانده‏اند، مي‏توانند سكان اين كشتي طوفانزده را در اين اقيانوس پرتلاطم نابساماني‏ها به ساحل نجاتي كه در پس آن سعادت و كاميابي است رهنمون باشند. آيا جهان به سردمداري رهبراني چون سران قطبهاي صنعتي جهان في الواقع رو به خير حقيقي و سعادت واقعي خود روان است و آيا به كفايت نظريه پردازان عرصه‏هاي مختلف علوم انساني مي‏توان از كنه وجود دل بست؟!

اگر حقيقتاً تكنولوژي برتر جهان صنعتي و نيمه صنعتي و نظم مصنوعي حاكم بر روابط اجتماعي اين جوامع غايت مطلوب ماست، پس از چه رو اين انسان به اصطلاح آزادي كه علاوه بر محاسبات پيچيده ذهني، فعاليت بدني و جمع و نقل اطلاعات گسترده حاصل از فعاليت عقلاني ميليونها نفوس بشري را به رايانه‏ها و شبكه‏هاي اطلاع رساني سپرده، به كشف كهكشانهايي بيرون از كهكشان راه شيري توفيق يافته، سطح عمومي زندگي انسانها حتي فقيرترين آنها را لااقل در بسياري از جوامع - از نظر بهداشتي، آموزشي و امثال آن تا حد قابل قبولي بالا برده، اميد زندگي يعني ميانگين سنين بودن در اين دنياي فاني را با افزايش همين سطح عمومي حيات فزوني بخشيده، در هنر سينما و تصويسازي با بهره‏گيري از تكنولوژي پيشرفته موجود از قبيل هالوگرام و شبيه سازهاي كامپيوتري به سطحي بالا از فنآوري رسيده، به بازسازي حيات جانداران منقرض و دوباره آفريني نسل غول پيكران دوران باستان همت گمارده، طرح توليد غيرجنسي جانداران پرسلولي )كلونيسم( و از جمله انسان را در دستوركار خود نهاده و... در مجموع به هزاران هزار موفقيت علمي و تكنولوژيكي در عرصه افكار و اعمال و ايجاد نظم نوين سياسي اقتصادي در جهان توفيق يافته است. علي رغم كسب اين همه كامروايي صوري و ظاهري، بيش از هر زمان ديگري از آينده در هراس، از زندگي ماشيني و طبيعت بي جان و مصنوعي دل خسته و در پركردن صحيح و كارآمد اوقات فراغت حاصل از دانشي كه روز به

روز در حال گسترش است، مات و مبهوت مانده است؟

آنچه از آن سخن مي‏گويم بسي فراتر از بحران اخلاقي جوامع بشري است )بحراني كه به خطا و غالباً تنها در بعد جنسي مسأله و درباره نسل جوان و از زاويه‏اي محدود به آن نگريسته مي‏شود( بشر امروز گذشته از انحطاط اخلاقي گسترده‏اي كه دائماً از سوي شبكه‏هاي ماهواره‏اي مستهجني همچون "MTV" به آن دامن زده مي‏شود و فراتر از نابرابريهاي روزافزون در عرصه‏هاي اقتصادي نه فقط در درون جوامع جهان جنوب، بلكه در خود كشورهاي به اصطلاح شمال و توسعه يافته، از درنده خويي، بي‏كفايتي، ناتواني و ظلم فاحش سردمداران قطبهاي جهاني و نظريه پردازان نظام فكري و فرهنگي حاكم بر جهان در رنج است. به عبارتي ساده و گويا بحران امروز جهان بشري پيش و پيش از هر چيز بحران رهبري است.

آري جهان معاصر ازبحران رهبري به شدت رنج مي‏برد و مع الاسف آگاهانه يا جاهلانه، نمي‏خواهد و يا نمي‏تواند به اين نكته بسيار بسيار مهم سر تسليم فرو آورد كه علت اصلي همه اين معضلات و مشكلات در گريز او از رهبري معصوم يا مختوم به معصوم (ع) و عدم خواست واقعي و باطني او به ظهور چنين رهبري نهفته است. چنان كه علت اصلي گريز بسياري از ظاهربينان از پذيرش ولايت فقيه به عنوان رهبر منصوب از قبل معصوم (ع) و يا عدم اطاعت تام برخي از به ظاهر تابعين ولي فقيه از رهنمودهاي ايشان از همين زاويه قابل بررسي است.