یاران قائم – قسمت اول

خلیل منتظر قائم

گويا كه قائم، عليه‏السلام، و ياران او را مي‏بينم كه در نجف (كوفه) اجتماع كرده و پرندگاني بر سر آنها پرواز مي‏كنند. توشه‏هاي آنها كاستي گرفته، جامه‏هاي آنها كهنه شده و نشان سجده بر پيشاني آنها نقش بسته است. آنها شيران روز و زاهدان شب‏اند. دلهايشان مانند پاره‏هاي آهن [محكم و استوار] است و هر كدام از آنها توان چهل مرد را دارا هستند. هيچ‏يك از آنها كشته نمي‏شود مگر به دست كافر يا منافق. خداوند تعالي در كتاب عزيز خود از آنها با عنوان اهل بصيرت و تيزبيني ياد كرده است. آنجا كه مي‏فرمايد: در اين [عذاب] براي اهل بصيرت نشانه‏هايي نهفته است1.2

امام صادق، عليه‏السلام

شيعيان و منتظران قدوم حضرت صاحب‏الامر، عليه‏السلام، در راز و نيازهاي صبح و شام خود همواره از خداوند مي‏خواهند كه آنان را از جمله ياوران آن امام قرار دهد و به آنان اين توفيق را عطا كند كه در ركاب آن حضرت شمشير زنند:

بار خدايا! من در بامداد اين روز و تمام دوران زندگانيم، عهد و پيمان و بيعتي را كه از آن حضرت برگردن دارم با او تجديد مي‏كنم؛ كه هرگز از آن عهد و پيمان برنگردم و بر آن پايدار بمانم. بار خدايا مرا از ياران و هواداران و مدافعان آن حضرت و شتابندگان در پي انجام خواسته‏هاي او و اطاعت كنندگان از اوامر و نواهي او و حمايت كنندگان از وجود او و پيشي گيرندگان به سوي خواسته‏هاي او و شهيد شدگان در حضور او قرار ده.3

امّا در وراي اين آرزو و درخواست، پرسشهايي چند نيز مطرح است مانند اينكه:

ياران قائم كيانند و چه كساني به فيض همراهي آن امام عدالت گستردست مي‏يابند؟ تعداد آنها چند نفر است و چگونه برگزيده مي‏شوند؟ از چه ويژگيهاي برجسته‏اي برخوردارند؟ و پرسشهايي ديگر از اين دست.

در اين مقاله بر آنيم كه با استفاده از روايات، برخي از پرسشهاي ياد شده را پاسخ گوييم. پس ابتدا با اين پرسش شروع مي‏كنيم كه: ياران قائم از چه ويژگيها و خصايل روحي و جسمي برخوردارند؟

1. خصال و ويژگيهاي ياران قائم

در روايات خصايل و ويژگيهاي متعددي براي ياران آن حضرت بر شمرده شده است كه برخي از آنها مربوط به ويژگيها و صفات ظاهري و جسماني و برخي ديگر مربوط به ويژگيها و خصايل اخلاقي و روحي ايشان است.

الف - خصال روحي

شايد بتوان گفت در ميان همه ويژگيهايي كه براي ياران امام منتظَر بر شمرده شده يك ويژگي از همه بارزتر و بااهميت‏تر است و آن اينكه آنها مصداق كامل اولياءاللّه (دوستان خدا) هستند كه در قرآن كريم بدانها اشاره شده است. آنجا كه

مي‏فرمايد:

(ألا إنّ أولياءاللَّه لا خوف عليهم و لا هم يحزنون)4

آگاه باشيد كه بر دوستان خدا بيمي نيست و غمگين نمي‏شوند.

امام صادق، عليه‏السلام، در روايتي خصال شيعيان قائم آل محمد، صلّي‏اللَّه‏عليه‏وآله، را چنين بيان مي‏كنند:

خوشا به حال شيعيان قائم، كه در زمان غيبتش منتظر ظهور او هستند و در هنگام ظهورش فرمانبردار او، آنان اولياء خدا هستند، همانها كه نه ترس آنها را فرا مي‏گيرد و نه اندوهگين مي‏شوند.5

اينكه انساني از هيچ چيز ترسي به دل راه ندهد و از هيچ چيز اندوهگين نشود، تنها زماني امكان‏پذير است كه جز خدا نبيند و جز به خدا نينديشد و اين اوج كمال آدمي و بالاترين مرتبه‏اي است كه يك انسان مي‏تواند بدان دست يابد.

امام علي، عليه‏السلام، نيز در وصف ياران مهدي، عليه‏السلام، مي‏فرمايد:

خداوند تعالي مردمي را براي [ياري] او گرد مي‏آورد، همچنانكه پاره‏هاي ابر گرد آمده و به هم مي‏پيوندند. خداوند دلهاي آنان را به هم نزديك مي‏كند. آنها از هيچ‏كس ترسان نمي‏شوند، و از اينكه كسي بدانها بپيوندد شادمان نمي‏گردند. تعداد آنها همان تعداد اصحاب بدر است. هيچ‏كس از پيشينيان از آنها سبقت نمي‏گيرد و هيچ‏كس از آيندگان به آنها نمي‏رسد.6

از روايتهاي مفصلّي كه در باره تعداد ياران امام عصر، عليه السلام، و كشور و سرزمين آنها نقل شده، چنين برمي‏آيد كه آنها عصاره فضائل همه ملتها و برترينهاي همه اقوام روي زمين هستند. 7

موضوع ياد شده از روايات زير كه از امام محمد باقر، عليه‏السلام، نقل شده نيز استفاده مي‏شود:

سيصد و اندي، به عدد اهل بدر، بين ركن و مقام با قائم بيعت مي‏كنند. در ميان آنها برگزيدگاني (نجباء) از اهل مصر، مردان صالح و پرهيزكاري (ابدال) از اهل شام و نيك مرداني (اخيار) از اهل عراق وجود دارند.8

ياران قائم همچنانكه در بالاترين درجه تقوي و پرهيزكاري قرار دارند، از نظر كمال علمي نيز در بالاترين درجه قرار گرفته و از جام حكمت الهي و معرفت ديني، چنانكه بايد، سيراب گشته‏اند.

امير بيان، علي، عليه‏السلام، در سخنان زيبايي مراتب فضل و كمال علمي ياران موعود آخرالزمان را چنين توصيف مي‏كنند:

... پس گروهي در آن فتنه‏ها صيقلي مي‏شوند، مانند صيقل دادن آهنگر شمشير را، ديده‏هاي آنها به نور قرآن جلا داده و تفسير در گوشهايشان جا گرفته شود. در شب، جام حكمت را به آنها بنوشانند، بعد از اينكه در بامداد هم نوشيده باشند.9

خلاصه كلام اينكه ياران قائم در چنان مرتبه‏اي از زهد و تقوي و علم و معرفت قرار دارند كه همه كائنات در برابر آنها سر تسليم فرود مي‏آورند، و زمين و آسمان به وجود آنها افتخار مي‏كند.

چنانكه در روايات نقل شده از امام محمد باقر، عليه‏السلام، به اين نكته تصريح شده است:

گويي كه ياران قائم را مي‏بينم كه شرق و غرب [جهان را] د رنورديده‏اند. همه چيز د ربرابر آنها سر تسليم فرو مي‏آورد. حتي درندگان زمين و آسمان به دنبال خوشنود ساختن آنها هستند. قطعه‏اي از زمين به قطعه‏اي ديگر مباهات كرده و مي‏گويد: امروز مردي از ياران قائم از من گذر كرد. 10

ب - ويژگيهاي جسماني

ياران مهدي، عليه‏السلام، از نظر صفات جسمي و نيروي بدني نيز سرامد روزگار هستند و كسي را ياراي مقابله با آنها نيست. در اينجا به تعدادي از رواياتي كه به اوصاف ظاهري ياران آن حضرت پرداخته‏اند، اشاره مي‏كنيم:

امام صادق، عليه‏السلام، در وصف توان جسمي و قدرت بدني ياران قائم، عليه‏السلام، مي‏فرمايد:

لوط، عليه‏السلام، كه مي‏فرمود: كاش در برابر شما قدرتي مي‏داشتم، يا مي‏توانستم به تكيه‏گاهي استوار پناه ببرم 11 در آرزوي نيرو و توان قائم، عليه‏السلام، و به ياد قدرت و استواري ياران او بود. زيرا به هر كدام از آنها قدرت چهل مرد داده شده و قلب آنها محكمتر از پاره‏هاي آهن است. اگر به كوههايي از آهن برخورد كنند آنها را از جا بر مي‏كنند و شمشيرهاي آنان از حركت بازنمي‏ايستد مگر زماني كه خداوند عزوجل، خشنود شود. 12

2. تعداد ياران

قول مشهور در مورد تعداد ياران امام عصر، عليه‏السلام، اين است كه آنها 313 نفر هستند؛ و در روايتهاي متعددي به اين موضوع اشاره شده است. از جمله روايت زير كه مفضل بن عمر از امام صادق، عليه‏السلام، نقل كرده است:

مثل اين است كه قائم ]عليه‏السلام[ را بر منبر [مسجد] كوفه مي‏بينيم در حالي كه 313 مرد به عدد اهل بدر گرد او را گرفته‏اند. آنها مردان جنگاور و حاكمان خدا در زمين او و بر خلق اويند.13

اما با توجه به روايات ديگر به اين نتيجه مي‏رسيم كه ياران آن حضرت منحصر به تعداد يادشده نبوده و اين تعداد، كساني هستند كه از آغاز حركت حضرت مهدي، عليه‏السلام، او را همراهي مي‏كنند، اما بتدريج بر اين تعداد افزوده مي‏شود. البته، ناگفته نماند كه اين 313 نفر به دليل خصايل برجسته‏اي كه دارند؛ نقش فرماندهي و رهبري را در لشكر آن حضرت برعهده دارند.

در روايتي كه در اين زمينه از امام صادق، عليه‏السلام، نقل شده، چنين آمده است:

هنگامي كه خداوند عزوجل به قائم اجازه قيام مي‏دهد آن حضرت بر بالاي منبر رفته، مردم را به سوي خود فرا مي‏خواند آنگاه آنها را به خدا سوگند داده و از آنها مي‏خواهد كه حقش را پاس دارند، تا او هم سيره رسول خدا، صلّي‏اللّه‏عليه‏وآله، را در ميان آنها جاري كند و با آنان همانگونه رفتار نمايد كه آن حضرت رفتار مي‏كرد. پس آنگاه خداوند، جل‏جلاله، جبرئيل، عليه‏السلام، را به سوي او مي‏فرستد، جبرئيل بر حطيم فرود آمده و خطاب به قائم مي‏گويد: مردم را به چيز مي‏خواني؟ و قائم هم پاسخ او را مي‏گويد. سپس جبرئيل، عليه‏السلام، مي‏گويد: من نخستين كسي هستم كه با تو بيعت مي‏كنم؛ دستان خود را بگشا! سپس جبرئيل دست خود را بر دست او مي‏كشد. سپس سيصد و اندي مرد به پيشگاه آن حضرت آمده و با او بيعت مي‏كنند. بعد از آن قائم، عليه‏السلام، در مكه اقامت مي‏كند تا زماني كه تعداد يارانش به ده هزار نفر مي‏رسد و آنگاه با آنان به سوي مدينه حركت مي‏كند.14

در روايت ديگري كه در همين زمينه وارد شده است، چنين مي‏خوانيم:

مردي از اهل كوفه از اباعبدالله [امام صادق] عليه‏السلام، پرسيد: چند نفر به همراه قائم، عليه‏السلام، قيام مي‏كنند؟ برخي مي‏گويند همان تعدادي كه در بدر حضور داشتند؛ يعني 313 نفر، به همراه او برمي‏خيزند. آن حضرت فرمود: او قيام نمي‏كند مگر با همراهي صاحبان قدرت (اولي قوة) و صاحبان قدرت كمتر از ده‏هزار نفر نيستند.15

مرحوم مجلسي در ذيل اين روايت مي‏فرمايد:

معناي روايت اين است كه ياران قائم منحصر در 313 نفر نمي‏باشد، بلكه اين تعداد كساني هستند كه در ابتداي قيام آن حضرت به گرد او جمع مي‏شوند.16

در روايتي كه ابوبصير از امام صادق، عليه‏السلام، نقل كرده است، آن حضرت خروج قائم، عليه‏السلام، از مكه را منوط به تكميل تعداد ياران ايشان دانسته و مي‏فرمايد:

قائم از مكه خارج نمي‏شود مگر زماني كه تعداد كساني كه به گرد او جمع آمده‏اند؛ تكميل شود. پرسيدم: اين تعداد چند نفر است؟ آن حضرت فرمود: ده هزار نفر، جبرئيل در سمت راست او و ميكائيل در سمت چپ او حركت مي‏كند و.... 17

با اميد به اينكه خداوند همه‏ما را از ياوران مهدي موعود، ارواحناله الفداء، قرار دهد، در همين جا اولين قسمت از بحث ياران قائم را به پايان برده و دنبال مطالب را به فرصتي ديگر وامي‏گذاريم.

ادامه دارد

پي‏نوشتها: