بقيةاللَّه يادگار خدا

گفتگو با آيت اللَّه كريمي جهرمي، قسمت دوم

اشاره:

قسمت اول، اين گفتگو در شماره چهارم موعود منتشر شد. اما متأسفانه به دليل پيش آمدن مناسبتهايي كه مجله را ناگزير به درج مطالبي خاص مي‏نمود و حجم مجله اجازه درج قسمت دوم اين گفتگو را نمي‏داد. اينك ضمن پوزش از تأخيري كه در اين ميان پيش آمده، اقدام به درج قسمت دوم گفتگو با حضرت آيت اللَّه كريمي جهرمي مي‏كنيم.

موعود: ما معتقديم كه همه ائمه (ع) مظهر اسما و صفات الهي هستند و شايد به همين اعتبار باشد كه در زيارتها همه آنها را به عنوان خليفةاللَّه: جانشين خدا خطاب مي‏كنيم. حال اين سؤال مطرح مي‏شود كه چه امري باعث شده كه فقط از حضرت ولي عصر، (ع) به عنوان بقيةاللَّه ياد مي‏كنيم. آيا ميان اين دو مفهوم تفاوتي وجود دارد؟

كريمي جهرمي: در مورد فرق بين خليفةاللَّه و بقيةاللَّه بايدگفت كه خليفه كسي است كه جانشين كسي است و كارها و مقاصد او را به عهده مي‏گيرد ولذا ممكن است كسي خليفه و جانشين كسي باشد و در عين حال بقيه او نباشد، مثلاً جانشين فلان آقا فلان شخص است اما يادگار او و باقيمانده او فرزند اوست. پس ميان اين دو مفهوم خيلي تفاوت هست. مي‏شود گفت كه ميان اين دو نسبت عام و خاص من وجه است. يعني امكان دارد يك جايي هر دو تاي اينها با هم جمع شوند و امكان هم دارد كه از هم جدا بشوند. كه در مورد امام زمان هر دو جمع شده‏اند. اين در مقام فرق اين دو مفهوم، اما اينكه چرا درباره همه ائمه كلمه خليفةاللَّه حجةاللَّه و امثال اينها به كار برده شده ولكن كلمه و واژه مبارك بقيةاللَّه، بر حسب روايات، از ويژگيهاي امام زمان (ع) است. قابل توجه است و شايد بتوان اينطور جواب داد كه وجه اختصاص حضرت ولي عصر امام زمان به اينكه بقيةاللَّه است، در حالي كه ائمه ديگر همه از مظاهر اسما و صفات الهي هستند، اين است كه مطابق روايتي كه از خود ائمه، (ع) رسيده در وجود مبارك امام زمان ارواحنا له الفداء، تمام مظاهر علم و قدرت و حكمت الهي يك جا جمع شده است. غيبت حضرت ولي عصر خودش يكي از مظاهر قدرت خداست. ظهور ايشان و غلبه ايشان بر اقطار جهان هم بزرگترين مظهر قدرت الهي است كه به دست هيچ يك از ائمه قبل

از ايشان واق نشد و انجام نگرفت. به نظر مي‏رسد اينكه تنها به امام زمان ارواحنا له الفداء، اطلاق بقيةاللَّه شده است و خود ائمه (ع) درباره خودشان اين را اطلاق نكرده‏اند، باتوجه به همين موضوع باشد كه امام زمان (ع) اعلا مرتبه قدرت الهي را درجامعه مجسم مي‏سازد و قدرت كامله ذات اقدس الهي را آشكار مي‏كند. اما در مورد اينكه آن حضرت مظهر علم ذات اقدس الهي است بايد گفت كه: مطابق روايات شريفه، در زمان ظهور اگر كسي در زير سنگ هم پنهان شده باشد، حضرت ولي عصر اروحنا له الفدا با علمي كه خداوند به او عطا كرده است به وجود او پي مي‏برد، او دشمنان و دوستان را به خوبي مي‏شناسد. ائمه هداة مهديين: در بسياري از اوقات برحسب روال طبيعي و براساس ظواهر در بين مردم قضاوت مي‏كردند و لكن امام زمان، ارواحنا له الفدا، با آن اذن خداداد مثل قضاوت حضرت داوود (ع) قضاوت مي‏كند، ديگر شهادت شهود و قسم خوردن و... در كار نيست. پس علم حضرت ولي عصر ارواحنا له الفداء و اينكه همه عوالم هم مسخر آن بزرگوار مي‏شوند چنان كه والشمس و القمر و النجوم مسخرات بامره 17، براي خداوند متعال همه عالم مسخر است، براي خداوند متعال همه موجودات متواضع هستند، براي امام زمان هم اينچنين است كه سنگ خودش فرياد مي‏زند كه يا ولي اللَّه بيا كه دشمني در كنار من يا در زير من مخفي شده است. 18 هم سيطره حكومت امام زمان همه جا را فرا گرفته است، در مقابل ايشان هيچگونه مزاحمي وجود ندارد. پس مي‏توان گفت كه مظهريت اسما و صفات الهي مظهريت قدرت، مظهريت مسخر بودن و تسخير كردن همه عوامل و ابزار عالم وجود، در وجود مقدس امام زمان به حد اعلي و اكمل تجلي كرده است و ظاهر اين است كه عنوان بقيةاللهي از اين جهت باشد.

سومين ويژگي امام عصر (ع) كه مي‏تواند به ما در رسيدن به مقام معرفت آن امام كمك كند، اين است كه آن حضرت ولي دم و منتقم خون حضرت سيدالشهدا امام حسين (ع)، بلكه منتقم خون همه انبياي الهي و پيامبران آسماني است. منتقم آنانكه در راه خدا به شهادت رسيده‏اند و خونشان مظلومانه بر عرصه خاك ريخته شده است. اين مطلبي است كه جزء متون قطعيه ما است، آيه‏اي در قرآن كريم داريم كه مي‏فرمايد:

و من قتل مظلوماً فقد جعلنا لوليه سلطانا فلا يسرف في القتل انه كان منصورا 19

در اين جمله كه مي‏فرمايد:

انه كان منصورا يك بحثي است كه آيا منصور به مقتول و به عبارت ديگر به من قُتِل برمي‏گردد، يعني اين مقتول، منصور واقع شده است، خدا نصرتش كرده است كه ولي او بيايد و انتقام بگيرد و يا اينكه نه اين جمله را بايد به ولي دم برگدانيم، فقد جعلنا لوليه سلطانا ما سلطنت به او داديم، قدرت به او داديم، اسراف در قتل نكند، با اين قدرتي كه به او داديم ديگر حاجتي ندارد به اينكه به جاي ديگر برود، آن چيزي كه از دستش رفته است مي‏تواند جبران كند، هر دو احتمال اينجا هست، البته اين موضوع محل حاجت و نياز ما نيست. اين آيه اجمالاً اين را مي‏رساند كه خداوند متعال از كساني كه مظلومانه به قتل مي‏رسند دفاع كرده و براي آنها ولي و سرپرستي قرار داده است كه به پا خيرد و خون از دست رفته آنها را احيا كند و انتقام آنها را بگيرد در ذيل اين آيه شريفه يك روايتي هست كه مرحوم فيض هم در تفسير صافي آن را نقل مي‏كند و لكن اصلش در كافي است. مرحوم شيخ كليني، رحمةاللَّه، در آنجا نقل كرده است كه حضرت صادق (ع) مي‏فرمايند:

مقصود از اين مقتول مظلوم، امام حسين (ع) است.20

و قهراً باتوجه به اين فقره فقد جعلنا لوليه سلطانا آيه با امام زمان (ع) منطبق است. زيرا اين شرايط و وسايل مساعد براي ديگر ائمه (ع) فراهم نشده است. پس علي ذالك من قتل مظلوماظ و لو اينكه ظاهرش عام است و از آن استفاده مي‏كنيم كه هركس مظلوم كشته شد وليش مي‏تواند انتقام بگيرد، ولكن مصداق بارز اين آيه امام حسين (ع) است، يعني اين مقتول مظلوم، حسين (ع) است و ولي او هم حضرت ولي عصر امام زمان، ارواحناله الفدا، است، چنانكه در بعضي از دعاها هم اين نكته آمده

است. ازجمله در دعاي شريف ندبه آمده است:

اين الطالب بذحول الانبياء و ابناء الانبياء، اين الطالب بدم المقتول بكربلا 21

كجاست آن كسي كه بايد انتقام بگيرد از اين خون پاكي كه از انبيا خدا و فرزندان آنها ريخته شده است؟

ما پيامبراني داريم كه مشخص است مظلومانه كشته شده‏اند، مثل يحياي پيغمبر و امثال اينها. در روايتي كه مرحوم سيدبن طاووس؛ نقل مي‏كند آمده است: بني اسرائيل در يك روز از اول طلوع فجر تا اول طلوع شمس هفتاد پيغمبر خدا را كشتند و بعد هم در هم در بازارها و در مغازه‏هايشان نشستند و مشغول كسب شدند. پس، از انبيا و اولاد انبيا مقتول زياد داريم، كجاست آن كسي كه بيايد و مطالبه بكند خون اين انبيا مظلوم را و اولاد انبيا را در فقره بعدي دعا علي الخصوص از امام حسين (ع) نام برده شده است:

اين الطالب بدم المقتول بكربلا؛

كجاست آن كسي كه بيايد و مطالبه بكند خون مظلومانه آن شهيد كربلا را،

آن بزرگواري كه با كمال مظلوميت و با كمال رشادت در سرزمين كربلا جان فدا كرد و كشته شد و خون پاكش بر روي خاك ريخته شد، پس يكي ديگر از ويژگيهاي مهم امام زمان (ع) كه خداوند متعال به اين بزرگوار عطا كرده است اين است كه بيايند از كساني كه انبيا خدا را كشته‏اند، ابنا انبيا را كشته‏اند، مخصوصاً از كساني كه سالا شهيدان حضرت سيدالشهداء (ع) را به شهادت رسانده، انتقام بگيرند. موضع مقدسي كه تنها در ميان همه انبياي طيبين و طاهرين (ع) به آن حضرت داده شده است. ولو اينكه همه آنها مظاهر الطاف الهي مظاهر اسماء الهي و صفات الهي هستند ولكن اين شرف و اين فضيلت ويژه مولاي ما حضرت بقيةاللَّه في الارضين امام زمان ارواح العالمين لتراب مقدمه الفدا است.

ويژي ديگري كه در روايات براي حضرت ولي عصر (ع) ذكر شده اين است كه او مالك سراسر زمين خواهد شد. چنان كه در مباحث قبلي به مناسبت مختصري عرض شد، ولي حالا اين را به طور مستقل مورد بحث قرار مي‏دهيم، ما اين را مي‏دانيم كه در دنيا گروهي كشورگشا بوده‏اند كه تمام همتشان اين بوده است كه بتوانند قلمرو حكومت خودشان را بيشتر توسعه بدهند، يك كشور دارند، كشور مجاور را هم فتح كنند، بعد كشور مجاور را هم فتح كنند، بعد كشور مجاور ديگري را هم فتح كنند تا جايي كه برسند به اينكه مالك سراسر زمين بشوند، اينگونه اشخاصي كه جاه‏طلب باشند، و افزون‏طلبي داشته باشند، در دنيا كم نداريم و حتي برخي از اشخاص عادي هم دنبال اين قضيه رفته‏اند. اما تاريخ تاكنون يك شخص معين، مشخصي را معرفي نكرده است كه اين موفقيت جداً برايش حاصل شده باشد كه تمام اقطال عالم را تسخير بكند و تمام كره زمين را به فرمان خودش درآورد و مالك تمام اقطار جهان بشود. اينطور

كسي را به طور جدي نمي‏توانيم معرفي بكنيم، اگرچه در بعضي كتب از اشخاصي نام برده‏اند، لكن اين معنا براي ما محقق نيست. و اين احتمال هم هست كه در اين كتابها همه را به جاي اكثر استعمال كرده باشند، يعني اينكه اين اشخاص نه بر همه بلكه بر اكثر نقاط عالم سيطره پيدا كرده بودند.

در ميان مردان الهي هم كساني بوده‏اند كه قدرتشان خيلي بالا رگفته بوده و غلبه داشته‏اند. دعوتهاي الهي را در بين مردم پيش برده‏اند، مانند رسول اكرم (ص) كه اصلاً از آن گروه اول اينها كنار هستند، كشورگشايي و امثال ذالك در منطقشان مفهوم و معنا ندارد، آنها تمام همتشان گسترش حكومت اللَّه در بين مردم و آشنا ساختن آنها با خدا بوده است.

موعود: در مورد حضرت سليمان (ع) در قرآن كريم آمده است كه آن حضرت از خداوند درخواست حكومتي را مي‏كند كه بع از خودش براي هيچ كس مثل آن تحقق نيابد...

و هب لي ملكاً لا ينبغي لاحد من بعدي...22 اين را چگونه مي‏توان توجيه كرد؟

كريمي جهرمي: در مورد اين درخواست حضرت سليمان، (ع) كه خدايا يك ملك و سلطنتي به من بده كه براي بعد از من نباشد جاي اين سؤال هست كه ايا واقعاً مي‏خواهد بگويد حتي براي حضرت ولي عصر (ع) هم نباشد، براي پيغمبر خاتم هم نباشد، يا اينكه براي زمان خودش اين را دارد مي‏گويد؟ واقعاً در اين باره ابهام و اجمال هست كه آيا اين لاينبغي لاحدٍ من بعدي معنايش اين است كه حضرت سليمان به خودش اين جرأت را مي‏داده كه به پيامبر خاتم (ص) و ائمه هداة مهديين: هم نظر داشته باشد. نمي‏توانيم اين را باور بكنيم كه مقصود آن پيغمبر معصوم اينطور مطالب باشد، در هر حال اين موضوع آن هم اجمال دارد. يا درباره حضرت يوسف (ع) كه مي‏فرمايد:

رب قداتيتني من الملك و علمتني من تأويل الاحاديث. 23

خدايا تو به من ملك دادي و توان تعبير خواب عطا كردي...

همه اينها هست ولكن يك تعبيري كه مانند تعبيرات وارد، درباره امام زمان (ع) باشد درباره آنها نداريم، حتي درباره همين مردان الهي و اين رجال پاك اسماني، زيرا درباره امام زمان (ع) روايات متواتري هست كه مي‏فرمايد: يملاءاللَّه به الارض قسطا و عدلا كما ملئت ظلماً و جوراً 24 يا يملاء الارض قسطاً و عدلاً كما ملئت ظلماً و جوراً25 كه در اين روايت دوم يملاء فاعلش خود امام زمان (ع) است. اين موضوع كه جهان از قسط و عدل پر بشود ملازم با اين است كه شخصي كه مي‏خواهد اين كار را انجام دهد بر تمام اقطار و وجب به وجب زمين نظر داشته باشد كه اگر يك جايي ظلمي درباره كسي بشود، بتواند جلوي آن را بگيرد. لازمه اينكه امام زمان (ع) جهان را پر از عدل و داد بكند، مخصوصاً با آن روايات عديده‏اي كه رسيده است كه در زمان ظهور حتي اگر زني بخواهد از كجا تا به كجا راه برود هيچ باكي براي او نيست و مشكلي ندارد، اينها اين است كه ايشان مالك اقطار زمين بشوند چند آيه قرآن هم داريم كه در آن اين تعبير هم آمده است، ازجمله اين آيه سوره برائت كه مي‏فرمايد: